Ongewone voorvallen (“calamiteiten”) zijn gebeurtenissen die niet tot de normale gang van zaken of de representatieve bedrijfssituatie behoren. Het omvallen van een jerrycan brandstof, het kantelen van een vrachtauto met chemicaliën of het breken van transportleidingen zijn enkele voorbeelden van ongewone voorvallen. In een dergelijk geval moet snel worden ingegrepen en verontreinigde grond moet worden afgegraven. Het gaat bij ongewone voorvallen dus bijvoorbeeld niet om (dagelijkse) verontreinigingen bij benzinestations als gevolg van morsen en ook niet over verontreinigingen uit het verleden.
Ongewone voorvallen moeten ook op grond van artikel 27 van de Wet bodembescherming bij het bevoegd gezag worden gemeld. De artikelen 30 tot en met 35 bevatten een aantal aanvullende voorwaarden. In artikel 30, lid 1, van de Wet bodembescherming is het navolgende bepaald:

“Indien ten gevolge van een ongewoon voorval een geval van ernstige verontreiniging ontstaat of de bodem ernstig is of dreigt te worden aangetast, nem
en gedeputeerde staten onverwijld de naar hun oordeel noodzakelijke maatregelen ten einde de oorzaak van de verontreiniging of aantasting weg te nemen en de verontreiniging of de aantasting en de directe gevolgen daarvan te beperken en zoveel mogelijk onge
daan te maken.”

Gedeputeerde Staten hebben bij een ongewoon voorval waarbij een geval van ernstige bodemverontreiniging ontstaat of de bodem ernstig is of dreigt te worden aangetast, de plicht om onverwijld de naar hun oordeel noodzakelijke maatregelen te treffen ten einde de oorzaak van de verontreiniging of aantasting weg te nemen en de gevolgen te beperken. De betrokkene (de veroorzaker van de bodemverontreiniging of degene op wiens grondgebied de bodemverontreiniging plaatsvindt) wordt eerst in de gelegenheid gesteld om zelf de verontreiniging te beperken of ongedaan te maken (artikel 32, lid 2, Wbb). Ook moet advies worden ingewonnen bij de Inspectie Leefomgeving en de burgemeester van de betrokken gemeente, tenzij de geboden spoed zich daartegen verzet. Artikel 31 van de Wet bodembescherming geeft de Commissaris van de Koning de bevoegdheid om zelf de noodzakelijke maatregelen te treffen.

Voor de situatie dat een ongewoon voorval zich voordoet binnen een inrichting is daarnaast hoofdstuk 17 Wet milieubeheer van belang. Volgens jurisprudentie moet onder een ongewoon voorval in het kader van de Wet milieubeheer (artikel 17.1, Wm) worden verstaan: “iedere gebeurtenis in een inrichting die afwijkt van de normale bedrijfsactiviteiten en waardoor nadelige gevolgen voor het milieu ontstaan of dreigen te ontstaan, zulks ongeacht de oorzaak van die gebeurtenis” (zie onder meer ABRvS 2 juni 2004, Zaaknummer 200307400/1, ECLI:NL:RVS:2004:AP0349). Bij een ongewoon voorval moet de vergunninghouder een melding doen bij het bevoegd gezag op grond van de Wet milieubeheer en deze moet het geval afhandelen. In geval van bodemverontreiniging moet een doormelding plaatsvinden naar het bevoegd gezag voor de Wet bodembescherming (meestal Gedeputeerde Staten, artikel 17.2, lid 5, Wm). Titel 17.2 van de Wet milieubeheer en de Wet bodembescherming kennen een ruime overlap.

In artikel 30, lid 1, van de Wet bodembescherming wordt gesproken over “beperken en zoveel mogelijk ongedaan maken van bodemverontreiniging”. In specifieke gevallen zal bepaald moeten worden wat het resultaat dient te zijn. Voor landbodem zijn dit veelal de lokale achtergrondconcentraties of anders de achtergrondwaarden uit het Besluit bodemkwaliteit. Er zit derhalve enige beoordelingsvrijheid in de mate waarin de bodem schoon moet worden gemaakt.

Diverse milieu-incidenten met bodemverontreiniging tot gevolg hebben in Nederland geleid tot de behoefte aan een gestructureerde aanpak met aanwijzingen vanuit het ministerie. Dit is gedaan in de publicatiereeks “Handreikingen Bodem voor gemeenten, onderdeel Ongewone voorvallen”

RWS Leefomgeving heeft in juli 2013 een geactualiseerde versie uitgebracht.

. Het handboek bevat draaiboeken voor enerzijds Wbb-bevoegdgezaggemeenten en anderzijds voor de gemeenten die geen Wbb-bevoegdgezagtaken hebben.

Artikel 6.9 van de Waterwet bevat een aan artikel 27 Wet bodembescherming gelijke meldplicht voor de waterbodem of oever van een oppervlaktewaterlichaam.

Er zijn echter gevallen denkbaar waarbij de bron van de bodemverontreiniging is gelegen op landbodem en de waterbodem wordt verontreinigd, bijvoorbeeld als een vat met oliehoudende vloeistoffen omvalt en de vloeistof naar een sloot stroomt. Voor deze situatie bepaalt artikel 63c van de Wet bodembescherming dat – in afwijking van artikel 99, lid 4, van deze wet – de saneringsartikelen 28, 28a en 29 van de Wet bodembescherming mede van toepassing zijn op de waterbodem. Het moet wel gaan om een geval van ernstige verontreiniging waarvoor is vastgesteld dat spoedige sanering noodzakelijk is en de bron van de verontreiniging of aantasting buiten die bodem of oever is gelegen. Gedeputeerde Staten moeten in zo’n geval overleg plegen met de waterkwaliteitsbeheerder (artikel 63c, lid 2, Wbb). In paragraaf 4.17 wordt verder ingegaan op de Waterwet en op gevallen van grensoverschrijdende bodemverontreiniging.

Het bericht Ongewone voorvallen verscheen eerst op PONT Omgeving.