Verbeurte en procedure

Overtreedt de overtreder de last? Dan (en dan alleen: zie bijvoorbeeld ABRS 26 juni 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1989) verbeurt hij een dwangsom (artikel 5:33 Awb). De dwangsom verbeurt van rechtswege, er is geen afzonderlijk besluit voor nodig. Daarna heeft de overtreder nog 6 weken de tijd om te betalen. De dwangsom verbeurt na het verstrijken van de begunstigingstermijn of als de overtreding wordt geconstateerd. Verbeurde dwangsommen moeten ook worden betaald. Ook als daarna alsnog aan de last is voldaan en ook als de overtreder maar een geringe draagkracht heeft (vaste jurisprudentie: zie bijvoorbeeld Rechtbank Amsterdam d.d. 2 juni 2017, ECLI:NL:RBAMS:2017:3878). Daarmee start de fase van de invordering van die verbeurde dwangsom én de verjaringstermijn.

Zoals eerder toegelicht (paragraaf 4.4.6) houdt het verbeuren in dat de overtreder een dwangsombedrag is verschuldigd aan het bestuursorgaan. Niet meer en niet minder. De overtreder zal zich daar lang niet altijd van bewust zijn. Sterker nog: de meeste overtreders zullen zich niet realiseren dat er, alleen al door het overtreden van de last, direct een betalingsplicht ontstaat. De schuld ontstaat namelijk van rechtswege, dus zonder dat daarvoor een nadere handeling nodig is. Het bestuursorgaan kan dat moment markeren door, ter informatie en bij wijze van uitnodiging tot betaling, een brief te sturen met daarbij een nota (oftewel: factuur, rekening, incassobrief)). Dat is niet verplicht, maar wel ‘klantvriendelijk’, zeker als daarbij nadrukkelijk wordt vermeld dat bezwaar en beroep niet mogelijk is. Daar komt bij, dat een dergelijke handelwijze ook voor de interne organisatie een soort waarschuwingsmoment kan zijn door alert te blijven voor het risico van verjaring van de invorderingsbevoegdheid.

Het moment van verbeurte is essentieel in de context van de invorderingsfase, want:

de betalingsplicht ontstaat: de overtreder moet de dwangsom namelijk op grond van de wet binnen zes weken na verbeurte betalen (artikel 5:33 Awb). Wanneer de overtreder niet betaalt binnen deze betalingstermijn, dan is hij vanaf het einde van die termijn in verzuim (artikel 4:97 Awb) en begint de wettelijke rente al te lopen, dus zelfs nog vóórdat er een invorderingsbeschikking ligt;

de bevoegdheid tot invordering van de dwangsom verjaart een jaar na de dag dat de dwangsom is verbeurd (artikel 5:35 Awb en artikel 4:104 Awb).

Als de overtreder niet uit zichzelf betaalt, zal het bestuursorgaan de betaling moeten afdwingen. De wet gaat uit van één bepaalde dwingende volgorde in de handelingen die daarvoor nodig zijn.

Stappenplan invordering dwangsom
1. Invorderingsbeschikking (artikel 5:37 Awb)
2. Aanmaning (artikel 4:112 Awb)
3. Dwangbevel (artikel 4:114 Awb e.v.)
4. Feitelijke invordering

Bestuursorganen én overtreders moeten dus ook in de invorderingsfase zeer alert blijven. Ontbreekt een handeling of volgt het bestuursorgaan de voorgeschreven volgorde niet? Dan loopt het bestuursorgaan het risico dat het zijn bevoegdheid, om de verbeurde dwangsom in te vorderen, kwijtraakt. En dat kan heel veel geld kosten.

Jurisprudentie

Roermondse opslag, ABRS 20 juni 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2016
Het college van burgemeester en wethouders van Roermond had lasten onder dwangsom opgelegd wegens het gebruik van een perceel voor buitenopslag en het gebruik van de bestaande bebouwing voor het hebben van een tweede (bedrijfs-) woning. Het gebruik ging steeds maar door en het college zond daarom om te beginnen een aanmaning aan de overtreder. Daarná stelde het college de invorderingsbeschikking vast. Vervolgens werd er een dwangbevel uitgevaardigd. Dat was de verkeerde volgorde!

Wat was het gevolg? De bevoegdheid om de verbeurde dwangsom in te vorderen was verjaard. De overtreder kon dus niet meer worden gedwongen om de verbeurde dwangsommen te betalen.

Hoe had deze situatie voorkómen kunnen worden? Simpel: er had nóg een keer een aanmaning moeten zijn verzonden nádat de invorderingsbeschikking was vastgesteld en verzonden. Dán zou de verjaring wél zijn gestuit. Want nu liep de verjaringstermijn door, en had het college geen invorderingsbevoegdheid meer.