Bevrijdende verjaring

Een bezitter kan ook eigenaar worden doordat de oorspronkelijke eigenaar het recht verliest om zijn of haar bezit terug te eisen. Behalve dat de bezitter niet langer hoeft te vrezen voor revindicatie en daar dus van ‘bevrijd’ wordt, verkrijgt de bezitter ook de eigendom. Dit wordt in de literatuur aangemerkt als de bevrijdende of extinctieve verjaring. De term bevrijdende verjaring dekt dus maar voor de helft de lading, namelijk voor dat deel dat de bezitter bevrijd is van revindicatie. De boete voor eigenaren die te lang niet optreden tegen bezitsverlies, is niet in deze term verwerkt. De verjaringstermijn bij deze vorm van verjaring is 20 jaar.

Artikel 3:105 lid 1 BW

Hij die een goed bezit op het tijdstip waarop de verjaring van de rechtsvordering strekkende tot beëindiging van het bezit wordt voltooid, verkrijgt dat goed, ook al was zijn bezit niet te goeder trouw.

Ook bij artikel 3:105 BW starten we vanuit het perspectief van de bezitter/niet eigenaar: deze is bezitter van een goed op het moment dat een verjaringstermijn verstrijkt. Dit artikel begint dus bij het markeren van de feitelijke situatie op het moment dat een verjaringstermijn verstrijkt. Op dat moment zijn er twee partijen: een bezitter enerzijds en een eigenaar anderzijds. Daarna kantelt het perspectief van de wetgever: de eigenaar verliest het recht om zijn bezit nog terug te eisen.

En tot slot keert de wetgever in artikel 3:105 BW weer terug naar het perspectief van de bezitter, door op te merken dat deze de eigendom verkrijgt, ook al was zijn bezit niet te goeder trouw.

Dit is een heel andere situatie dan bij de verkrijgende verjaring, waarin de wet er vanuit gaat dat beide partijen altijd al de eigendom en bezit in één hand hadden willen stellen, maar dat er kennelijk iets mis is gegaan: er kleeft een gebrek aan, zodat het proces van eigendomsoverdracht niet is voltooid en de occupant wel bezitter maar (nog) geen eigenaar is geworden. Bij de bevrijdende verjaring is daarentegen na verstrijken van de verjaringstermijn sprake van een bezit dat niet langer aangetast kan worden door acties/rechtsvorderingen van de rechthebbende.

Naar huidig recht kan een erfdienstbaarheid ook worden verkregen door bevrijdende verjaring – zie de artikelen 3:306 BW en 3:105 BW. Dat is een nieuwe regel, die vóór de komst van het nieuw Burgerlijk Wetboek in 1992 niet bestond. Men kon voorheen wél het bezit hebben van een erfdienstbaarheid, maar nooit rechthebbende worden. De bevrijdende verjaring kent een termijn van 20 jaar en hiervoor is goede trouw niet vereist. Op 1 januari 2012 – 20 jaar na de invoering ervan – zullen de eerste verjaringstermijnen zijn voltooid. Het wil tot op heden nog niet echt vlotten met deze vorm van verjaring: de eerste jurisprudentie is ook hier erg streng voor beroepen op verjaring.

Rb Rotterdam: 6 juni 2012, ECLI:NL:RBROT:2012:BW9079. Hof Amsterdam: 6 november 2012, ECLI:NL:GHAMS:2012:BY7579, verjaring open en doorzichtig raam. Rb Noord NL: 15 mei 2013, ECLI:NL:RBNNE:2013:CA3949. Rb Gelderland: 29 mei 2013, ECLI:NL:RBGEL:2013:6365, perceel 400. Rb Amsterdam: 4 september 2013, ECLI:NL:RBAMS:2013:5652, Busstation De Remise. Rb Zeeland & West-Brabant: 25 september 2013, ECLI:NL:RBZWB:2013:7248, Brandgang met garagedeuren. Hof Amsterdam: 29 oktober 2013, ECLI:NL:GHAMS:2013:3833, terras en erfdienstbaarheid. Rb Overijssel: 11 november 2013, ECLI:NL:RBOVE:2013:2677, Dedemsvaart. Rb Rotterdam: 29 januari 2014, ECLI:NL:RBROT:2014:357, Burenruzie Numansdorp. Rb Rotterdam: 14 maart 2014, ECLI:NL:RBROT:2014:2173, Uitzicht Bergse Achterplas.

De eigenaar verliest na voltooiing van de verjaringstermijn dus eigenlijk twee rechten: revindicatie én eigendom. Bezit en eigendom komen daardoor weer in één hand, namelijk die van de bezitter, en wordt de feitelijke situatie (bezit) ook de juridische (eigendom). De wettelijke eisen aan bevrijdende verjaring zijn dus eigenlijk heel beperkt:

bezit bij een ander dan de eigenaar op moment van voltooiing van de verjaring; en

een verjaringstermijn van 20 jaar.

Artikel 3:306 BW, zie ook § 3.1.

De bezitter die een beroep doet op artikel 3:105 BW heeft géén goede trouw nodig en ook niet een onafgebroken bezit gedurende de verjaringstermijn. Van belang is slechts dat de eigenaar zijn of haar bezit al meer dan 20 jaar niet heeft gehad en daarmee het recht op revindicatie heeft verspeeld. Bevrijdende verjaring vereist slechts bezit op het moment dat de verjaringstermijn verstrijkt. Voor bevrijdende verjaring moet sprake zijn van de volgende situatie:

er moet een onrechtmatige toestand bestaan – zoals het gebruik of bezit van een onroerende zaak door een of meer derden, die geen eigenaar zijn;

deze onrechtmatige toestand duurt al minstens 20 jaar – artikel 3:314 BW; en

degene die gebruik wil maken van de bevrijdende verjaring moet aan het einde van de periode van 20 jaar bezitter zijn van de grond.

Schematisch:

Wanneer aan de vereisten van verkrijgende verjaring is voldaan, vindt deze van rechtswege en onontkoombaar plaats. Het is niet mogelijk voor partijen om bij overeenkomst af te wijken van verkrijgende verjaring. Bij bevrijdende verjaring is het daarentegen wél mogelijk dat de bezitter/niet-eigenaar bij verklaring afstand doet van de mogelijkheid om de verjaring in te roepen.