De overheid ziet dat er bij de komst van nieuwe distributiecentra in veel gevallen geen of onvoldoende rekening wordt gehouden met de huisvesting van arbeidsmigranten. Minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid schrijft bovendien dat het niet precies bekend is hoeveel van de extra banen in die distributiecentra door arbeidsmigranten worden ingevuld. Wel zijn er volgens CBS-cijfers duidelijke aanwijzingen dat een aanzienlijk deel van deze groep in de logistieke keten werkt.
Op Kamervragen van D66’er Neijenhuis over het bericht ‘Gemeente vergeet arbeidsmigrant bij bouw distributiecentra’ antwoordt de minister dat hij het beeld herkent.
“Op dit moment is het beeld dat er in veel gevallen geen of onvoldoende rekening wordt gehouden met de benodigde huisvesting voor arbeidsmigranten bij het aantrekken van nieuwe bedrijvigheid, zoals distributiecentra.”
De minister zegt ook dat hij geen volledig inzicht heeft in de manier waarop gemeenten bij vergunningverlening of planvorming afspraken maken over huisvesting voor werknemers. Volgens gesprekken die de Vereniging Nederlandse Gemeenten voert, gebruiken sommige gemeenten wel de handreiking effectrapportage, maar is die werkwijze “nog niet structureel” ingebed.
Exacte cijfers over het aandeel arbeidsmigranten bij nieuwe distributiecentra ontbreken. Wel wijst de minister op bestaande CBS-data. Daaruit blijkt volgens hem dat ongeveer een kwart van de arbeidsmigranten uit de EU werkt in de sector handel, vervoer en horeca. Daarnaast wordt ruim een derde van de arbeidsmigranten die via de uitzendsector werken ingezet in de logistieke sector.
De minister noemt het belangrijk dat gemeenten “structureel aandacht besteden aan de huisvesting van arbeidsmigranten”. Gemeenten en ondernemers zouden daarover samen in gesprek moeten gaan en tot oplossingen moeten komen.
In het coalitieakkoord is afgesproken dat het kabinet met ruimtelijke ordeningsinstrumenten en gemeentelijke bedrijfseffectrapportages wil zorgen dat “huisvesting, voorzieningen en leefbaarheid op orde zijn, voordat extra werknemers worden aangetrokken”. Dat beleid wordt nog uitgewerkt. De Kamer wordt daar in het najaar over geïnformeerd.
De Vereniging Nederlandse Gemeenten heeft in mei 2024 een handreiking uitgebracht: Effectrapportage bij nieuwe bedrijvigheid. Die moet gemeenten helpen om vroeg zicht te krijgen op de gebruiker van een locatie, de werkgelegenheidseffecten en de gevolgen voor huisvesting.
Maar ook daar zit volgens de minister een probleem: de VNG stimuleert gemeenten wel om die handreiking te gebruiken, “maar heeft geen zicht op welke gemeenten deze handreiking daadwerkelijk toepassen”.
Ook de huisvesting zelf komt aan bod in de antwoorden. Het wetsvoorstel passende huurcontracten is op 2 juli in internetconsultatie gebracht. Daarin wordt voorgesteld de uitzondering voor short-stay te begrenzen tot maximaal 30 nachten.
Doel daarvan is dat arbeidsmigranten en andere huurders een passende huurovereenkomst met huur(prijs)bescherming krijgen als zij ergens langer dan 30 nachten verblijven. Volgens de minister kan er dan ook een tijdelijk huurcontract of, bij huisvesting op het eigen terrein van de werkgever, een doelgroepencontract worden gebruikt.
De minister benadrukt dat de publiekrechtelijke functie van een gebouw of locatie niets verandert door de nieuwe huurregels. “Het is aan de gemeente om in het omgevingsplan te bepalen of op een locatie huisvesting is toegestaan.”
Daarmee ligt de kern van het probleem bij gemeenten én ontwikkelaars: de rijksoverheid ziet de urgentie, maar constateert tegelijk dat de praktijk nog te vaak achterblijft bij de beleidsambitie.
