3.3.2 Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte

Op 13 maart 2012 heeft de minister van I&M de (rijks)Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) vastgesteld. Daarmee is nieuw nationaal ruimtelijk en mobiliteitsbeleid van kracht geworden. De SVIR vervangt eerdere beleidsnota’s op het gebied van ruimte en mobiliteit, die gedateerd waren vanwege nieuwe politieke accenten en veranderende (wereldwijde) omstandigheden zoals de economische crisis, klimaatverandering en toenemende regionale verschillen als gevolg van groei, stagnatie en krimp.

In deze visie kiest het Rijk voor een selectievere inzet van rijksbeleid op dertien nationale belangen. Voor die belangen is het Rijk verantwoordelijk. Buiten deze dertien belangen hebben decentrale overheden beleidsvrijheid. De verantwoordelijkheid voor de afstemming tussen verstedelijking en groene ruimte op regionale schaal laat het Rijk daarmee over aan de provincies. De (boven)lokale afstemming en uitvoering van verstedelijking wordt overgelaten aan (samenwerkende) gemeenten binnen provinciale kaders. De sturing op verstedelijking, zoals afspraken over percentages voor binnenstedelijk bouwen, rijksbufferzones en doelstellingen voor herstructurering laat het Rijk eveneens los, met uitzondering van de stedelijke regio’s rond de mainports (Noordvleugel en Zuidvleugel).

Om zorgvuldig ruimtegebruik te bevorderen, is in de SVIR de “ladder voor duurzame verstedelijking” als beleidsuitgangspunt genomen. Dit werd aanvankelijk ook wel de “SER-ladder” genoemd. Deze “ladder” is relevant voor de leegstandproblematiek. Het is gericht op vraaggericht programmeren en realiseren van verstedelijking door provincies, gemeenten en marktpartijen om daarmee groei te faciliteren, te anticiperen op stagnatie en om krimpregio’s leefbaar te houden. Ook is het bedoeld om de ruimte zorgvuldig te benutten en overprogrammering te voorkomen. De ladder is daarom ook wettelijk vastgelegd in lid 2 van artikel 3.1.6 Besluit ruimtelijke ordening (Bro). Hierop wordt in hoofdstuk 4 nader ingegaan.

Het Rijk draagt in de SVIR dus veel taken over aan decentrale overheden. Het Rijk wil ondersteuning aan de andere overheden bieden door middel van kennis en experimenten en bij de ontwikkeling van alternatieve vormen van financiering en nieuwe verdienmodellen.

De SVIR geeft aan hoe Nederland er volgens dit kabinet in 2040 voor moet staan. Het beleid is geformuleerd rond de begrippen concurrentiekracht, bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid. In 2040 zou Nederland tot de top 10 van meest concurrerende economieën van de wereld moeten behoren. Daarvoor is een kwalitatief hoogwaardig vestigingsklimaat voor bedrijven en kenniswerkers door een goede ruimtelijk-economische structuur nodig. Hier vallen ook hoogwaardige kantoren(locaties) onder. De SVIR geeft regio’s aan waar deze ontwikkelingen zich zouden moeten concentreren. Belangrijke innovatieve economische sectoren voor Nederland op Europees en mondiaal niveau bevinden zich in stedelijke regio’s: Water, Agro & Food, Tuinbouw en Uitgangsmaterialen, High Tech Systemen en Materialen, Life Sciences & Health, Chemie, Energie, Logistiek en Creatieve Industrie. Ook de aanwezigheid van hoofdkantoren is belangrijk voor de positie van Nederland.

Belangrijke knooppunten in het netwerk van internationale verbindingen van de stedelijke regio’s zijn de Mainports Rotterdam en Schiphol, de Amsterdamse havens en de Brainport Zuidoost-Nederland. Hiervoor is een goede mobiliteit en bereikbaarheid vereist. Daarom bevat de SVIR de ambitie, dat gebruikers in 2040 beschikken over optimale ketenmobiliteit door een goede verbinding van de verschillende mobiliteitsnetwerken via multimodale knooppunten (voor personen en goederen) en door een goede afstemming van infrastructuur en ruimtelijke ontwikkeling.

Voor wat betreft de leefbaarheid en veiligheid wordt geconstateerd dat de ruimtelijke verschillen in Nederland toenemen. Hierdoor vinden groei, stagnatie en krimp in Nederland steeds vaker gelijktijdig plaats en nemen de regionale verschillen toe. Dit heeft consequenties voor de verstedelijking in Nederland. Vraag en aanbod van woningen, bedrijventerreinen en kantoren zijn niet overal in evenwicht (kwantitatief en kwalitatief). De ambitie is dat in 2040 de woon- en werklocaties in steden en dorpen aansluiten op de (kwalitatieve) vraag en dat locaties voor transformatie en herstructurering zoveel mogelijk worden benut en dat de bijzondere waarden en kwaliteiten van Nederland behouden blijven. De ambitie is dat Nederland in 2040 zijn inwoners een veilige en gezonde leefomgeving biedt, met een goede milieukwaliteit, zowel in stedelijk als landelijk gebied. Daarnaast dient Nederland in 2040 blijvend beschermd te zijn tegen extreme weersomstandigheden, mogelijke overstromingen als gevolg van de zeespiegelstijging en is er voldoende zoet water in droge perioden, is Nederland een bepalende speler in de internationale transitie naar duurzame mobiliteit en is de ambitie dat Nederland in 2040 nog steeds de bestaande (inter)nationale unieke cultuurhistorische waarden heeft, en een natuurnetwerk dat de flora en faunasoorten in stand houdt, zo wordt in de SVIR beoogd.

Het Rijk benoemt dertien nationale belangen, waarvoor het zich verantwoordelijk acht, die gelijkwaardig aan elkaar zijn en elkaar onderling beïnvloeden. In de SVIR is een eerste integrale afweging gemaakt van deze belangen. Dit heeft als gevolg dat het Rijk in gebieden of projecten een gebieds- of projectspecifieke afweging zal maken. Indien nodig maakt het Rijk duidelijk welke nationale belangen voorgaan.

Hoewel een structuurvisie alleen bindend is voor het vaststellend bestuursorgaan, is dit richtinggevend voor overige bestuursorganen. Dat geldt ook voor de SVIR: deze is in belangrijke mate richtinggevend voor de planologische besluiten van decentrale overheden. Wordt hiervan teveel afgeweken, dan kan dat aanleiding zijn voor het Rijk om interveniërend op te treden ten aanzien van de betreffende overheden met de instrumenten die de Wro daarvoor biedt (zoals reactieve en positieve aanwijzing, algemene regels en eventueel het zelf vaststellen van een inpassingsplan).

Uit de Monitor Infrastructuur en Ruimte 2018 van PBL blijkt dat veel doelen uit de SVIR zijn behaald.

Te downloaden via www.pbl.nl.

Het PBL monitort tweejaarlijks de vooruitgang van de SVIR. Zo is de ladder voor duurzame verstedelijking

Hoofdstuk 4.2.3 gaat verder in op de ladder.

beduidend vaker gebruikt in bestemmingsplannen. In de periode 2012-2014 kwam de ladder in slechts 28% van de bestemmingsplannen voor, in 2016-2019 steeg het gebruik naar 93%. Economische en mobiliteitsdoelen zijn ook bereikt, aldus de monitoring door het PBL.

Het is de bedoeling dat de SVIR opgaat in de Nationale Omgevingsvisie.

Zie nader hoofdstuk 3.4.3.