Vrijwillige aanpak in eigen beheer

Vaststelling ernst, spoed en tijdstip sanering

Meldingsprocedure

Degene die voornemens is verontreinigde bodem te saneren of anderszins handelingen waardoor verontreiniging wordt verminderd of verplaatst, moet dit in beginsel melden bij het bevoegd gezag (art. 28 lid 1 Wbb).

In bepaalde gevallen mag een melding achterwege blijven:

Nota Bene: nieuwe verontreinigingen moeten o.g.v. art. 27 Wbb altijd worden gemeld – ongeacht de aard en omvang van de verontreiniging – en moeten geheel ongedaan worden gemaakt. Alleen als de veroorzaker van een nieuwe verontreiniging (van na 1986 dus) niet is aan te wijzen, is art. 28 Wbb aan de orde.

wanneer de verontreiniging geen betrekking heeft op méér dan 50 m3 grond en/of 1000 m3 grondwater (en het dus handelingen van beperkte aard betreft) en bovendien redelijkerwijs door betrokkene mag worden aangenomen dat géén sprake is van ernstige verontreiniging (art. 28 lid 3 Wbb);

wanneer sprake is van bij AMvB aangewezen niet-ernstige gevallen van bodemverontreiniging (art. 28 lid 4 Wbb). Het Besluit overige niet-meldingplichtige gevallen bodembescherming bevat uitzonderingen op de meldplicht voor:

de uitvoering van openbare (bagger)werken;

de verwijdering van onderhoudsspecie klasse 1 en 2 voor zover verspreiding ervan op land zal plaatsvinden;

bepaalde samenloopsituaties met andere wetten, in het kader waarvan reeds is geregeld dat de resultaten van een bodemonderzoek ter kennis van de overheid moeten worden gebracht. Zo moet een aanvraag om een omgevingsvergunning (voor zover) die ziet op een bouwactiviteit als bedoeld in art. 2.1, lid 1 onder a, Wabo in beginsel vergezeld gaan van onder andere een bodemonderzoeksrapport (en moet de vergunning worden geweigerd indien sprake is van bodemverontreiniging).

Om vergelijkbare redenen kan een aparte melding ex art. 28 Wbb ook achterwege blijven als reeds een aanvraag is ingediend om een omgevingsvergunning (voor zover) die ziet op een inrichtingsactiviteit als bedoeld in art. 2.1, lid 1 onder e, Wabo.

In dat geval behoeft de melder pas een saneringsplan in te dienen als de verontreiniging ernstig is en, zo ja, sanering ervan spoedeisend is.

Bij een melding moeten de volgende gegevens worden verstrekt:

het rapport van een bodemonderzoek (en eventueel van een nader onderzoek); en

het tijdstip waarop met de gemelde handelingen wordt begonnen (art. 28 lid 2 onder a-c Wbb).

En, als reeds op voorhand ernstige verontreiniging wordt vermoed en het voornemen bestaat de bodem te saneren, tevens:

het rapport van een saneringsonderzoek; en

een saneringsplan (art. 39 Wbb). Indien de melding van voorgenomen sanering inhoudt dat deze niet onmiddellijk (na afgifte van de ‘ernstbeschikking’; zie hierna) wordt uitgevoerd, kan het bevoegd gezag echter toestaan dat dit plan niet reeds bij de melding behoeft te worden ingediend (art. 39 lid 3 Wbb).

Als verontreinigde grond zal worden afgegraven of verontreinigd grondwater zal worden onttrokken, moeten bij de melding tevens gegevens worden overgelegd omtrent:

de bestemming van de verontreinigde grond resp. van het onttrokken grondwater; en

de reinigbaarheid van die grond (art. 28 lid 2 onder d-f Wbb).

Het beleid is er op gericht reiniging en hergebruik van verontreinigde afgegraven grond te bevorderen (zie hiervoor par. 29.2.3.4).

Met de handeling die is gemeld, mag niet worden begonnen dan nadat een beschikking ex art. 29 Wbb is afgegeven dan wel, als niet binnen vijftien weken wordt beslist, na ommekomst van deze termijn (art. 29 lid 4 Wbb).

Vaststelling ernst en spoedeisendheid

Als er sprake is van een ‘geval van verontreiniging’, moet het bevoegd gezag bij een melding vaststellen of dit een ‘geval van ernstige verontreiniging’ betreft (‘ernstbeschikking’; art. 29 lid 1 onder b Wbb) en, zo ja, of sanering ervan spoedeisend is (‘spoedbeschikking’; art. 37 lid 1 Wbb).

Zo’n beschikking moet, behalve in het geval dat een melding is gedaan, ook worden genomen naar aanleiding van een zogenoemd nader onderzoek, dat wil zeggen een onderzoek met betrekking tot de vraag of een geval van verontreiniging een geval van ernstige verontreiniging is (art. 29 lid 1 onder a, jo. art. 1 Wbb).

Als het bevoegd gezag dit nodig oordeelt, kan het een bevel geven tot het verrichten van zo’n nader onderzoek (art. 43 lid 1 onder a, en lid 3 Wbb, zie ook art. 55ab Wbb onderdeel van de later te bespreken bijzondere regeling voor bedrijfsterreinen).

Als sprake blijkt te zijn van ernstige verontreiniging, kan het tevens (dus nog voordat is vastgesteld of sanering spoedeisend is) bevelen tijdelijke beveiligingsmaatregelen te treffen (art. 43 lid 1 onder b Wbb).

Wordt vastgesteld dat het gaat om een geval van ernstige verontreiniging, dan is daarmee nog niet vastgesteld dat aan die ernstige verontreiniging zodanig actuele risico’s zijn verbonden dat sanering ook spoedeisend is.

Bij de ‘ernstbeschikking’ ex art. 29 lid 1 Wbb moet het bevoegd gezag op grond van art. 37 lid 1 Wbb dan ook tevens vaststellen ‘of het huidige dan wel voorgenomen gebruik van de bodem of de mogelijke verspreiding van de verontreiniging leiden tot zodanige risico’s voor mens, plant of dier dat spoedige sanering noodzakelijk is’.

Of de sanering van een bepaald geval van ernstige verontreiniging spoedeisend is en, zo ja, welke maatregelen nodig zijn, hangt af dus van:

het bestaande en het beoogde bodemgebruik;

de (on)aanvaardbaarheid van de actuele blootstellingsrisico‘s, (humane en ecotoxicologische risico’s) en verspreidingsrisico’s, zoals deze risico’s worden bepaald door de verontreiniging in combinatie met het bestaande resp. het beoogde gebruik van de bodem; en

de kosteneffectiviteit van maatregelen.

Vóór de wetswijziging van 2005 werd in art. 37 nog de term ‘urgentie’ gebruikt. Die term wordt ook in beleidsstukken welbewust niet meer gehanteerd omdat het nieuwe begrip ‘spoedeisendheid’ méér dan het oude begrip ‘urgentie’ is gekoppeld aan de actuele risico’s en aan de doelstelling ‘functiegericht en kosteneffectief saneren’. Voor het overgrote deel van de locaties zal in de nieuwe situatie gelden dat ze als spoedeisend worden bestempeld als ze in de oude situatie als ‘zeer urgent c.q. te saneren binnen vier jaar’ zouden zijn bestempeld, dat wil zeggen als de actuele risico’s onaanvaardbaar waren.

Als het bevoegd gezag bij beschikking vaststelt dat er sprake is van actuele risico’s die spoedige sanering noodzakelijk maken, moet het daarbij tevens de termijn bepalen waarbinnen met de sanering moet worden begonnen (‘spoedbeschikking‘). Van spoedeisendheid is, grofweg gezegd, sprake in gevallen die zó acuut zijn dat de sanering ervan moet plaatsvinden tussen nul en vier jaar.

Bij die beschikking kan het bevoegd gezag tevens het uiterste tijdstip voor het (alsnog) indienen van het saneringsplan aangeven (art. 37 lid 2 Wbb).

Dus in de gevallen waarin het bevoegd gezag heeft toegestaan dat bij de melding (nog) geen saneringsplan behoeft te worden overgelegd.

Het bevoegd gezag kan zo nodig een bevel geven tot het opstellen van een saneringsplan (art. 43 lid 4 Wbb).

Hierbij kan met name worden gedacht aan gevallen waarin de ernst- en spoedbeschikking niet wordt genomen n.a.v. een melding maar n.a.v. een nader onderzoek en er dus ook geen saneringsplan is overgelegd.

Bij de spoedbeschikking kan verder worden bepaald dat, zolang de sanering nog niet is uitgevoerd, bepaalde tijdelijke beveiligingsmaatregelen moeten worden getroffen en dat daarvan verslag moet worden gedaan (art. 37 lid 3 Wbb).

Bij een spoedbeschikking behoeft overigens nog geen beslissing te worden genomen over het al dan niet verhalen van ten laste van het Rijk, de provincies of de gemeenten komende saneringskosten als bedoeld in art. 75 Wbb. Vgl. ABRvS 14 maart 2007, JB 2007/85, M en R 2007/112. Zie hierna over kostenverhaal door de overheid.

Als vaststaat dat sprake is van een spoedeisend geval maar nog niet duidelijk is op welke wijze de sanering moet worden aangepakt, kan het bevoegd gezag een bevel geven tot het verrichten van een saneringsonderzoek (art. 43 lid 3 onder b, jo. art. 1 Wbb).

Op grond van art. 36 Wbb kunnen bij en krachtens AMvB algemene regels worden vastgesteld omtrent de bepaling van ernst, spoed en het saneringstijdstip. Die AMvB is er nog niet.

Richtlijnen om bij bodemverontreiniging het saneringscriterium (ernst en spoedeisendheid) toe te passen en om de saneringsdoelstelling vast te stellen, zijn te vinden in de ministeriële Circulaire bodemsanering. Mede aan de hand van de ervaringen die in de praktijk worden opgedaan met de toepassing van deze circulaire, zal besluitvorming plaatsvinden over het opstellen van een AMvB.

De Circulaire bodemsanering bevat richtlijnen over de wijze waarop de ernst, de spoedeisendheid en het saneringstijdstip van een geval van bodemverontreiniging kunnen worden vastgesteld (dus over de invulling van het saneringscriterium: is een spoedige sanering noodzakelijk?).

Daarnaast wordt in deze circulaire ingegaan op de uitwerking van de saneringsdoelstelling als bedoeld in art. 38 Wbb (functiegericht en kosteneffectief saneren).

In de Circulaire bodemsanering zijn inmiddels opgenomen de richtlijnen uit de circulaire Saneringsregeling Wbb: Beoordeling en afstemming (uit 1998),de circulaire Bepaling saneringstijdstip (uit 1997), de Regeling locatiespecifieke omstandigheden en de Circulaire streefwaarden en interventiewaarden bodemsanering.

De streefwaarden voor grond zijn echter alleen nog gepubliceerd in het zgn. NOBO-rapport: normstelling en bodemkwaliteitsbeoordeling. Onderbouwing en beleidsmatige keuzes voor de bodemnormen in 2005, 2006 en 2007 (VROM, 2008) en daaruit opgemaakte “RisicoToolbox”.

De Circulaire bodemsanering bevat richtlijnen. Daar moet het bevoegd gezag rekening mee houden, maar het moet er – indien het kan uitleggen waarom daar aanleiding voor is – ook van afwijken.

De circulaire betreft historische gevallen van bodemverontreiniging (sinds 1987 geldt immers een zorgplicht voor ‘nieuwe’ gevallen), maar heeft geen betrekking op waterbodems. Dit, omdat de sanering van waterbodems sinds de inwerkingtreding van de Waterwet niet meer wordt bestreken door de Wbb. Nu is de Waterwet de grondslag voor het stellen van kwaliteitseisen aan waterbodems en voor sanering. Er is daarom door de minister van I&M een aparte circulaire vastgesteld voor waterbodems.

Geval van verontreiniging

Een ernst- en spoedbeschikking heeft, als gezegd, betrekking op een ‘geval van verontreiniging’, dat ‘ernstig’ is en waarvan sanering ‘spoedeisend’ is. In een geval worden bijna altijd onderscheiden: de bron(zone) en de pluim, het gebied waarnaar de verontreiniging zich (meestal door de stroom van het grondwater) heeft verspreid. In de praktijk ontstaat er veelvuldig discussie omtrent de vraag, wat nog behoort tot hetzelfde ‘geval van verontreiniging’, bijvoorbeeld als het gaat om twee dicht bij elkaar gelegen percelen die beide zijn verontreinigd. Gaat het dan om één of om twee gevallen van verontreiniging?

Zoals hierna bij de bedrijvenregeling nog zal worden besproken is het bij een geval dat meerdere kadastrale percelen omvat die toebehoren aan verschillende eigenaars, voor de verdeling van verantwoordelijkheden nog van belang wie eigenaar is van het perceel waar de verontreiniging is ontstaan (“bronperceel”) , zie art. 55b Wbb.

Gaat het om één geval, dan dient de door het bevoegd gezag te geven beoordeling op dat gehele geval betrekking te hebben (en dus niet op slechts een onderdeel daarvan)

Tenzij sprake is van een deelsanering zoals voorzien in art. 40 Wbb.

Dit betekent dat de verontreiniging in haar geheel moet worden onderzocht en dat op basis van dat onderzoek besluitvorming moet plaatsvinden over de mate van verontreiniging alsmede over de spoedeisendheid van de sanering in relatie tot het huidige of voorgenomen gebruik.

Zie bijvoorbeeld ABRvS 27 mei 2009, ECLI:NL:RVS:2009:BI4976, waarbij een ernst- en spoedbeschikking die op onderzoek van slechts een deel van de verontreiniging was gebaseerd, in strijd werd geoordeeld met dit in de wet neergelegde uitgangspunt.

Om te kunnen spreken van een ‘geval van verontreiniging’ dient blijkens de definitie in art. 1 Wbb aan drie elementen te zijn voldaan. Er moet sprake zijn van:

verontreiniging of dreigende verontreiniging van de bodem;

dat betrekking heeft op grondgebieden die vanwege de verontreiniging, de oorzaak of de gevolgen daarvan

in technische, organisatorische en ruimtelijke zin met elkaar samenhangen.

Voor de invulling van deze elementen bevat de ministeriële Circulaire bodembescherming 1 juli 2013 richtlijnen. Ook bestaat er de nodige jurisprudentie over.

Samenhang van grondgebieden kan bestaan onder meer vanwege de gevolgen van de verontreiniging (het tweede element). Het gaat hierbij om de fysieke gevolgen van de verontreiniging en niet om de gevolgen die bijvoorbeeld betrekking hebben op de bestemming of het feitelijke gebruik van de betreffende verontreinigde grondgebieden.

Het derde element houdt in dat grondgebieden in technische, organisatorische en ruimtelijke zin met elkaar moeten samenhangen. Het gaat hier om cumulatieve vereisten.

Organisatorische samenhang is aanwezig wanneer een verontreiniging een gevolg is van één en dezelfde organisatorische eenheid/veroorzaker, aldus de genoemde circulaire. Van organisatorische samenhang kan niet worden gesproken wanneer de naar oorzaak ‘verschillende verontreinigingen’ kunnen worden gescheiden in verschillende organisatorische eenheden (bedrijven).

Zijn verschillende verontreinigingen die zijn veroorzaakt door verschillende bedrijven echter dusdanig vermengd dat niet meer kan worden achterhaald door wie welke verontreinigingen zijn veroorzaakt, dan is (in beginsel) weer wél sprake van organisatorische samenhang.

Zie bijvoorbeeld ABRvS 7 febr. 2007, ECLI:NL:RVS:2007:AL7979 en VzABRvS 1 mei 2006, JM 2006, 135.

Om te kunnen spreken van één ‘geval van (ernstige) verontreiniging’ is overigens niet vereist dat ieder kadastraal perceel binnen dat ‘geval’ op zichzelf als (ernstig) verontreinigd moet worden beschouwd. Toen een bevoegd gezag ten aanzien van een verontreinigd gebied een ‘ernstbeschikking’ had genomen en daartegen door één van de perceeleigenaren werd aangevoerd dat zijn – binnen dat gebied gelegen – perceel niet ernstig verontreinigd was, verwierp de Afdeling bestuursrechtspraak dit betoog omdat dit perceel deel uitmaakte van dezelfde (in het verleden) verontreinigde ophooglaag en daarom behoorde tot hetzelfde geval van (ernstige) verontreiniging.

Bij een naar zijn aard gelijksoortige verontreiniging op dicht bij elkaar gelegen percelen, zal het bevoegd gezag alleen mogen uitgaan van meerdere gevallen van verontreiniging als het voldoende kan motiveren waarom niet sprake is van één geval van verontreiniging.

De afbakening van een geval van (ernstige) verontreiniging is ook van betekenis voor de afkoopregeling van art. 46 Wbb: wie slechts een ondergeschikte rol speelde bij de veroorzaking van een geval van verontreiniging kan door afkoop ontkomen aan een saneringsbevel.

– Deelsanering. Onderzoek en sanering van een geval als geheel verdient in beginsel de voorkeur. Die is echter niet altijd uitvoerbaar of doelmatig. Voor zulke gevallen heeft de wetgever in art. 40 Wbb de mogelijkheid gecreëerd om een deelsanering uit te voeren. De Circulaire bodemsanering 2009 noemt deelsanering als een volwaardige vorm van sanering. Een deelsanering is alleen toelaatbaar ”indien de bescherming van de bodem zicht daartegen niet verzet.” Waar een deelsanering niet mogelijk of toelaatbaar is kan de sanering eventueel ook gefaseerd worden uitgevoerd.

– Gebiedsgerichte aanpak. In de praktijk bleek, dat de nauwkeurige afbakening en sanering van afzonderlijke gevallen van verontreiniging niet uitvoerbaar en kosteneffectief was in talrijke gevallen waar gevallen van mobiele grondwaterverontreiniging vermengd waren geraakt. In antwoord daarop is in Hoofdstuk IV Wbb een regeling opgenomen (art. 55c-i) voor een gebiedsgerichte aanpak. Samengevat komt die erop neer, dat het bevoegde gezag de regie neemt voor de sanering van het betrokken gebied en dat de individuele eigenaren van de (bron)percelen aan hun verplichtingen onder de Wbb voldoen door (meestal) een combinatie van fysieke werkzaamheden op het eigen perceel (wegnemen kern) en afkoop van de lasten die gepaard gaan met de monitoring en verdere aanpak van de overblijvende verontreiniging. De hiervoor besproken beoordeling van samenhang (tot één geval) kan onder invloed van het bestaan van de gebiedsgerichte aanpak nu ook als uitkomst hebben, dat weliswaar sprake is van verschillende gevallen, maar dat ze (wel) tezamen moeten worden aangepakt. Aldus kan de uitkomst van de beoordeling van (mobiele) verontreinigingen thans zijn: een aanpak per geval, een clusteraanpak of een gebiedsgerichte aanpak (zie bijlage 5 Sanering mobiele verontreinigingen: het saneringsresultaat bij de Circulaire bodemsanering per 1 juli 2013). Artikel 29, alsmede de paragrafen 3 en 3a van hoofdstuk IV zijn ingevolge artikel 55d, tweede lid Wbb niet van toepassing op de sanering van de verontreinigingen in het diepere grondwater die overeenkomstig artikel 55g in het voor de gebiedsgerichte aanpak vastgestelde plan zijn aangegeven.

(Nog) geen spoedeisendheid: eventueel
beveiligingsmaatregelen

en
gebruiksbeperkingen

Wanneer niet wordt vastgesteld dat sprake is van ernst én spoedeisendheid, kan sanering van historische gevallen niet worden afgedwongen.

Als een verontreiniging ernstig maar sanering niet spoedeisend is, kan het bevoegd gezag bij zijn beschikking wél voorschrijven:

dat bepaalde gebruiksbeperkingen in acht worden genomen alsook dat bepaalde gebruikswijzigingen moeten worden gemeld (art. 37 lid 5 Wbb); en/of

dat bepaalde maatregelen ter bescherming van de bodem moeten worden getroffen en op welke wijze en tijdstippen verslag wordt gedaan van de uitvoering van die maatregelen (art. 37 lid 4 Wbb).

Naar aanleiding van een verslag van uitgevoerde beveiligingsmaatregelen dan wel in verband met een voorgenomen wijziging van het gebruik van de locatie (zoals de bouw van woningen), kan het nodig blijken dat de locatiespecifieke risico’s opnieuw worden beoordeeld en dat alsnog moet worden besloten dat, met het oog op het voorgenomen gebruik, binnen een bepaalde termijn bepaalde saneringsmaatregelen moeten worden getroffen. En als eerder wél reeds een saneringstijdstip is vastgesteld, kan een ander tijdstip worden vastgesteld (art. 37 lid 6 Wbb).

Nieuwe of aangepaste spoedbeschikking

Als ten tijde van de beschikking, waarbij werd vastgesteld dat sprake is van een geval van ernstige verontreiniging, (nog) geen sprake was van spoedeisendheid, kan deze dus naderhand alsnog ontstaan als gevolg van een wijziging van de omstandigheden (zoals een voorgenomen wijziging van het bodemgebruik).

Samengevat: aan bodemverontreiniging die bij het huidige gebruik geen problemen oplevert (geen spoedeisendheid), wordt door de overheid niets gedaan. Vindt een functiewijziging plaats, dan zal de bodemverontreiniging alsnog moeten worden aangepakt, in beginsel door degene die de functiewijziging wil.

Interventiewaarden en streefwaarden

Ingevolge art. 36 Wbb wordt bij of krachtens AMvB bepaald in welke gevallen de functionele eigenschappen die de bodem voor mens, plant of dier heeft, ernstig zijn of dreigen te worden verminderd. Art. 36 Wbb biedt een wettelijke grondslag voor vaststelling van interventiewaarden, kort gezegd: concentratieniveaus voor verontreiniging, bij overschrijding waarvan wordt aangenomen dat sprake is van ‘ernstige verontreiniging’ (en er dus ‘geïntervenieerd’ moet worden). Ingevolge art. 37 lid 7 Wbb kunnen bij die AMvB ook regels worden gesteld inzake toepassing van het eerste, tweede en zesde lid van art. 37 (criteria voor de vaststelling van de spoedeisendheid).

Zo’n AMvB is er, als gezegd, nog niet. De ernst van de verontreiniging wordt bepaald aan de hand van interventiewaarden opgenomen in (een bijlage bij) de Circulaire bodemsanering 1 juli 2013.

Voor ruim honderd stoffen in bodem en grondwater zijn interventiewaarden vastgesteld, zowel ten aanzien van de risico’s voor de gezondheid van de mens (humane risico’s) als ten aanzien van de risico’s voor planten en dieren (ecotoxicologische risico’s) als ten aanzien van verspreidingsrisico’s. De interventiewaarden zijn in belangrijke mate afhankelijk van de bodemsamenstelling, omdat sommige bodems vervuiling beter binden dan andere.

Óf er onaanvaardbare humane risico’s bestaan wordt onderzocht aan de hand van het Maximaal Toelaatbaar Risico (MTR). Dit is de maximale concentratie van een stof waarbij geen effecten op de gezondheid te verwachten zijn. Als algemene norm geldt dat de kans op overlijden van personen uit de bevolking niet groter mag zijn dan één op de één miljoen per jaar. Er bestaat een risico als de concentratie van een stof in de bodem hoger is dan het MTR. De interventiewaarde voor die stof wordt dan overschreden. Ook voor dieren en planten is bepaald wat de maximale concentratie van een stof is die nog voor mag komen. Deze maximale concentratie wordt de HC50 (HC: Hazardous Concentration) genoemd. De HC50 wordt overschreden als meer dan 50% van de (mogelijk) aanwezige dier- en plantensoorten in een ecosysteem nadelige effecten kunnen ondervinden van bodemvervuiling. Als de concentratie van een stof in de bodem hoger is dan de HC50 wordt de interventiewaarde overschreden. Nadat de interventiewaarden zijn vastgesteld voor een ‘standaardbodem’, worden ze omgerekend naar interventiewaarden voor de bodem ter plaatse. Als – bijvoorbeeld – een gevaarlijke stof sterk gebonden wordt door bodemdeeltjes, is de kans op blootstelling en verspreiding kleiner. De mate van binding is afhankelijk van de aanwezigheid van kleine kleideeltjes (lutum) en organische stof. Over het algemeen is de interventiewaarde dan ook lager als er minder lutum of minder organisch stof in de bodem zit. Omdat het bepalen van de interventiewaarden afhankelijk is van de bodemsamenstelling, moet in ieder onderzoeksrapport het lutum- en organisch-stofgehalte van de monsters worden aangegeven. Volgens (een bijlage bij) de Circulaire bodemsanering is sprake van een geval van ernstige verontreiniging indien voor ten minste één stof de gemiddelde gemeten concentratie van minimaal 25 m3 bodemvolume in het geval van bodem- of sedimentverontreiniging, of 100 m3 poriënverzadigd bodemvolume in het geval van grondwaterverontreiniging, hoger is dan de interventiewaarde. Verder is in de circulaire aangegeven dat er in bepaalde gevoelige situaties ook bij gehalten onder de interventiewaarde sprake kan zijn van een geval van ernstige verontreiniging.

Naast interventiewaarden noemt de circulaire ook streefwaarden voor grondwater.

Streefwaarden voor grond zijn, als gezegd, alleen nog gepubliceerd in het NOBO-rapport.

Streefwaarden geven aan wanneer de bodem als schoon beschouwd kan worden. Als de concentratie van alle stoffen waarmee de bodem was verontreinigd, na sanering onder de streefwaarden ligt, kan van multifunctionele sanering worden gesproken.

Streefwaarden zijn afgeleid van de concentraties die voor de mens wenselijk zijn en de concentraties die voor planten en dieren wenselijk zijn. Bij de mens wordt uitgegaan van het Verwaarloosbaar Risico (VR). Dit houdt in dat de kans om te overlijden minder is dan 1 op de 100 miljoen per jaar. Bij planten en dieren wordt uitgegaan van de HC5, de concentratie waarbij minder dan 5% van de aanwezige planten- en diersoorten negatieve effecten kunnen ondervinden. Net als bij de interventiewaarden zijn ook de streefwaarden afhankelijk van de samenstelling van de grond, speciaal van het organisch-stof- en kleigehalte. Ook ter bepaling van streefwaarden moet dus een bodemtypecorrectie worden toegepast.

Sinds de invoering van het Besluit bodemkwaliteit gelden de Maximale Waarden (MW’s) voor grond uit de Regeling bodemkwaliteit als terugsaneerwaarden. Maximale waarden liggen tussen de interventiewaarden en de streefwaarden. Deze waarden zijn ook opgenomen in de Circulaire bodemsanering. Zie ook hierna.

Van overschrijding van waarden
via risico naar spoedeisendheid

Het feit, dat interventiewaarden worden overschreden zegt niet meer dan dat er sprake is van een potentieel risico: er zou een risico kunnen zijn.

Of dat er ook werkelijk is – dus of er sprake is van een actueel risico en derhalve spoedeisendheid – hangt af van de specifieke omstandigheden en het (bestaande of beoogde) gebruik van de grond, bijvoorbeeld van de mate waarin mensen, dieren of planten (ecosystemen) blootgesteld kunnen worden aan de vervuiling en van de mate waarin verspreiding kan optreden. Risico’s hebben een directe relatie met gebruik van de bodem en daarmee met de functie.

Bij de bepaling van het actuele risico moet worden gekeken naar drie aspecten: risico’s voor de mens, risico’s voor ecosystemen (planten en dieren) en verspreidingsrisico’s.

Bij de bepaling van de ecologische risico’s moet worden beoordeeld of het geval van ernstige verontreiniging al dan niet in een gevoelig gebied ligt. Daarbij worden drie gebiedtypen onderscheiden, variërend van ecologisch ‘zeer waardevol’ tot ‘ecologisch nauwelijks gevoelig’.

Als voor mens, ecosystemen of verspreiding van de vervuiling een actueel risico wordt vastgesteld, is spoedige sanering noodzakelijk.

Deze bepaling van de spoedeisendheid wordt ook wel risicoanalyse genoemd, omdat zij nauw samenhangt met de risico’s die de bodemvervuiling heeft voor mens en milieu en het risico van verspreiding.

De urgentie placht voorheen te worden bepaald op basis van de ministeriële Circulaire saneringsregeling Wbb: beoordeling en afstemming. Die circulaire is opgegaan in de Circulaire bodemsanering.

Saneringsmethode en Maximale Waarden

Bij sanering van landbodems wordt onderscheid gemaakt tussen enerzijds immobiele verontreiniging in de bovengrond en anderzijds mobiele verontreiniging in het grondwater.

Immobiele verontreiniging zal veelal slechts gedeeltelijk behoeven te worden verwijderd. Voor immobiele verontreinigingen (verontreinigingen die zich niet verspreiden) in de bovengrond bestaat de standaard saneringsmethode uit het tot stand brengen van een leeflaag. De leeflaag voorkomt bij ‘normaal’ gebruik contact met de vervuiling. Een ‘leeflaag’ is een laag grond die wordt aangebracht om blootstelling aan de onderliggende verontreiniging te voorkomen. De fysieke en chemische kwaliteit van de leeflaag wordt afgestemd op de bijbehorende vorm van bodemgebruik.

Zie verder: bijlage 4 bij de Circulaire bodemsanering.

De dikte en constructie van een leeflaag hangt af van het bestaande of beoogde gebruik van de bodem.

Voor diverse vormen van bodemgebruik zijn verschillende functiegerichte bodemkwaliteitsnormen ontwikkeld: zogenoemde ‘Maximale Waarden’ (voorheen bodemgebruikswaarden genoemd), die aangeven welke kwaliteit de leeflaag ná (functiegerichte) sanering in ieder geval zou moeten hebben.

Deze Maximale Waarden (MW’s) zijn, naast de Achtergrondwaarden, vermeld in het Besluit bodemkwaliteit.

De MW’s geven voor de diverse gebruiksvormen (wonen, (openbaar) groen, bebouwing en verharding en landbouwgrond/natuurgebieden

Voor landbouw- en natuurgebruik zijn nog geen MW’s ontwikkeld. Vooralsnog worden hiervoor de zgn. LAC-signaalwaarden gehanteerd. Deze waarden zijn (voor het eerst door de Landbouw Advies Commissie Milieukritische stoffen) ontwikkeld voor een groot aantal stoffen (zware metalen en organische verbindingen) speciaal ter beoordeling van diverse vormen van agrarisch bodemgebruik. Producten bestemd voor menselijke of dierlijke consumptie moeten voldoen aan kwaliteitseisen zoals opgenomen in de Warenwet of Verordeningen van Productschappen. Bodemverontreiniging kan agrarische activiteiten negatief beïnvloeden doordat in de bodem aanwezige verontreiniging mogelijk is terug te vinden in gewassen en/of tot groeireductie leidt. Een LAC-signaalwaarde is het laagste gehalte van een bepaalde stof in de bodem dat bij overschrijding aanleiding kan geven tot het optreden van nadelige effecten voor de opbrengst en kwaliteit van agrarische producten en de gezondheid van mens en dier. Bij overschrijding van de LAC-signaalwaarden is nader onderzoek gewenst om na te gaan of zich werkelijk nadelige effecten voordoen.

) onder andere aan in welke maximale hoeveelheden bepaalde metalen en PAK’s in de leeflaag mogen voorkomen. Voor het bevoegd gezag vormen MW’s een toetsingskader bij de beoordeling van functiegerichte saneringsplannen (als ‘terugsaneerwaarden’).

Voor woonfuncties zijn leeflagen van 50 tot 150 centimeter nodig. Voor industrieterreinen is een verhard oppervlak (bestrating, zonder leeflaag) als afscherming van de vervuiling vaak al voldoende.

Voor landbouwgrond is de diepte van de beworteling maatgevend. Afhankelijk van de verontreiniging van het grondwater kan 1 tot 1,5 meter voldoende zijn.

Voor mobiele verontreinigingen (verontreinigingen in de ondergrond) geldt als uitgangspunt dat maatregelen getroffen worden die gericht zijn op het, op ‘kosteneffectieve wijze’, zo veel mogelijk verwijderen van de verontreiniging. Eenduidige bodemgebruikswaarden kunnen hier niet worden gegeven. Voor zover verontreiniging niet of niet geheel wordt verwijderd, moet verspreiding van de verontreiniging worden voorkomen. Doel is een ‘stabiele eindsituatie’ (zie: bijlage 5 bij de circulaire bodemsanering per 1 juli 2013).

Voor dat deel van de verontreiniging dat niet verwijderd kan worden, moeten de maatregelen er toe leiden dat in ieder geval de komende dertig jaar geen verdere verspreiding van de verontreiniging meer plaatsvindt. Deze lange termijn geeft ruimte aan een eventuele toekomstige saneringsaanpak waarbij biologische saneringstechnieken kunnen worden benut.

De relatie tussen interventiewaarden en maximale waarden (voorheen: bodemgebruikswaarden) is de volgende. Aan de hand van interventiewaarden kan worden bepaald óf sprake is van ernstige verontreiniging. Is dat het geval, dan wordt aan de hand van de relevante maximale waarde bepaald welke saneringsmaatregelen moeten worden getroffen om de voor het gekozen gebruiksdoel vereiste bodemkwaliteit te bereiken. Maximale waarden (MW’s) liggen tussen de interventiewaarden en de streefwaarden. MW’s fungeren bij functionele sanering daarmee als de waarden die met de sanering moeten worden bereikt (‘terugsaneringswaarden’).

Samenloop ernstige landbodem- en waterbodemverontreiniging

In gevallen dat de bron van ernstige verontreiniging buiten de bodem of oever van een oppervlaktewaterlichaam is gelegen maar de gevolgen van die verontreiniging zich mede tot die bodem of oever uitstrekken maakt het Wbb bevoegd gezag alleen na overleg met de (water)beheerder gebruik van zijn bevoegdheden (art. 63b Wbb). Voorts zijn daar – in afwijking van art. 99 lid 4 Wbb – de art. 28, 28a en 29, de paragrafen 3 en 3a van hoofdstuk IV en art. 75 Wbb mede op van toepassing (art. 63c Wbb).

Dit betekent dat, als sanering van zo’n ernstige verontreiniging van de landbodem spoedeisend is, die sanering niet beperkt dient te blijven tot de landbodem waarin de bron zich bevindt.

Omgekeerd is in de Waterwet (art. 5.17) bepaald dat de waterbeheerder die besluit tot een ingreep in de waterbodem, gericht op een verontreiniging waarvan de bron in de waterbodem is gelegen, ook dat deel van de daarmee samenhangende verontreiniging in de landbodem dient aan te pakken, voor zover die landbodemverontreininging leidt tot ernstige risico’s.

Dergelijke verontreiniging ontstaat doorgaans via grondwaterstromen.

Eenvoudige procedure voor ‘

uniforme saneringen

‘

Voor bij ministeriële regeling aangewezen categorieën van eenvoudige, kortlopende standaardsaneringen kan worden volstaan met een eenvoudigere procedure (art. 39b Wbb). Voor die saneringen zijn algemene regels gesteld bij het Besluit uniforme saneringen en de ministeriële Regeling uniforme saneringen. Als betrokkene voornemens is om te saneren volgens deze algemene regels voor uniforme saneringen, moet hij dit kenbaar maken bij de melding ex art. 28 Wbb. De reguliere saneringsprocedure (vaststelling bij beschikking van ernst en spoedeisendheid, indiening saneringsplan, etc.) kan dan achterwege blijven. Hierna wordt daar nog nader op ingegaan.

Registratie in de openbare registers

In een ernst- en spoedbeschikking (art. 29 en 37), een beschikking waarbij beveiligingsmaatregelen en/of gebruiksbeperkingen zijn vastgesteld (art. 37) en een instemming door het bevoegd gezag met het verslag van een sanering die valt onder het Besluit uniforme saneringen (art. 39b Wbb jo. art. 14 Besluit; zie hierna) moet – evenals in een bevel als bedoeld in art. 30 Wbb of in de art. 43 en 49 Wbb (zie hierna) – in ieder geval een kadastrale aanduiding zijn opgenomen van de onroerende zaak of zaken waarop de beschikking betrekking heeft. Tevens moet een kadastrale kaart bij de beschikking zijn gevoegd (art. 55 Wbb).

Zo’n beschikking behelst een ‘publiekrechtelijke beperking’ als bedoeld in de in 2007 in werking getreden Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen onroerende zaken (Wkpb). Deze wet beoogt de rechtszekerheid inzake publiekrechtelijke beperkingen van onroerende zaken te bevorderen onder meer ten behoeve van eventuele toekomstige gerechtigden.

Een publiekrechtelijke beperking is in de Wkpb (art. 1 onder a) gedefinieerd als een beperking van de bevoegdheid tot gebruik van of beschikking over een onroerende zaak, dan wel een schuldplichtigheid die rust op zo’n zaak, alles voor zover niet van privaatrechtelijke aard.

Bij en krachtens deze wet (art. 1 onder b, en art. 2) is aangegeven welke publiekrechtelijke besluiten zijn aan te merken als ‘beperkingenbesluit‘ en derhalve moeten worden geregistreerd.

Bij het Aanwijzingenbesluit Wkpb zijn onder andere genoemde Wbb-beschikkingen als beperkingenbesluiten in de zin van de Wkpb aangewezen.

In de Wkpb zelf (art. 1, onder b, sub 2) is al aangegeven dat voor de toepassing van deze wet ook de melding bij het bevoegd gezag van een voorgenomen sanering (art. 28 en 39b Wbb) moet worden aangemerkt als ‘beperkingenbesluit’ en dus moet worden geregistreerd.

Op grond van de Wkpb moet een beperkingenbesluit binnen vier dagen na de bekendmaking ervan worden ingeschreven in het zogenoemde beperkingenregister. Ook eventuele besluiten of rechterlijke uitspraken waarbij een beperkingenbesluit wordt herroepen, vernietigd, ingetrokken of gewijzigd moeten worden geregistreerd.

Is het beperkingenbesluit genomen door een gemeentelijk bestuursorgaan, dan moet het worden ingeschreven in het gemeentelijke beperkingenregister.

Inschrijving van alle andere beperkingenbesluiten moet plaatsvinden in de openbare registers van het Kadaster. Beide registraties zijn aan elkaar gekoppeld, zodat iedereen via ‘Kadaster online’ een volledig overzicht kan krijgen van alle geregistreerde publiekrechtelijke beperkingen die op een bepaald perceel rusten.

Op basis van art. 55 lid 2 Wbb is in de ministeriële Regeling beperkingenregistratie Wbb (2007) voor de besluiten die steunen op de Wbb nader geconcretiseerd wanneer van een – te registreren – beperking als bedoeld in de Wkpb kan worden gesproken.

Saneringsplan, evaluatieverslag en nazorgplan

Saneringsplan

Een melding als bedoeld in art. 28 Wbb dient, als ernstige verontreiniging wordt vermoed en het voornemen bestaat de bodem te saneren, tevens vergezeld te gaan van de resultaten van een saneringsonderzoek en van een saneringsplan (art. 39 lid 1 Wbb).

In art. 39 lid 1 Wbb is aangegeven, wat een saneringsplan in ieder geval moet inhouden. Omtrent de in een saneringsplan op te nemen gegevens kunnen nadere regels worden gesteld door PS (art. 39 lid 1, laatste volzin Wbb) respectievelijk de gemeenteraad in bevoegdgezaggemeenten (art. 88, lid 1 onder a, en lid 7 Wbb).

Art. 39 lid 2 Wbb bepaalt dat het bevoegd gezag slechts met het saneringsplan instemt ‘indien door de daarin beschreven sanering naar hun oordeel wordt voldaan aan het bij of krachtens art. 38 bepaalde’. Aan die instemming kunnen voorwaarden worden verbonden. Daarbij komt aan het bevoegd gezag een zekere beoordelingsvrijheid toe.

Vgl. ABRvS 9 dec. 1999, M en R 2000, 46

In een saneringsplan moet onder andere zichtbaar worden gemaakt dat de te treffen maatregelen zijn gericht op het geschikt maken van de bodem voor de beoogde gebruiksvorm (en dat dus door die maatregelen zal worden bereikt dat in ieder geval de relevante maximale waarden worden bereikt). Dit laat onverlet dat bij locaties waar tegen relatief geringe meerkosten een aanmerkelijk beter milieurendement kan worden verkregen, het bevoegd gezag een saneringsresultaat kan verlangen dat verder gaat dan het bereiken van de maximale waarden.

Zolang een sanering formeel niet is afgerond kan een nieuw saneringsplan met een minder vergaande saneringsdoelstelling worden voorgelegd aan het bevoegd gezag. Dat eerder is ingestemd met een saneringsplan vormt geen reden om instemming aan het nieuwe saneringsplan te onthouden.

Bijvoorbeeld ABRvS 11 november 2015, ECLI:NL:RVS:2015:3425 en ABRvS 15 augustus 2012 in zaak ECLI:NL:RVS:2012:BX4679 en ABRvS 15 oktober 2008 in zaak ECLI:NL:RVS:2008:BF8964

Het bevoegd gezag dient met betrekking tot elk saneringsplan zelfstandig te beoordelen of instemming kan worden verleend. Gelet op artikel 39, tweede lid, van de Wbb mag het bevoegd gezag instemming uitsluitend onthouden indien niet wordt voldaan aan hetgeen bij of krachtens artikel 38 Wbb is bepaald (functiegericht en kosteneffectief saneren). Ook de vraag of eventueel een verdergaande sanering mogelijk is, is bij de beoordeling van een saneringsplan niet relevant, evenals de vraag waarom een eerdere sanering niet is geslaagd.

Zie ABRvS 3 september 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BE9706

Op grond van art. 39f Wbb kan het bevoegd gezag aan de instemming met een saneringsplan voorwaarden verbinden tot het stellen van financiële zekerheid voor de uitvoering van dit plan. Mocht dit plan niet worden uitgevoerd, dan kan het bevoegd gezag de geboden financiële zekerheid aanwenden voor het bekostigen van de noodzakelijke saneringsmaatregelen. Hieromtrent worden regels gesteld bij AMvB. Die AMvB is het Besluit financiële bepalingen bodemsanering.

De instemming wordt geacht van rechtswege te zijn verleend, indien het bevoegd gezag hierover niet heeft beslist binnen vijftien weken (eventueel – binnen zes weken na ontvangst van de indiening van het saneringsplan – te verlengen met maximaal nog eens vijftien weken) na indiening van het saneringsplan (art. 39 lid 2 Wbb). Deze instemming van rechtswege vormt een besluit in de zin van art. 1:3 Awb waar rechtsbescherming tegen open staat. Zij is dus appellabel bij de bestuursrechter (bijvoorbeeld voor een direct omwonende die de in het saneringsplan opgenomen maatregelen onvoldoende vindt).

Verplichting tot uitvoering sanering conform saneringsplan

Art. 39a Wbb schrijft voor dat de sanering moet worden uitgevoerd overeenkomstig het saneringsplan waarmee door het bevoegd gezag is ingestemd (al dan niet van rechtswege), en de eventueel aan die instemming verbonden voorwaarden. Tot die voorwaarden kan een uiterste termijn voor de aanvang van de saneringswerkzaamheden behoren.

Indien deze rechtstreeks werkende verplichting niet wordt nageleefd, kan tot bestuursrechtelijke en/of strafrechtelijke handhaving worden overgegaan zonder dat eerst een saneringsbevel is uitgevaardigd.

Wanneer aan de instemming met het saneringsplan de voorwaarde van financiële zekerheid is verbonden, kan deze zo nodig worden aangewend voor de bekostiging van bestuursrechtelijke handhaving (saneren door het bevoegd gezag zelf).

Evaluatieverslag

Na de uitvoering van de sanering (of een fase van de sanering) moet de saneerder daarvan schriftelijk verslag uitbrengen aan het bevoegd gezag (art. 39c lid 1 Wbb). Op basis van dit evaluatieverslag kan het bevoegd gezag beoordelen of het saneringsplan goed is uitgevoerd. Het verslag behoeft dan ook de instemming van het bevoegd gezag (art. 39c lid 2 Wbb).

Nazorgplan en gebruiksbeperkingen

De beperking van de saneringsdoelstelling tot wat nodig is voor het feitelijke gebruik op het moment van sanering brengt mee dat na de sanering veelvuldig verontreinigingen achterblijven. Dan zullen doorgaans nazorgmaatregelen nodig zijn gericht op het blijvend beheersen van de restverontreiniging. Verder kan het gewenst zijn dat er bepaalde gebruiksbeperkingen gelden.

Reeds in het saneringsplan moet globaal worden aangegeven welke nazorgmaatregelen na afloop van de sanering nodig zijn en wat de daaraan verbonden kosten zijn (art. 39, lid 1 onder c, Wbb).

Blijkt uit het evaluatieverslag dat nazorgmaatregelen en/of gebruiksbeperkingen inderdaad nodig zijn, dan moet de saneerder tegelijk met of zo spoedig mogelijk na de indiening van dat verslag bij het bevoegd gezag een nazorgplan indienen waarin die maatregelen en/of beperkingen, alsmede de daaraan verbonden kosten worden beschreven. Dit nazorgplan behoeft de instemming van het bevoegd gezag (art. 39d Wbb).

Ook aan de instemming met het nazorgplan kan een voorwaarde tot het stellen van financiële zekerheid worden verbonden (art. 39f Wbb). Iedereen (de eigenaar, erfpachter en gebruiker) die te maken heeft met grond waar een nazorgplan voor geldt, is verplicht zich te houden aan de daarin neergelegde gebruiksbeperkingen (art. 39e Wbb). Het besluit tot instemmen met het nazorgplan wordt opgenomen in het beperkingenregister.

Standaardsaneringen

Vanuit de gedachte dat eenvoudige saneringen op een snelle en doelmatige wijze moeten kunnen worden uitgevoerd is in de Wbb (art. 39b) wet de mogelijkheid gecreëerd om bij AMvB algemene regels te stellen voor bij ministeriële regeling aan te wijzen categorieën van eenvoudige, kortlopende standaardsaneringen (‘gelijksoortige saneringen’). Voor zulke saneringen geldt in plaats van de reguliere saneringsprocedure (vaststelling ernst en spoedeisendheid, indiening saneringsplan, inspraak, besluitvorming saneringsplan) een eenvoudige melding.

Op voet van dit art. 39b Wbb zijn het Besluit en de regeling uniforme saneringen in het leven geroepen. Het BUS geeft regels omtrent de bij de melding te verstrekken gegevens (onder andere omtrent het verrichte onderzoek), de saneringsaanpak, de aanvang, uitvoering en afronding van de sanering, het saneringsverslag en de nazorg. In de ministeriële Regeling uniforme saneringen is deze aanpak verder uitgewerkt in technische voorschriften.

Ook de categorieën van gevallen waarvoor deze eenvoudige procedure kan worden gevolgd, worden bij deze ministeriële regeling aangewezen (art. 39b lid 1 Wbb). Volgens schattingen van het ministerie van I&M zou méér dan 55% van alle saneringen onder deze eenvoudige procedure vallen.

Een voornemen om te saneren volgens de algemene regels voor uniforme saneringen, moet kenbaar worden gemaakt bij de melding ex art. 28 Wbb. Met de sanering kan, met inachtneming van die algemene regels, worden begonnen nadat vijf weken zijn verstreken vanaf de datum van ontvangst van de melding door het bevoegd gezag (art. 39b lid 4 Wbb, BUS-melding).

Vanuit de gedachte dat eenvoudige saneringen op een snelle en doelmatige wijze moeten kunnen worden uitgevoerd, voorziet de wet niet in een aparte beschikking van het bevoegd gezag, die nodig is alvorens met de sanering kan worden begonnen. Uiteraard behoort het bevoegd gezag wél te controleren of het inderdaad gaat om een sanering waarvoor de eenvoudige procedure kan worden gevolgd en of ook wordt voldaan aan de (andere) algemene regels uit het Besluit en de ministeriële regeling uniforme saneringen. Zo nodig kan handhavend worden opgetreden (als het geen sanering betreft waarvoor de eenvoudige procedure als bedoeld in art. 39b Wbb kan worden gevolgd en derhalve niet wordt gesaneerd conform een saneringsplan waarmee conform art. 39 Wbb is ingestemd).

Omdat bij dit soort saneringen de reguliere procedure achterwege blijft, is wél bepaald dat de kennisgeving door het bevoegd gezag van de melding in een of meer dag-, nieuws- of huis-aan-huisbladen (en aan de I&M-inspecteur en B&W, als ze niet zelf bevoegd gezag zijn), als bedoeld in art. 28 lid 5 Wbb, uiterlijk twee weken na ontvangst van de melding moet geschieden (art. 39b lid 3 Wbb jo. art. 6a Besluit uniforme saneringen). Als belanghebbenden van oordeel zijn dat de voorgenomen sanering niet valt onder de aangewezen categorieën van uniforme saneringen of niet voldoet aan de daarvoor geldende algemene regels, zouden ze dit eventueel nog kenbaar kunnen maken aan het bevoegd gezag (bij voorkeur voordat de termijn van vijf weken als bedoeld in het vierde lid van art. 39b Wbb is verstreken).

Bij AMvB kan de termijn van vijf weken (na ontvangst van de melding) waarna met de sanering mag worden begonnen, overigens nog worden verkort in de bij die AMvB aangegeven omstandigheden waarbij het gewenst is onmiddellijk of zo spoedig mogelijk op te treden (art. 39b lid 4, tweede volzin, Wbb). Van deze mogelijkheid is gebruikgemaakt in art. 7 Besluit uniforme saneringen. De termijn is verkort tot vijf dagen bij – kort gezegd – het uitvoeren van onderhouds- en herstelwerkzaamheden aan kabels en leidingen in geval van geconstateerde defecten hieraan of situaties waarbij tijdelijk nieuwe nutsleidingen moeten worden aangelegd ten behoeve van de uitvoering van bijvoorbeeld bouwwerkzaamheden. Hierbij wordt de grond tijdelijk verplaatst en na uitvoering van die werkzaamheden en het aanbrengen van een isolatielaag weer teruggebracht in het profiel van ontgraving. Met een langere wachttermijn zou de aanvang van zulke simpele werkzaamheden onevenredig lang op zich laten wachten.

Indien met de sanering niet binnen de gestelde termijn van twaalf maanden na ontvangst van de melding is begonnen, vervalt de melding en zal dus, om alsnog tot sanering te mogen overgaan, wederom een melding moeten worden gedaan (art. 39b lid 4, laatste volzin, Wbb jo. art. 8 Besluit uniforme saneringen).

Na afloop moet verslag gedaan worden van de uitgevoerde saneringswerkzaamheden aan het bevoegd gezag (art. 13 Besluit uniforme saneringen). Binnen acht weken na de indiening van het verslag moet het bevoegd gezag beslissen of is voldaan aan de daarvoor geldende eisen en het al dan niet instemt met het verslag (art. 14 Besluit uniforme saneringen).

BUS-meldingen behoeven door de inwerkingtreding van de Aanpassingswet Wbb niet meer te worden geregistreerd in het kader van de Wkpb. Het besluit tot instemming met het evaluatieverslag van een uniforme sanering is in geval van nazorg wel als ‘beperkingenbesluit’ aangewezen.

Samenloop met vergunningplichtige bouwactiviteiten

Voorkomen moet worden, dat gebruik wordt gemaakt van een omgevingsvergunning voor bouwactiviteiten op een moment, dat er nog onvoldoende duidelijkheid bestaat over eventuele (ernstige) bodemverontreiniging en te dien aanzien te nemen maatregelen ter plaatse van het bouwwerk. Daarom is in art. 6.2c Wabo – wanneer er op grond van een voorgeschreven bodemonderzoek (art. 2.4 Ministeriele regeling omgevingsrecht (Mor)) redelijkerwijs verontreiniging vermoed moet worden – de inwerkingtreding van zo’n vergunning opgeschort tot er duidelijkheid bestaat over de noodzaak van sanering

Het spreekt vanzelf dat sanering van ernstig verontreinigde bodem spoedeisend is, indien men hierop een woning wil bouwen. Als blijkt dat de bodem ernstig is verontreinigd (en er verder geen gronden tot weigering van de vergunning bestaan), zal de initiatiefnemer voorafgaand aan de bouw steeds een (deel)sanering moeten (laten) uitvoeren.

en als die bestaat: over de aanpak ervan (saneringsplan, BUS-melding).

Bij indiening van een aanvraag om een omgevingsvergunning als bedoeld in art. 2.1, lid 1 onder a, Wabo (bouwen) moet in beginsel een bodemonderzoeksrapport worden overgelegd. De vergunning moet wegens strijd met de bouwverordening worden geweigerd (art. 2.10, lid 1 onder b, Wabo) als sprake is van ernstige bodemverontreiniging.

Ingevolge art. 8 Woningwet dient de bouwverordening voorschriften te bevatten om te voorkomen, dat er op verontreinigde bodem wordt gebouwd. De rechtvaardiging voor dit verbod zijn gezondheidsrisico’s en de mogelijkheid van aantasting van het bouwwerk. Art. 2.4.1 van de model bouwverordening van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (die door de gemeentebesturen pleegt te worden overgenomen) bevat een verbod tot bouwen op verontreinigde bodem. Om de preventieve ‘bodemtoets’ mogelijk te maken, moet op grond van art. 2.4 Mor bij een bouwaanvraag een bodemonderzoeksrapport worden overgelegd, dat is opgesteld door een persoon of instelling die daartoe is erkend volgens het Besluit bodemkwaliteit.

Zo’n bodemonderzoek kan uit drie fasen bestaan:

een vooronderzoek (ook wel historisch bodemonderzoek genoemd) naar de historie van het desbetreffende perceel. Indien daaruit blijkt dat dit perceel ‘onverdacht’ is, kunnen B&W ontheffing verlenen van de eis een rapport in te dienen van een verkennend onderzoek;

een verkennend onderzoek voor een terrein dat als ‘verdacht’ geldt;

een nader onderzoek, indien de resultaten van het verkennend onderzoek uitwijzen dat er sprake is van bodemverontreiniging en voor de beoordeling van de ernst ervan een nader onderzoek onontkoombaar is.

Indien een bodemonderzoek is vereist, kan melding op grond van art. 28 Wbb achterwege blijven, mits het bij de vergunningaanvraag overgelegde bodemonderzoeksrapport van zodanige kwaliteit is dat op grond daarvan redelijkerwijs kan worden aangenomen dat geen sprake is van een geval van ernstige verontreiniging.

Indien op grond van het bodemonderzoeksrapport dan wel uit anderen hoofde een redelijk vermoeden bestaat dat ter plaatse van het bouwwerk sprake is van een ‘ernstige verontreiniging’ in de zin van de Wbb, treedt de hiervoor besproken opschorting van art. 6.2c Wabo in werking

De preventieve ‘bodemtoets’ bij de beoordeling van een vergunningaanvraag om bouwactiviteiten geldt niet voor vergunningvrije bouwwerken. Wel dient de bouwer uiteraard te voldoen aan de Wbb en de daarin opgelegde meldingsplicht bij verontreiniging (o.a. artikel 27 en 28 Wbb).