6.9.4 Cultureel erfgoed

De begrippen cultureel erfgoed, monument en archeologisch monument zijn in de Omgevingswet gedefinieerd conform de Erfgoedwet. Hiermee is zoveel mogelijk aangesloten bij bestaande begrippen en bij de definities in het verdrag van Granada, het verdrag van Valletta en het Europees landschapsverdrag.

Zij bijlage B bij de Omgevingswet.

Het gaat hierbij om bekende of aantoonbaar te verwachten overblijfselen, voorwerpen of andere sporen van menselijke aanwezigheid in het verleden en de terreinen waarin of waarop deze zich bevinden (archeologische monumenten) en andere door de mens tot stand gebrachte of in wisselwerking tussen de mens en omgeving ontstane objecten, ensembles, patronen en structuren (gebouwde en aangelegde monumenten, stads- en dorpsgezichten en cultuurlandschappen), die onderdeel uitmaken van onze fysieke leefomgeving en een beeld geven van een historische situatie of ontwikkeling. In veel gevallen bepaalt dit cultureel erfgoed de identiteit van een plek of gebied en biedt het aanknopingspunten voor toekomstige ontwikkelingen. Cultureel erfgoed in de zin van de Omgevingswet is beperkt tot cultureel erfgoed dat relevant is voor de fysieke leefomgeving (dus schilderijen en andere kunstvoorwerpen vallen niet onder de doelen van de Omgevingswet). Cultureel erfgoed verdient daarom dan ook een volwaardige plaats in het omgevingsplan.

Van Goghmonumenten

ZUNDERT – Sinds maandag 30 oktober 2017 hebben 39 locaties in Noord-Brabant, waarvan zes in Zundert, een officiële status als Van Gogh Monument. Negen Brabantse gemeenten, drie erfgoedorganisaties, de Provincie Noord-Brabant en Stichting Van Gogh Brabant ondertekenden het Convenant Van Gogh Monumenten. Hiermee onderschrijven zij de bijzondere status van de locaties.

Een mooi voorbeeld van een nieuwe functie voor die locaties ……., vooruitlopend op het omgevingsplan van die gemeenten.

Bron: Internetbode Zundert.

http://internetbode.nl/zundert/convenant-onderschrijft-bijzondere-status-gogh-locaties-zundert-314384.

De instructieregel over het omgevingsplan met de formulering “rekening houden met” in het Besluit kwaliteit leefomgeving is verbreed van alleen archeologie tot al het cultureel erfgoed dat onder de Omgevingswet valt.

Dit is een voortzetting van artikel 38a van de Monumentenwet 1988, waarbij de reikwijdte is vergroot, naar analogie van de met de modernisering van de monumentenzorg doorgevoerde verbreding van de reikwijdte van het voormalige artikel 3.1.6 Besluit ruimtelijke ordening.

Het doel van deze instructieregel is om in een vroeg stadium inzicht te verschaffen in het in het desbetreffende gebied aanwezige cultureel erfgoed en dit voldoende te beschermen. Het belang moet, naast andere belangen, uitdrukkelijk worden meegewogen bij het vaststellen van omgevingsplannen. Dat betekent dat het bevoegd gezag een analyse moet maken van het aanwezige cultureel erfgoed en de conclusies daarvan moet vertalen in het omgevingsplan. Het bevoegd gezag dient daartoe een toereikend beschermingsregime in te stellen. Daarbij kan de aanwezigheid van cultureel erfgoed van invloed zijn op onder meer de toedeling van functies aan locaties – bijvoorbeeld de keuze om geen parkeergarage toe te staan op een locatie met hoge archeologische waarden – of op de inhoud van in het omgevingsplan op te nemen beschermende regels of beoordelingsregels voor omgevingsplanactiviteiten. De invoeringswet verplicht de gemeente overigens om een adviescommissie in het leven te roepen voor rijksmonumenten.

Ook kan cultureel erfgoed onderdeel zijn van een milieueffectrapport. Hiervoor gelden dan ook de specifieke mer-vereisten, wat ook leidt tot doorwerking in het omgevingsplan.

NvT Besluit kwaliteit leefomgeving, p. 381; Stb. 2018, 292.

Uit het verdrag van Valletta volgt onder meer dat bij projecten in de fysieke leefomgeving vroegtijdig rekening moet worden gehouden met bekende of te verwachten archeologische monumenten, die bij voorkeur op de vindplaats (in situ) behouden dienen te worden.

Molen-biotoop

In het omgevingsplan wordt een onderscheid gemaakt tussen functie van de molen zelf en de molenbeperkingengebied daaromheen (molen-biotoop). Deze ligt als een extra functie over andere functies zoals woonfunctie, agrarisch, enz.

Een beperkingengebied is een gebied rondom een werk of object, waarin vanwege de aanwezigheid van dat werk of object regels gelden (voorheen “beschermingszone”).

Het opnemen van een molenbeperkingengebied betekent een beperking van de mogelijkheden voor andere functies in het plangebied. In de toelichting moet – zoals in elk plan – inzichtelijk worden gemaakt welke afweging wordt gemaakt en hoe de omvang van de molenbeperkingengebied de hierin toegestane hoogte tot stand is gekomen.

Landgoed-biotoop

Historische landgoederen zijn van grote betekenis voor de omgeving. Ze vormen met hun groene en statige karakter rustruimten in het (stedelijk) gebied. Om er voor te zorgen dat dit unieke culturele erfgoed niet verloren gaat, kan een zogeheten “landgoedbiotoop” worden ingesteld. Met een landgoedbiotoop kunnen de waarden van de historische landgoederen integraal worden meegewogen in ontwikkelingsprocessen. Dit belang wordt geborgd aan de hand van een “landgoed- en kasteelbiotoop”.

Zo’n landgoedbiotoop kan bestaan uit:

de kern van het landgoed: huis met tuin en/of park;

een bufferzone hierom heen: het zogenoemde blikveld;

waardevolle elementen zoals: zichtlijnen, panorama’s, weg of waterloop waaraan het landgoed ligt.

Met een dergelijke biotoop gaat de ontwikkeling niet op slot, wel zijn eventuele bebouwing of andere ontwikkelingen aan regels gebonden. Van nieuwbouw kan bijvoorbeeld alleen sprake zijn in het geval van versterking of verbetering.

Kasteelbiotoop

Net als historische landgoederen zijn ook kastelen van grote betekenis voor de omgeving. Analoog aan een landgoedbiotoop kan ook een kasteel biotoop worden ingesteld. Dit kan bijvoorbeeld ook voor een stadskasteel, zoals Kasteel Ouddaen in Utrecht.