Het kabinet past het Besluit activiteiten leefomgeving aan om gedragscodes voor flora- en fauna-activiteiten beter te laten aansluiten op Europese natuurregels. Tegelijk worden de regels voor wie daarvan gebruik wil maken strenger op toezicht: voor een deel van de activiteiten moeten voortaan vooraf gegevens en bescheiden worden aangeleverd.
De wijziging draait om het instrument gedragscode soortenbescherming. Daarmee kunnen bepaalde werkzaamheden zonder aparte omgevingsvergunning worden uitgevoerd, zolang volgens een aangewezen gedragscode wordt gewerkt.
Volgens het ontwerpbesluit gaat het om aanpassingen die “technisch van aard” zijn, maar de inhoud is wel degelijk relevant. Zo worden de eisen voor gedragscodes in lijn gebracht met de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn. Ook worden de categorieën activiteiten waarvoor een gedragscode kan gelden herzien.
Een van de belangrijkste wijzigingen is dat “ecologisch onderzoek” voortaan expliciet wordt toegevoegd als categorie waarvoor een gedragscode kan worden aangewezen.
Dat moet vooral uitkomst bieden voor ecologische bureaus, universiteiten en soortenorganisaties die nu voor onderzoek vaak vergunningen moeten aanvragen bij meerdere bevoegde gezagen.
De toelichting noemt als voorbeeld dat onderzoek vaak “een zeer gestandaardiseerde manier van werken” betreft, waarbij kan worden geborgd dat er “geen wezenlijke negatieve effecten zijn”.
Ook verandert de categorie “bestendig gebruik”. Die verdwijnt in de huidige vorm en wordt vervangen door: “gebruik van terreinen overeenkomstig de daaraan toegedeelde functie”.
Daarmee wil het kabinet voorkomen dat gedragscodes worden ingezet voor willekeurig gebruik van terreinen. De toelichting zegt daarover dat met de nieuwe formulering “een relatie wordt gelegd tussen het gebruik en de functie van het terrein”.
Daarnaast wordt de categorie “bestendig beheer en onderhoud” verruimd. Volgens de nota van toelichting moet dat voorkomen dat discussie ontstaat over andere vormen van beheer, zoals kleinschalig onderhoud aan kabels en leidingen, hoogspanningsleidingen en gebouwen.
Voor bepaalde activiteiten wordt voortaan een informatieplicht ingevoerd. Wie van een gedragscode gebruik wil maken bij ruimtelijke ontwikkeling of inrichting, moet vooraf gegevens en bescheiden aanleveren bij het bevoegd gezag.
Ook voor specifieke beheer- en onderhoudswerkzaamheden geldt die plicht, namelijk bij het verwijderen of verplaatsen van nesten of rustplaatsen in aanbouw op onder meer hoogspanningsleidingen, spoorleidingen, portalen en wegverlichting, als de openbare veiligheid in het geding kan komen.
Daarbij gelden termijnen van:
In de stukken staat dat deze informatieplicht nodig is om toezicht en handhaving te verbeteren.
Een tweede hoofdonderwerp is de juridische onderbouwing. Het ontwerpbesluit moet beter aansluiten op de eisen uit de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn.
De toelichting verwijst naar de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 21 april 2021 over de gedragscode “Natuurinclusief renoveren”. Daaruit bleek volgens het kabinet dat de eis dat “geen andere bevredigende oplossing” bestaat, onvoldoende was verwerkt in de nationale regels.
Met deze wijziging wordt dat hersteld door de voorwaarden uit het Besluit kwaliteit leefomgeving voortaan volledig van toepassing te verklaren op gedragscodes.
Het ontwerpbesluit is aan de Tweede en Eerste Kamer voorgelegd via de voorhangprocedure. Die loopt van 8 september tot en met 6 oktober 2026.
Daarna wordt het ontwerp voor advies voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad van State. Pas vervolgens kan het besluit definitief worden vastgesteld.
De nota van toelichting schetst drie aanleidingen:
Volgens het ministerie moet de wijziging zorgen voor een systeem dat praktischer is voor gebruikers, maar ook beter handhaafbaar en juridisch steviger.
