10.5.2 Geen uitvoerbaarheidstoets

Naast het verdwijnen van de tienjaarstermijn is een doelstelling van de wetgever om de financieel-economisch uitvoerbaarheidstoets,

Zoals voorgeschreven voor bestemmingsplannen in artikel 3.1.6 lid 1 onder f Bro (oud).

te beperken tot een toets of de ontwikkeling haalbaar is. Als op voorhand duidelijk is dat de toegedachte functie om financiële redenen op langere termijn niet zal worden gerealiseerd, behoort de functie niet mogelijk te worden gemaakt. In plaats van een uitvoerbaarheidstoets, zal het omgevingsplan een onuitvoerbaarheidstoets bevatten. Het omgevingsplan mag geen regels bevatten die op voorhand onuitvoerbaar zijn.

J.R. van Angeren, Het omgevingsplan in de Omgevingswet, Tijdschrift voor Omgevingsrecht, 2016-1-2, p. 4-26.

NvT Omgevingsbesluit, paragraaf 3.2.4.3, p. 105; Stb. 2018, 290.

“Mogelijk” uitvoerbaar

Ook om de in de praktijk ervaren onderzoekslast te verminderen, is besloten om de expliciete bepaling over de uitvoerbaarheid uit het Besluit ruimtelijke ordening te schrappen. Voor de uitvoerbaarheid geldt dat op het bevoegd gezag niet de taak rust om ten tijde van de vaststelling van een omgevingsplan aannemelijk te maken dat een toegedeelde functie ook daadwerkelijk zal worden verwezenlijkt.

Het gaat er alleen om dat ten tijde van de vaststelling van het omgevingsplan bezien wordt of een functie “kan” worden verwezenlijkt. Dat is dus minder verstrekkend dan dat op voorhand aannemelijk moet worden gemaakt dat de functie “zal” worden verwezenlijkt. Dat het niet op voorhand aannemelijk mag zijn dat regels niet kunnen worden uitgevoerd, betekent dat in beginsel kan worden volstaan met beschikbare gegevens uit een gebiedsinventarisatie en beperkt onderzoek dat zich zal richten op de eventuele aanwezigheid van evidente belemmeringen die aan de verwezenlijking van een bepaalde functie in de weg staan.

Vastgesteld moet dus kunnen worden dat zich geen omstandigheden voordoen op grond waarvan het op voorhand aannemelijk is dat de ontwikkeling die in het omgevingsplan is voorzien niet kan worden gerealiseerd.

NvT Omgevingsbesluit, paragraaf 3.2.4.3, p. 105; Stb. 2018, 290.

Verder geldt dat het aspect van uitvoerbaarheid slechts een enkel onderdeel betreft van de te maken afweging die aan het opnemen van een regel in het omgevingsplan ten grondslag moet worden gelegd. De toedeling van functies moet evenwichtig zijn, alle betrokken belangen moeten worden meegewogen, inbreuken op het eigendomsrecht mogen niet buitenproportioneel zijn en er dient sprake te zijn van een evenwichtige balans tussen een opgelegde plicht, het belang van de regel voor de samenleving en de eventueel daarbij verstrekte nadeelcompensatie of de geboden overgangstermijn. Het kan met andere woorden voorkomen dat een regel uitvoerbaar is, maar toch onevenredig geacht moet worden.

NvT Omgevingsbesluit, paragraaf 3.2.4.3, p. 105; Stb. 2018, 290.

Zie uitvoerig: G.M. van den Broek, Nadeelcompensatie onder de Omgevingswet: hoe een stelselherziening in het omgevingsrecht leidt tot een systeemwijziging van het nadeelcompensatierecht, Tijdschrift voor Omgevingsrecht, afl. 4, 2018, p. 172-181.

Ten tijde van de vaststelling hoeft dus niet door de gemeenteraad aangetoond te worden dat de toegekende functie ook daadwerkelijk kan worden uitgevoerd. Ook niet dat deze daadwerkelijk zal worden uitgevoerd. In beginsel kan worden volstaan met het beoordelen van de beschikbare gegevens en de feiten en beperkt onderzoek naar eventuele belemmeringen.

Organische planologie

Het vooruitschuiven van onderzoeken past in het kader van organische planologie. Bij organische planologie wordt immers niet alles van te voren onderzocht en vastgelegd, maar wordt ingespeeld op activiteiten die zich voordoen. Een algemene onderzoeksverplichting vooraf past hierbij niet. Ook komt hier het uitgangspunt naar voren dat niet de norm, maar de activiteit centraal staat.

De uitgestelde toets en het niet direct hoeven aantonen van de uitvoerbaarheid zullen doorwerken naar de in het omgevingsplan op te nemen regels. Deze zullen criteria bevatten ten aanzien van bijvoorbeeld de omgevingsaspecten of de financieel-economische uitvoerbaarheid.

Ontleend aan: J. van der Velde, WERKEN MET de Omgevingswet, Berghauser Pont Publishing, 2016, p. 99-108.