2.6.2 Kennelijke onredelijkheid (willekeur)

Wij hebben hiervoor gezien dat de gemeente verplicht is om een belangenafweging te maken. Die belangenafweging moet redelijk zijn. De nadelige gevolgen van een besluit mogen niet onevenredig zijn in verhouding tot de doelen die met het besluit worden gediend (artikel 3:4 Awb). Over dit beginsel is in de afgelopen jaren een uitgebreide jurisprudentie ontstaan. Het afwegen van belangen is immers een subjectieve aangelegenheid en ‘kennelijke onredelijkheid’ een betrekkelijk begrip.

In beginsel dient de rechter zich terughoudend op te stellen waar het de beoordeling van een belangenafweging betreft. De rechter dient zich immers te beperken tot een oordeel over de rechtmatigheid van een besluit. In essentie moet de rechtsvraag dan ook worden beperkt tot de vraag óf er een zorgvuldige belangenafweging heeft plaatsgevonden. Die belangenafweging op zichzelf behoort buiten de beoordeling door de rechter te blijven. Dat is bij uitstek een bestuurlijke verantwoordelijkheid en die is niet aan de rechter.

Dit wordt de ‘marginale toetsing’ genoemd. Dat wil zeggen dat de rechter een besluit slechts kan vernietigen op grond van willekeur, als helemaal geen belangenafweging heeft plaatsgehad en het besluit dus niet op een afweging van belangen kán berusten.

Aandachtspunt is nog de mate waarin een afweging van belangen moet plaatshebben. Als de weigeringsgronden voor een besluit volledig in een wettelijk kader zijn vastgelegd, en geen van die weigeringsgronden van toepassing is, dan móét de vergunning worden verleend. Er is dan geen ruimte voor een weging van belangen. Zo’n besluit wordt een ‘gebonden beschikking’ genoemd. Naarmate een beschikking meer gebonden is, is er minder ruimte voor een belangenafweging.