7.1.3.1 Wettelijk beschermde terreinen

Voor de terreinen die op basis van de Monumentenwet 1988 zijn aangewezen als beschermd archeologisch monument, geldt het beschermingsregime uit die wet. Artikel 9.1 van de Erfgoedwet bepaalt namelijk dat hoofdstuk II, paragraaf 2 en 3 van de Monumentenwet 1988 van toepassing blijft. In paragraaf 2 is in artikel 11, tweede lid van de Monumentenwet 1988 bepaald dat het verboden is een beschermd archeologisch monument te verstoren of in enig opzicht te wijzigen zonder monumentenvergunning. Deze monumentenvergunning wordt niet geïntegreerd in de omgevingsvergunning en moet dus afzonderlijk worden aangevraagd naast de eventuele omgevingsvergunning voor de uitvoering van een project. Wel kent de Wabo een afstemmingsregeling met de archeologische monumentenvergunning op grond van de Monumentenwet 1988 (artikel 6.2a Wabo). De omgevingsvergunning treedt niet in werking voordat die vergunning in werking is getreden.

Om te waarborgen dat de archeologische waarden bij vergunningverlening op grond van de Wabo afdoende worden beschermd, is in artikel 5.2 Bor bepaald dat aan de omgevingsvergunning voorschriften kunnen worden verbonden ter bescherming van die waarden. Zo kunnen aan een omgevingsvergunning voor bouwen, aanleg, afwijkend gebruik of sloop binnen een beschermd monument voorschriften worden verbonden tot het treffen van technische maatregelen, waardoor monumenten in de bodem kunnen worden behouden. Als dat niet mogelijk is, kan de vergunninghouder worden verplicht tot het doen van opgravingen. Ook kan verplicht worden gesteld dat de bouw wordt begeleid door een archeologisch deskundige.

De aanwijzing van een terrein als beschermd archeologisch monument heeft op zichzelf geen gevolgen voor de regeling in het bestemmingsplan, omdat het beschermingsregime van de Monumentenwet 1988 geheel losstaat van het bestemmingplan. De gemeenteraad hoeft bij de vaststelling van een bestemmingsplan geen beschermende regeling op te nemen voor gebieden die zijn aangewezen als archeologisch monument. Dit geldt voor zowel de archeologische rijksmonumenten, alsook de op een verordening gebaseerde gemeentelijke of provinciale monumenten. Deze bescherming is immers al geregeld door het vergunningvereiste in de wet of de verordening. Het opnemen van een regeling in het bestemmingsplan zou dan een – ongewenste – dubbele bescherming geven. Uit een oogpunt van informatievoorziening is het echter wel van belang dat de wettelijk beschermde terreinen als zodanig op de bestemmingsplanverbeelding worden aangeduid. In de planregels kan dan worden volstaan met een verwijzing dat voor dit gebied de Monumentenwet 1988 van toepassing is. Vanuit de provincie wordt een dergelijke aanduiding veelal verplicht gesteld.

Hoewel geen specifieke bescherming hoeft te worden opgenomen, moet bij de vaststelling van het bestemmingsplan natuurlijk wel rekening worden gehouden met de aanwijzing als beschermd archeologisch monument. Bestemmingen die strijdig zijn met het belang van de monumentale waarde kunnen uiteraard niet worden toegestaan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het onderkelderen van woningen of het uitgraven van een zwembad.