Netcongestie ontwikkelt zich steeds nadrukkelijker tot een maatschappelijke opgave met directe gevolgen voor woningbouw, verduurzaming en economische ontwikkeling. Uit recent onderzoek onder Nederlanders blijkt dat de bekendheid met het probleem sterk is toegenomen en dat het draagvlak voor maatregelen groeit. Voor professionals in het omgevingsrecht biedt dat waardevolle inzichten. Niet alleen omdat netcongestie steeds vaker een factor is bij vergunningverlening en gebiedsontwikkeling, maar ook omdat maatschappelijke acceptatie een belangrijke randvoorwaarde vormt voor de uitvoering van oplossingen.
Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat om inzicht te krijgen in de kennis, percepties en handelingsbereidheid van Nederlanders rond netcongestie. De aanleiding is duidelijk: het elektriciteitsnet staat onder toenemende druk doordat vraag en aanbod van elektriciteit steeds vaker samenkomen op piekmomenten, terwijl de netcapaciteit niet overal voldoende meegroeit. Dat leidt tot beperkingen voor huishoudens, bedrijven, woningbouwprojecten en verduurzamingsinitiatieven.
Uit de peiling blijkt dat het onderwerp inmiddels veel bekender is dan een jaar eerder. Twee derde van de Nederlanders heeft van de term netcongestie gehoord, tegenover minder dan de helft in 2025. Vrijwel iedereen is bekend met het beeld van een overbelast elektriciteitsnet en met de problemen die daaruit kunnen voortvloeien.
De resultaten laten zien dat netcongestie niet langer wordt gezien als een technisch vraagstuk voor netbeheerders alleen. Vier op de vijf Nederlanders beschouwen de drukte op het stroomnet als een groot probleem voor Nederland.
Opvallend is dat de gevolgen die burgers het best herkennen sterk samenhangen met ruimtelijke ontwikkeling en gebiedsopgaven. Het niet kunnen aansluiten van nieuwe woonwijken op het elektriciteitsnet wordt door 83 procent van de respondenten genoemd als bekend gevolg van netcongestie. Eenzelfde aandeel noemt langere wachttijden voor nieuwe of zwaardere aansluitingen. Daarnaast is 65 procent bekend met het risico dat minder nieuwe woningen kunnen worden gebouwd doordat netcapaciteit ontbreekt.
Wanneer burgers daadwerkelijk gevolgen ervaren, gaat het vooral om problemen rond nieuwe aansluitingen, vertragingen bij verduurzaming en vertraging van nieuwbouwprojecten. Ook hogere energiekosten worden regelmatig genoemd.
Voor gemeenten, provincies en omgevingsdiensten bevestigt dit dat netcongestie in de beleving van burgers nauw verbonden is geraakt met ruimtelijke ontwikkeling. Het vraagstuk speelt daardoor niet alleen binnen de energiesector, maar ook binnen de dagelijkse praktijk van gebiedsontwikkeling, woningbouwprogrammering en vergunningverlening.
Een belangrijk resultaat voor de uitvoeringspraktijk is het grote maatschappelijke draagvlak voor concrete maatregelen.
Zo geeft 72 procent van de Nederlanders aan extra transformatorhuisjes in de wijk te accepteren wanneer die nodig zijn om de drukte op het stroomnet te verminderen. Daarnaast is een meerderheid bereid apparaten op andere momenten te gebruiken wanneer het net zwaar belast is. Ook het direct gebruiken van zelf opgewekte zonnestroom kan rekenen op relatief veel steun.
Verder beschouwt twee derde van de respondenten uitbreiding van het elektriciteitsnet als de meest geschikte maatregel om de problematiek aan te pakken. Ook energieopslag met batterijen krijgt relatief veel steun.
Deze resultaten zijn relevant voor projecten waarbij uitbreiding van energie-infrastructuur ruimtelijke consequenties heeft. Het onderzoek suggereert dat veel burgers dergelijke ingrepen inmiddels beschouwen als een noodzakelijke voorwaarde voor woningbouw, verduurzaming en economische ontwikkeling.
Een tweede opvallende ontwikkeling is de groeiende bereidheid van burgers om zelf bij te dragen aan het verminderen van netcongestie.
In totaal is 85 procent bereid een bijdrage te leveren. Daarbij geeft 19 procent zelfs aan dit te willen doen wanneer dat veel tijd, geld of moeite kost. Dat aandeel lag in 2025 nog aanzienlijk lager. Daarnaast gebruikt meer dan de helft van de Nederlanders al regelmatig minder stroom tijdens de bekende piekuren tussen 16.00 en 21.00 uur door apparaten op andere momenten te laten draaien.
Financiële prikkels blijken daarbij belangrijk. Ruim driekwart van de respondenten zegt bereid te zijn apparaten buiten de piekuren te gebruiken wanneer daar een financieel voordeel tegenover staat. Een lagere energierekening wordt het vaakst genoemd als motivatie om gedrag aan te passen.
De zogenoemde driveranalyse laat zien dat vooral twee factoren bepalend zijn voor de bereidheid om bij te dragen: burgers moeten het gevoel hebben dat hun bijdrage daadwerkelijk effect heeft én zij moeten praktische mogelijkheden zien om die bijdrage te leveren. Bekendheid met het onderwerp en zorgen over netcongestie spelen eveneens een rol, maar zijn minder bepalend.
Voor professionals in het omgevingsrecht bevat het onderzoek een aantal relevante signalen.
Ten eerste blijkt dat burgers netcongestie steeds vaker koppelen aan woningbouw, verduurzaming en ruimtelijke ontwikkeling. Dat betekent dat de beschikbaarheid van netcapaciteit waarschijnlijk een steeds zichtbaarder onderdeel wordt van maatschappelijke discussies rond gebiedsontwikkeling en vergunningverlening.
Ten tweede lijkt er substantieel maatschappelijk draagvlak te bestaan voor fysieke maatregelen in de leefomgeving, zoals de plaatsing van transformatorhuisjes en uitbreiding van energie-infrastructuur. Dat kan van belang zijn bij participatietrajecten en communicatie rondom ruimtelijke besluiten.
Ten derde onderstreept het onderzoek het belang van heldere communicatie. De bereidheid van burgers om mee te werken blijkt sterk samen te hangen met de mate waarin zij begrijpen waarom maatregelen nodig zijn en geloven dat hun eigen bijdrage effect heeft.
Tegelijkertijd laat de peiling zien dat veel Nederlanders de gevolgen nog niet direct persoonlijk ervaren. Hoewel het urgentiebesef groeit, blijft de persoonlijke impact voor de meeste respondenten beperkt. Dat vraagt om evenwichtige communicatie waarin zowel het maatschappelijke belang als de concrete gevolgen voor de leefomgeving worden verduidelijkt.
De maatschappelijke perceptie van netcongestie verandert snel. Waar het onderwerp enkele jaren geleden nog vooral een technisch vraagstuk was, zien burgers het nu in toenemende mate als een nationaal probleem met gevolgen voor woningbouw, verduurzaming en economische ontwikkeling. Tegelijkertijd blijkt het draagvlak voor oplossingen groot en groeit de bereidheid om zelf een bijdrage te leveren.
Voor de omgevingsrechtelijke praktijk is dat een belangrijke constatering. De energietransitie vraagt niet alleen om fysieke uitbreiding van het elektriciteitsnet, maar ook om maatschappelijke acceptatie en gedragsverandering. Het onderzoek laat zien dat daarvoor onder Nederlandse burgers een steeds stevigere basis aanwezig lijkt te zijn.
