Revindicatie: eerst praten

De eigenaar kan een revindicatieproces starten door contact te zoeken met de gebruiker en deze te verzoeken en desnoods te sommeren het gebruik van zijn eigendom te staken:

“Zoals bekend zijn wij bezig onze eigendomsgrenzen bij u in de straat/wijk o.i.d. te herstellen. In verband met deze herstelactie hebben wij een inventarisatie uitgevoerd, waarbij de kadastrale eigendomsgrenzen zijn vergeleken met de feitelijke situatie. Hierbij is gebleken dat u grond in gebruik heeft genomen die het eigendom is van de gemeente. Voor dit gebruik hebben wij geen toestemming gegeven. Een en ander is tijdens een bewonersbijeenkomst op [datum] door wethouder X toegelicht.

Bijgaand kaartje geeft aan wat uw en ons eigendom is en welk gedeelte van ons eigendom door u in gebruik is genomen. Voordat wij verdere stappen gaan nemen om de formele eigendomsgrenzen te herstellen, geven wij u tot [datum van 3 maanden verder] zelf de mogelijkheid om een einde te maken aan de bestaande strijdige situatie. Uw bezittingen (roerende en onroerende zaken, zoals tuinmeubilair, schommels, bestrating, schuttingen, tuinhuisjes, beplanting e.d.) die op ons eigendom staan, kunt u gedurende bovenstaande termijn verwijderen.

Rb Arnhem: 11 augustus 2004, ECLI:NL:RBARN:2004:AR2977, Renkum.

Wij willen de grond namelijk leeg en ontruimd weer zelf gaan gebruiken.”

Komt op een dergelijk verzoek of sommatie geen reactie, dan kan het formele proces in werking worden gezet, door in rechte te stellen dat er geen sprake is van bezit bij de wederpartij en een verklaring voor recht te vorderen van de rechtbank dat de onroerende zaak toch echt eigendom van de rechthebbende is. Voordat een eigenaar dus naar de rechter stapt, probeert deze eerst de zaak in de minne te schikken. Dit wordt wel de «informele voormelding» genoemd.

Project Integrale Handhaving. Notitie Handhaving clandestien grondgebruik, gemeente Blaricum, 14 juni 2005.

Er zijn verschillende mogelijkheden om ontruiming te vorderen en de keuze voor een bepaalde methode wordt allereerst bepaald door de feiten en omstandigheden van het geval. Heel waardevol kan zijn om het gebruik (van de onroerende zaak) door de gebruiker aan te merken als houderschap in plaats van bezit, vanwege eventuele verjaringsperikelen. Dit kan vrij gemakkelijk als er een schriftelijke overeenkomst aan het gebruik ten grondslag ligt of als bijvoorbeeld regelmatig wordt betaald voor het gebruik van de grond. In het ene geval kan het geboden zijn om het handelen van de gebruiker aan te merken als een inbreuk op het eigendomsrecht. In weer een andere situatie is het als eigenaar succesvoller om het houderschap van de gebruiker voor te stellen als een recht dat voortvloeit uit een bruikleenovereenkomst of een huurovereenkomst.

Rb Noord NL: 31 januari 2014, ECLI:NL:RBNNE:2014:478, Gronitas. Rb Rotterdam: 21 mei 2014, ECLI:NL:RBROT:2014:4258, Kralingse plas.

In alle gevallen is de basis artikel 3:296 BW dat bepaalt dat de rechter is die een gebruiker daartoe veroordeelt, op vordering van de gemeente als eigenaar van de grond.

NB: áls een gemeente besluit een procedure te starten, dan is het zaak dat het college van burgemeester en wethouders conform artikel 160 lid 1 sub f Gemeentewet daartoe allereerst een besluit nemen om tot dagvaarding over te gaan.

Rb Arnhem: 11 augustus 2004, ECLI:NL:RBARN:2004:AR2977, gemeente Renkum.

Voorts is het van groot belang om het eigenaarsbelang bij revindicatie goed te benadrukken. Artikel 3:303 BW bepaalt immers dat zonder voldoende belang niemand een rechtsvordering toekomt.

Rb Dordrecht: 24 mei 2006, ECLI:NL:RBDOR:2006:AX, Nicolehoeve te Tien Gemeten. Vz Rb Dordrecht: 12 oktober 2006, ECLI:NL:RBDOR:2006:AZ2172, gemeente Dordrecht/circusdirecteur. Rb Rotterdam: 21 mei 2014, ECLI:NL:RBROT:2014:4258, Kralingse plas.

Voor zover Gemeente Schiedam heeft beoogd de overeenkomst met een opzegtermijn van drie maanden op te zeggen, overweegt de rechtbank dat zij daartoe onvoldoende zwaarwegende belangen in dit geding heeft aangevoerd. In het bestemmingsplan zijn de gronden thans bestemd als tuinen en de plannen tot herinrichting en achterstallig onderhoud die tot een ontruiming zouden nopen, zijn onvoldoende onderbouwd. Voorts is gesteld noch gebleken dat de ontruiming noodzakelijk is voor het onderhoud aan de nutsvoorzieningen.

Rb Rotterdam: 19 februari 2014, ECLI:NL:RBROT:2014:1849, Schiedamse walkanten.

Maakt het nog uit hoe een derde gebruik maakt van hetgeen je wilt laten ontruimen? Nee, vond de kort gedingrechter in Utrecht: in de wet is niet omschreven welk gebruik moet worden gemaakt van een onroerende zaak om deze in aanmerking te kunnen nemen bij het beoordelen van het bestaan van een spoedeisend belang bij ontruiming. Ook kraken is een vorm van gebruik.

Vz Rb Utrecht: 3 juni 2009, ECLI:NL:RBUTR:2009:BI6420, MOB-terrein te Odijk. Hof Arnhem: 17 juni 2013, ECLI:NL:GHARL:2013:CA3417, huisrecht. Rb Rotterdam: 3 juli 2013, ECLI:NL:RBROT:2013:5356, Rotterdamse kraker.