Den Haag wil de aanpak van netcongestie versnellen met een pakket crisiswetgevingsmaatregelen dat diep ingrijpt in vergunningen, bezwaar en beroep, planologie en netwerksturing. In een Kamerbrief van 11 september 2026 presenteert het kabinet een wetgevingsaanpak “vergelijkbaar met de Crisis- en herstelwetaanpak uit het verleden”, met als doel de doorlooptijd van energieprojecten met jaren te verkorten en nieuwe vertragingen te voorkomen.
De brief laat zien dat het kabinet tegelijk inzet op drie sporen: sneller bouwen, omgevingsrechtelijk sturen en beter benutten van het elektriciteitsnet. Een groot deel van de maatregelen is nog in voorbereiding of consultatie, maar enkele ingrepen krijgen al een concrete datum. Zo gaan beroepsprocedures tegen elektriciteitsprojecten vanaf 21 kV per 1 oktober 2026 rechtstreeks naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Het kabinet schetst netcongestie als een direct knelpunt voor woningbouw, bedrijfsontwikkeling en verduurzaming. “Netcongestie zorgt nu dat we onvoldoende vaart kunnen maken”, schrijft staatssecretaris Jo-Annes de Bat. Daarom wordt niet gewacht op “een volledig nieuwe wet” die pas over enkele jaren gereed is, maar worden wijzigingen “doorlopend” doorgevoerd.
Opvallend is de nadruk op snelheid in alle fasen van een project: van locatiekeuze en vergunningverlening tot bezwaar en beroep. Het kabinet zegt daarbij wel te willen blijven sturen op “een zorgvuldige belangenafweging en voldoende inspraakmogelijkheden voor belanghebbenden”.
Een van de zwaarste ingrepen betreft het bevoegd gezag voor nieuwe 110/150 kV-projecten. Dat komt standaard bij de provincie te liggen. Volgens de brief voorkomt dit vertraging doordat onduidelijkheid over het bevoegd gezag wordt weggenomen. De tijdswinst wordt geraamd op “enkele maanden tot wel twee jaar”. De beoogde inwerkingtreding is juli 2027.
Daarnaast wil het kabinet de uitbreiding van midden- en hoogspanningsstations grotendeels vergunningvrij maken. Dat raakt zowel de technische bouwvergunning als ruimtelijke vergunningen. De vrijstelling geldt alleen op percelen waar de stations al planologisch zijn toegestaan. Het kabinet verwacht dat hiermee “tientallen projecten per jaar enkele maanden tot anderhalf jaar sneller” kunnen worden gerealiseerd. In de brief staat expliciet dat dit voorstel aansluit bij de aanbevelingen uit het NVDE-onderzoek van 10 april 2026.
Ook de mer-beoordelingsplicht voor ondergrondse hoogspanningskabels wordt beperkt. Omdat de Europese mer-richtlijn die stap niet voorschrijft voor ondergrondse kabels, schrapt het kabinet de nationale kop. De verwachte versnelling: zes weken tot drie maanden.
De meest vergaande procedurele wijziging is de versnelde beroepsgang voor elektriciteitsprojecten vanaf 21 kV. Vanaf 1 oktober 2026 gaan die zaken direct naar de Afdeling bestuursrechtspraak. De rechtbank wordt overgeslagen. Pro forma beroep wordt uitgesloten en de uitspraaktermijn wordt gemaximeerd op zes maanden na ontvangst van het verweerschrift.
Het kabinet koppelt deze maatregel aan onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen naar de gevolgen voor de rechterlijke werklast. Volgens de brief zijn de beroepsprocedures “relatief beperkt” in aantal. Dat sluit aan bij het bijgevoegde RUG-onderzoek, dat laat zien dat de totale stroom aan elektriciteitszaken bij rechtbanken de laatste jaren juist sterk oploopt, terwijl het aantal zaken in eerste en enige aanleg bij de Afdeling relatief stabiel blijft.
Niet elke aanbeveling wordt overgenomen. De NVDE pleitte voor toepassing van de lex silencio positivo: een vergunning die van rechtswege ontstaat als de overheid te laat beslist. Het kabinet wijst dat nu af. In de brief staat dat dit “op dit moment” niet als effectief instrument wordt gezien. De redenen: termijnen worden in de praktijk vaak verlengd, bezwaar blijft mogelijk, en voor veel activiteiten verhinderen internationale verplichtingen zoals de mer-richtlijn, het Verdrag van Aarhus en UNESCO-verdragen een dergelijke route.
Het kabinet zet ook in op omgevingsrechtelijke sturing. Energie moet, zo staat in de brief, “een integraal onderdeel van ruimtelijke besluitvorming” worden. Dat moet onder meer voorkomen dat woningbouwlocaties of andere ruimtelijke keuzes later botsen met de benodigde energie-infrastructuur.
Verder komt er wetgeving om de afstemming tussen ruimtelijke ordening en de ontwikkeling van het energiesysteem te verbeteren. Provincies en netbeheerders moeten structureel gaan afstemmen over benodigde ruimte, toekomstige knelpunten en gevolgen voor ruimtelijke ontwikkelingen. Het kabinet wil dit wetsvoorstel rond de jaarwisseling in consultatie brengen.
Voor het 110/150 kV-netwerk, waarvoor vergelijkbare planologische borging als voor 220/380 kV nog ontbreekt, worden regels voorbereid om bestaande verbindingen beter zichtbaar en beter beschermd te maken in het Digitaal Stelsel Omgevingswet.
Ook rond geluid komt aanpassing. Voor hoogspanningsverbindingen wil het kabinet gemeenten voor nieuwe verbindingen uitsluitend standaardwaarden laten opnemen voor coronageluid. Bestaande of al toegelaten verbindingen hoeven niet opnieuw te worden geregeld. Beoogde inwerkingtreding: 1 juli 2027.
Voor CO2-projecten worden twee specifieke maatregelen voorbereid. Ten eerste wordt de gedoogplicht van rechtswege in de ontwerpfase uitgebreid naar CO2-leidingen, zodat initiatiefnemers sneller gronden kunnen betreden voor voorbereidende werkzaamheden. De Kamerbrief noemt dit relevant voor projecten van “evident nationaal en strategisch belang”, zoals de Delta Rhine Corridor.
Ten tweede verschuift het bevoegd gezag voor Natura 2000- en flora- en fauna-activiteiten bij CO2-leidingen van provincies naar het Rijk, omdat grote leidingen meerdere provincies doorkruisen. Beide maatregelen moeten kort na de zomer van 2027 in werking treden.
Naast uitbreiding wil het kabinet het bestaande net slimmer gebruiken. De brief noemt flexibiliteit als “essentieel” voor het energiesysteem. Daarbij wordt gewerkt aan het wegnemen van belemmeringen om flexibele transportcapaciteit te kunnen normeren en mogelijk zelfs flexscans verplicht te stellen voor grote elektriciteitsverbruikers.
Ook wordt gekeken naar het zwaarder belasten van het netwerk, onder meer door een deel van de storingsreserve onder voorwaarden in te zetten voor nieuwe aansluitingen. Tegelijk wordt verkend hoe meer risico kan worden genomen bij bredere inzet van die reserve, maar dan wel met oog voor leveringszekerheid.
Verder wil het kabinet beter inzicht in netbelasting, wachtrijen en flexibiliteitsmogelijkheden, zodat bedrijven en medeoverheden daarop kunnen sturen. Bij nieuwe woningen en wijken moet netbewuste nieuwbouw de belasting op het net verlagen.
Het kabinet zegt de Kamer voor het einde van het jaar een uitgewerkte planning te sturen. Een deel van de aanpassingen moet in de eerste helft van 2027 in consultatie gaan, met als doel inwerkingtreding in 2028. Voor sommige maatregelen ligt de datum eerder: 1 oktober 2026 voor de beroepsversnelling, april 2027 voor leges en kostenverhaal bij projectbesluiten, en juli 2027 voor diverse vergunning- en planologische ingrepen.
De brief maakt duidelijk dat het kabinet de crisisaanpak niet als tijdelijk noodverband presenteert, maar als een structurele herijking van het instrumentarium onder de Omgevingswet. In de woorden van de staatssecretaris: “Het kabinet heeft hierbij elke steen omgekeerd, en blijft open voor suggesties van alle betrokkenen voor toekomstige aanpassingen.”
Kabinet zet nieuwe crisiswetgeving in om vol stroomnet aan te pakken - PONT Omgeving
