De overheid vormt het hoogste gezag op een bepaald grondgebied voor een of meer aangewezen overheidstaken. Zo heeft het Openbaar Ministerie als belangrijke taak het vervolgen van strafbare feiten voor het totale grondgebied van Nederland, terwijl een gemeenteraad verschillende taken heeft, maar alleen voor het grondgebied van één gemeente. Dikwijls maakt de overheid bij het behartigen van algemene belangen gebruik van wetgeving. Daarin staan onder meer geboden en verboden om die belangen veilig te stellen en bij overtreding kan er straf worden opgelegd.

Meestal doet een onafhankelijke rechter dat, maar ook de overheid zelf kan soms zonder tussenkomst van de rechter straffen opleggen in de vorm van bijvoorbeeld een bestuurlijke boete. Zo kunnen burgemeester en wethouders op basis van art. 4.17 van de Wet Basisregistratie Personen (Wet BRP) een bestuurlijke boete opleggen van ten hoogste € 325,- aan een persoon die niet voldoet aan de plicht om diens adreswijziging op tijd door te geven.

De overheid kan dus bij de behartiging van algemene belangen ingrijpen in de rechten en vrijheden van burgers en ondernemers en kan bij overtredingen sancties opleggen. Alleen de overheid heeft die bevoegdheid en dat verschaft de overheid een bijzondere machtspositie.

De wetten waarin algemene belangen worden geregeld behoren tot het publiekrecht. Daar waar het privaatrecht uitgaat van een zekere gelijkheid van partijen, denk bijvoorbeeld aan het sluiten van een koopovereenkomst waarbij de partijen wilsovereenstemming nastreven, kenmerkt het publiekrecht zich nu juist door een ongelijkheid van partijen. De overheid kan namelijk dwingend en eenzijdig geboden en verboden uitvaardigen en die handhaven door middel van het opleggen van sancties, of de burgers dat nu leuk vinden of niet. Anders dan in het privaatrecht valt daarover niet te onderhandelen. Hetzelfde geldt voor het heffen van belastingen. Daarnaast beschikt de overheid over – wat genoemd wordt – het geweldsmonopolie. Dat wil zeggen dat de overheid als enige in onze samenleving kan beslissen om geweld toe te passen. Denk bijvoorbeeld aan de inzet van de politie wanneer sprake is van (dreigende) ongeregeldheden.

De gemeente Den Haag en de politie hadden vooraf geen signalen dat er vorige week rellen konden uitbreken in stadsdeel Scheveningen. Dat zei burgemeester Jan van Zanen donderdagavond in de Haagse gemeenteraad, die hem om opheldering vroeg.

Volgens Van Zanen waren er wel wat oproepen van jongeren om naar Scheveningen te gaan, "maar nergens is een signaal geweest van: we gaan rellen", zei hij. Ook ondernemers zagen de rellen volgens hem niet aankomen.

De gemeente kreeg vorige week donderdag om 20.38 uur een signaal dat het onrustig begon te worden in de buurt van het strand. Een kwartier later begon de politie mensen van het plein te dringen. "Dat ging beheerst. Daarna ging het mis", zei Van Zanen.

"We zijn niet in staat gebleken om de signalen te krijgen die er blijkbaar wel waren bij organisaties en die opgeteld achteraf zeggen: nou ja, je had het misschien kunnen weten", constateerde de burgemeester.

Hij benadrukte wel dat de politie niet in besloten chatgroepen mag kijken. "De politie mag veel minder dan ik graag zou willen. Ik had graag geweten waar die mensen opeens vandaan kwamen."

Van Zanen tegen ouders van relschoppers: 'Schaam je'

Dat "kinderen" hebben meegedaan aan de rellen, was een schande, zei Van Zanen. "Voor zover ik weet, heeft nog niemand zich spontaan gemeld en gezegd: mijn zoon of dochter was het. Tegen die ouders zeg ik: schaam je. Het is onze stad, van iedereen", voegde de burgemeester eraan toe.

Partijen in de Haagse raad vroegen Van Zanen donderdag om opheldering over de aanpak van de gemeente bij de rellen in Scheveningen. Ze wilden onder meer weten waarom het een week duurde voordat de eerste verdachten werden gearresteerd.

Alle partijen in de raad noemden de rellen onacceptabel. Maar de fracties zijn het niet met elkaar eens over de oorzaken en over de maatregelen die nu nodig zijn.

Gemeenteraad wil beelden van relschoppers online hebben

Raadslid Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag) noemde de ongeregeldheden een "orgie van geweld en losbandigheid". Volgens hem heeft de stad "een gezagsprobleem en een handhavingsprobleem" en hebben de bestuurders te zacht ingegrepen.

SP, D66, PvdA en GroenLinks vroegen zich af hoelang er al oproepen rondgingen op sociale media als TikTok, Snapchat en Telegram om naar Scheveningen te komen en of hier genoeg zicht op was.

De gemeenteraad wil dat Van Zanen er bij de politie en het Openbaar Ministerie op aandringt beelden van de relschoppers online te zetten.

Enkele honderden jongeren raakten donderdag 1 mei slaags met elkaar rond het Kurhaus in het Haagse stadsdeel Scheveningen. Volgens de politie hadden verschillende groepen elkaar vooraf bedreigd via sociale media. De menigte keerde zich tegen de politie toen die ingreep. Agenten werden bekogeld met stenen en glas. Daarbij raakten een agent en een politiepaard lichtgewond. Daarnaast werden vier politieauto's vernield.

Bron: www.nu.nl 8 mei 2025

De machtspositie van de overheid is niet onbeperkt. We leven in een rechtsstaat en dat brengt met zich mee dat ook de overheid bij het gebruik van haar bevoegdheden gebonden is aan nationale en internationale rechtsregels en rechtsbeginselen. Naast (politieke) controle door volksvertegenwoordigende organen, zoals het parlement, de provinciale staten en gemeenteraden, heeft de overheid te maken met controle door de rechter. De overheid moet zich dus kunnen verantwoorden voor het gebruik van haar machtspositie.

Tussenvraag 1.2

Met welke nationale en internationale rechters kan de overheid in aanraking komen?