i. Hoofdgebouw

“Gebouw, of gedeelte daarvan, dat noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de geldende of toekomstige bestemming van een perceel en, indien meer gebouwen op het perceel aanwezig zijn, gelet op die bestemming het belangrijkst is.”

In het Bblb kwam dit begrip niet voor maar was de mogelijkheid van het bouwen van bijbehorende bouwwerken gekoppeld aan woning of woongebouw. In de praktijk was er de behoefte om het begrip “wonen” los te koppelen om de mogelijkheid te bieden om bijbehorende bouwwerken vergunningvrij bij niet-woningen te bouwen. Zoals bij bedrijfsgebouwen en winkels.

Het hoofdgebouw is dat gebouw dat noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de geldende of toekomstige bestemming. De bestemming die op grond van het bestemmingsplan is toegestaan is bepalend. Voor de bestemming wonen is dat helder, het hoofdgebouw is de woning. Voor de bestemming detailhandel is de winkel het hoofdgebouw.

Een vogelkijkhut in een natuurgebied is niet noodzakelijk voor de bestemming natuurgebied en is dan geen hoofdgebouw. Evenmin kan een schuilhut in een weiland of het bos een hoofdgebouw zijn.

Bij een agrarische bestemming is niet de woning het hoofdgebouw maar bijvoorbeeld de ligboxenstal. De dienstwoning is niet het gebouw dat noodzakelijk is om de agrarische functie uit te oefenen zoals bedoeld in het bestemmingsplan, maar staat ten dienste van het bedrijf.

In de toelichting bij de Bijlage staat:

Het gebouw waar in hoofdzaak of in grootste mate de bedrijfsvoering overeenkomstig de bestemming wordt gerealiseerd, dient in dergelijke situaties als hoofdgebouw te worden aangemerkt. Ook dan echter is het wel mogelijk dat binnen de randvoorwaarden van artikel 2, onderdeel 3, of artikel 3, onderdeel 1, van deze

Bijlage

, een bijbehorend bouwwerk wordt gebouwd dat feitelijk ziet op de dienstwoning. Een gebruik van een bijbehorend bouwwerk dat functioneel ten dienste staat van de betreffende dienstwoning, dient ook geacht te worden in functioneel opzicht te horen bij het bedrijfsgebouw. In dergelijke situaties kunnen bijbehorende bouwwerken dus ten dienste staan van zowel de bedrijfsvoering als de bij de bedrijfsvoering behorende dienstwoning.

Stel dat het hoofdgebouw de agrarische bebouwing, de ligboxenstal is, mag dan een bedrijfswoning in het achtererfgebied lager dan 5 meter vergunningvrij voor de activiteit bouwen worden opgericht. Deze vraag is indertijd voorgelegd aan het Ministerie voor Infrastructuur en Milieu.

Circa een half jaar geleden is er een uitgebreide gedachtewisseling geweest over de mogelijkheid binnen de kaders zoals gesteld in het BOR een bedrijfswoning vergunningvrij < 5 meter op te mogen richten op het achtererf omdat deze ten dienste staat van de bestemming.

Destijds is er tussen de specialisten geen duidelijkheid gekomen of dit nu wel of niet mogelijk was ook is mij geen jurisprudentie bekend waarin de Afdeling zich reeds heeft uitgesproken over deze specifieke casus.

Persoonlijk zou ik het waarderen als er op dit punt duidelijkheid wordt gegeven door de wetgever of dit wel of niet passend is binnen de gestelde kaders.

Dank voor de geboden mogelijkheid!

Antwoord IeM:

Aangenomen wordt dat in deze vraag gedoeld wordt op de toepassing van artikel 3, onderdeel 1, in relatie tot artikel 5, eerste lid, van Bijlage II bij het Bor. Bij de toepassing van de artikel 3 dient het aantal woningen feitelijk gelijk te blijven, zo moet artikel 5, eerste lid, worden opgevat. Een uitzondering hierop geldt voor de toepassing van artikel 3 als het een gebouw ten behoeve van mantelzorg betreft.

In de situatie dat het bestemmingsplan zonder meer een bedrijfswoning toestaat en dat deze bedrijfswoning een bijbehorend bouwwerk betreft dat voldoet aan de voorwaarden van artikel 3, onderdeel 1, van Bijlage II zou bij toepassing van artikel 3 het aantal woningen toenemen. Deze toepassing van artikel 3 is op grond van artikel 5, eerste lid, beperkt. Voor de activiteit bouwen blijft het bouwen van een bedrijfswoning dan ook vergunningplichtig. Zie ook de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 27 juli 2011,

ECLI:NL:RVS:2011:BR3254.

Voor de toepassing van artikel 5, eerste lid, met betrekking tot artikel 4 van Bijlage II (waarbij het gaat om een vergunning voor afwijken van het bestemmingsplan) geldt dat niet de feitelijke situatie bepalend is maar moet ter bepaling of het aantal woningen gelijk blijft, aansluiting worden gezocht bij de bebouwingsmogelijkheden die het bestemmingsplan biedt (AbRS 27 maart 2013, 201205601/1/A1

ECLI:NL:RVS:2013:BZ7446

).

www.interomgeving.nl/nieuwsomgevingsweb/templates/template.aspx?articleid=4761&zoneid=3.

Ook is het uitgangspunt van toepassing dat op een perceel in principe maar één hoofdgebouw aanwezig kan zijn. Het kan ook voorkomen dat er geen hoofdgebouw aanwezig is, maar wel meerdere gebouwen op het perceel staan. Stel dat een gebied de bestemming “weidegrond” heeft en op deze grond staat een kapschuur. Deze kapschuur is niet noodzakelijk voor het verwezenlijken van de bestemming, hoewel die wel een bepaald doel heeft en ook wel gerelateerd is aan de bestemming. Maar de noodzaak, wat essentieel is, ontbreekt.

Dezelfde redenering gaat op voor een klein schuurtje op een volkstuinencomplex. Ook in onderstaande uitspraak wordt ingegaan op het begrip hoofdgebouw.

Het college betoogt voorts dat de rechtbank niet heeft onderkend dat het bevoegd is handhavend op te treden tegen de aanwezigheid van de caravan op het perceel nu het plaatsen daarvan niet vergunningvrij is. Het college voert hiertoe aan dat de rechtbank niet heeft onderkend dat het perceel, waarop een schuur staat, geen achtererfgebied heeft als bedoeld in artikel 2, eerste lid, van Bijlage II bij het Besluit omgevingsrecht (hierna: het Bor) omdat de schuur geen hoofdgebouw is als bedoeld in dat artikel, nu deze niet noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de geldende of toekomstige bestemming.

Het college betoogt terecht dat de schuur geen hoofdgebouw is als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van Bijlage II bij het Bor en de caravan derhalve geen bijbehorend bouwwerk in achtererfgebied is en daarmee niet vergunningvrij kan worden gebouwd. Omdat de schuur in strijd is met de geldende bestemming “Potkleigebied” kan deze niet bijdragen aan de verwezenlijking van deze bestemming, vergelijk de uitspraak van de Afdeling van 25 juli 2012 in zaak nr. 201113507/1/A1. Ook is de schuur niet noodzakelijk voor de verwezenlijking van de toekomstige bestemming van het perceel. Het college heeft op 19 juli 2011 ingestemd met het voorontwerp van het bestemmingsplan “Buitengebied Noordenveld”, waarin op het perceel de bestemming “Agrarisch met waarden” rust en de verbeelding de nadere aanduiding “specifieke vorm van agrarisch – veldschuur” bevat. Los van het antwoord op de vraag of een bestemming opgenomen in een voorontwerp van een bestemmingsplan kan worden aangemerkt als een toekomstige bestemming als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van Bijlage II bij het Bor, is de schuur geen hoofdgebouw reeds omdat deze niet noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de bestemming “Agrarisch met Waarden”. Dat in het voorontwerp aan het perceel de nadere aanduiding “specifieke vorm van agrarisch – veldschuur” is gegeven, doet hier niet aan af, nu die de mogelijkheid biedt om ter plaatse een schuur op te richten, maar een dergelijke schuur niet noodzakelijk is om de bestemming te verwezenlijken. De rechtbank heeft dat niet onderkend. Het college was derhalve bevoegd handhavend op te treden tegen de aanwezigheid van de caravan op het perceel.

ECLI:NL:RVS:2013:CA2907 Raad van State, Datum uitspraak 12-06-2013, Zaaknummer 201209179/1/A1.

In de hiervoor opgenomen uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State wordt door de staatsraad verwezen naar een andere uitspraak. Uit deze uitspraak volgt dat een gebouw in strijd met de bestemming niet als een hoofdgebouw aangemerkt kan worden en geen hoofdgebouw dan ook geen vergunningvrije bouwwerken.

Ouderenzorg Anders huurt op het perceel een gebouw genaamd “Het Kreekhuis” ten behoeve van de dagopvang van dementerende ouderen. Dat gebouw heeft een oppervlakte van 45 m². Het bouwplan voorziet in de plaatsing van tijdelijke units op het perceel ten behoeve van 24-uurszorg voor maximaal zes hulpbehoevende, dementerende ouderen. In de units, die toegankelijk zullen zijn vanuit het bestaande gebouw, zullen zes slaapkamers, een woonkamer en een badkamer worden gerealiseerd. Met de realisering van het bouwplan zal de bebouwde oppervlakte op het perceel worden uitgebreid naar 202 m².

Ingevolge het ter plaatse geldende bestemmingsplan “Kom Nieuw-Vossemeer” rust op het perceel gedeeltelijk de bestemming “Gemengde doeleinden”, in het bijzonder de bestemming “Bijzondere doeleinden”, en gedeeltelijk de bestemming “Open ruimte”.

Ingevolge

artikel 2.12, eerste lid, aanhef en onderdeel a, onder 2º, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht

(hierna: de Wabo) kan de omgevingsvergunning, voor zover de aanvraag betrekking heeft op een activiteit als bedoeld in

artikel 2.1, eerste lid, onder c

, indien de activiteit in strijd is met het bestemmingsplan slechts worden verleend in de bij algemene maatregel van bestuur aangewezen gevallen.

Ingevolge het tweede lid, voor zover thans van belang, kan de vergunning, voor zover zij betrekking heeft op een activiteit voor een bepaalde termijn, worden verleend, indien de activiteit niet in strijd is met een goede ruimtelijke ordening.

Ingevolge

artikel 2.7 van het Besluit omgevingsrecht

(hierna: het Bor) worden als categorieën van gevallen als bedoeld in artikel 2.12, eerste lid, onder a, onder 2º, aangewezen de categorieën gevallen in artikel 4 van Bijlage II.

Ingevolge artikel 4, aanhef en eerste lid, onderdeel a, van de bij het Bor behorende Bijlage II komen voor verlening van een omgevingsvergunning waarbij met toepassing van artikel 2.12, eerste lid, onderdeel a, onder 2°, van de wet van het bestemmingsplan wordt afgeweken, in aanmerking een bijbehorend bouwwerk binnen de bebouwde kom.

Ingevolge artikel 1, eerste lid, wordt in deze Bijlage verstaan onder:

bijbehorend bouwwerk: uitbreiding van een hoofdgebouw dan wel functioneel met een zich op hetzelfde perceel bevindend hoofdgebouw verbonden, daar al dan niet tegen aangebouwd gebouw, of ander bouwwerk, met een dak;

hoofdgebouw: gebouw, of gedeelte daarvan, dat noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de geldende of toekomstige bestemming van een perceel en, indien meer gebouwen op het perceel aanwezig zijn, gelet op die bestemming het belangrijkst is.

Het bouwplan is in strijd met het bestemmingsplan. Het college heeft met toepassing van artikel 2.12, eerste lid, aanhef en onderdeel a, onder 2º van de Wabo, gelezen in verbinding met artikel 4, aanhef en eerste lid, onderdeel a, van de bij het Bor behorende Bijlage II, voor het bouwplan een omgevingsvergunning verleend voor de duur van vijf jaar.

Het college betoogt dat de rechtbank heeft miskend dat het bevoegd was met toepassing van artikel 2.12, eerste lid, aanhef en onderdeel a, onder 2º van de Wabo voor het bouwplan een omgevingsvergunning te verlenen. Hiertoe voert het college aan dat de voorziene uitbreiding van “Het Kreekhuis” moet worden aangemerkt als bijbehorend bouwwerk in de zin van artikel 1 van de bij het Bor behorende Bijlage II, aangezien niet is vereist dat de voorziene tijdelijke units een aan het op het perceel aanwezige gebouw ondergeschikte functie krijgen, zoals de rechtbank ten onrechte heeft overwogen.

De Afdeling heeft aan de hand van de door het college ter zitting toegelichte plankaart vastgesteld dat op het gedeelte van het perceel, waarop het reeds aanwezige gebouw “Het Kreekhuis” is gelegen de bestemming “Open ruimte” rust en dat geen concrete plannen bestaan deze bestemming te wijzigen. Omdat “Het Kreekhuis” in strijd is met deze bestemming kan het niet bijdragen aan de verwezenlijking ervan, zodat “Het Kreekhuis” niet kan worden aangemerkt als hoofdgebouw als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van de bij het Bor behorende Bijlage II.

In de omschrijving van het begrip bijbehorend bouwwerk in artikel 1, eerste lid, van de bij het Bor behorende Bijlage II is expliciet opgenomen dat een bijbehorend bouwwerk altijd moet worden gebouwd bij een zich op het perceel bevindend hoofdgebouw. Volgens de Nota van Toelichting (Stb. 2010, 143, blz. 132 en 133) bij voormeld artikel betekent dit dat er zonder hoofdgebouw op een perceel dus ook geen sprake kan zijn van een bijbehorend bouwwerk. Bij gebreke van een hoofdgebouw als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van de bij het Bor behorende Bijlage II op het perceel heeft de rechtbank derhalve, zij het op andere gronden, terecht overwogen dat het bouwplan niet kan worden aangemerkt als bijbehorend bouwwerk.

ECLI:NL:RVS:2012:BX2553, Raad van State, Datum uitspraak 25-07-2012, Zaaknummer 201113507/1/A1.

Uit de begripsbepaling volgt ook dat het kan gaan om een deel van het hoofdgebouw. De reden hier achter is dat bij een hoofdgebouw aanbouwen aanwezig kunnen zijn die in bouwkundig of functioneel opzicht ondergeschikt zijn aan de functie van het hoofdgebouw. Te denken valt hierbij aan een aangebouwde garage. Deze is qua functie ondergeschikt aan de woning.

Dit onderscheid is van belang omdat bij artikel 2 van de Bijlage een relatie wordt gelegd met het oorspronkelijk hoofdgebouw. Bij artikel 2 zal daar nader op in worden gegaan.