h. Erf

“Al dan niet bebouwd perceel, of een gedeelte daarvan, dat direct is gelegen bij een hoofdgebouw en dat in feitelijk opzicht is ingericht ten dienste van het gebruik van dat gebouw, en, voor zover een bestemmingsplan of een beheersverordening van toepassing is, deze die inrichting niet verbieden.”

Het begrip erf is in het vergunningvrij bouwen van essentieel belang en komt in diverse artikelen terug.

De definitie uit het Bor en voorheen ook het Bblb komt voort uit de jurisprudentie.

De Afdeling overweegt dienaangaande, dat het begrip “erf” in de Woningwet niet is gedefinieerd. In de Memorie van Toelichting op artikel 42 van het wetsvoorstel, het huidige

artikel 43 van de Woningwet

-TK, vergaderjaar 1986-1987, 20 006, nr. 3, blz. 58-, is echter wat betreft onderdeel c van dit artikel het volgende gesteld:

“Onder het bij de woning of het andere gebouw aansluitend erf moet worden verstaan de grond die blijkens de kadastrale gegevens behoort tot de kavel waarop de woning of het andere gebouw is geplaatst.” Deze uitlating van de wetgever over het aansluitend erf kan als uitgangspunt dienen bij het bepalen van de begrenzing van een erf in de zin van dit artikel. In redelijkheid valt evenwel niet aan te nemen dat het de bedoeling van de wetgever is geweest om een kavel in zijn geheel als erf aan te merken, ongeacht de feitelijke situatie en de bestemming van de grond. Dat zou in tegenspraak zijn met de eveneens in de Memorie van Toelichting (TK, vergaderjaar 1986-1987, 20 066, nr. 3, bIz. 12-13, alsook bIz. 58) opgenomen passage dat bij de vergunningvrije bouwwerken de daarbij aangegeven criteria van stedenbouwkundige en bouwtechnische aard in acht moeten worden genomen, welke criteria er onder meer toe strekken te voorkomen dat het bouwen van genoemde bouwwerken ongebreideld kan plaatsvinden en de invloed van die bouwwerken op de (gebouwde) omgeving te beperken. Een redelijke, met de uit de wetsgeschiedenis blijkende bedoeling van de wetgever overeenkomende en tevens bij het spraakgebruik aansluitende uitleg van het begrip “erf” in artikel 43, eerste lid, onder d, van de Woningwet, brengt met zich dat daaronder dient te worden verstaan een al of niet omheind stuk grond, in ruimtelijk opzicht direct behorende bij, in, functioneel opzicht ten dienste van, en in feitelijk opzicht direct aansluitend aan een woning of een ander gebouw, dat in beginsel behoort tot de kavel(s) waarop de woning of het andere gebouw is geplaatst, zoals dat blijkt uit de kadastrale gegevens.

De omvang van een erf wordt derhalve door de feitelijke omstandigheden van het geval bepaald. Hoewel de bestemming tot “erf” niet doorslaggevend is bij de bepaling van de omvang van een erf in de zin van artikel 43, voornoemd, nu de daarin genoemde bouwwerken ongeacht de bestemming van de grond kunnen worden opgericht, mag de bestemming van de grond zich evenmin tegen het aanmerken van een perceelsgedeelte als erf in de hiervoor bedoelde zin verzetten. Zo zal een tuin veelal wel, maar bijvoorbeeld een weiland niet als erf kunnen worden aangemerkt. Uitgaande van het vorenstaande, en gelet op de stukken -waaronder een luchtfoto- en het verhandelde ter zitting, kan het gedeelte van het perceel van appellant waarop de bouw van de overkappingen is voorzien, niet tot het erf worden gerekend.

Dit agrarisch bestemde gedeelte, waarop appellant tijdelijk kerstdennen heeft geteeld en dat hij in de toekomst wil inrichten als natuurtuin, kan in ruimtelijk opzicht niet als direct behorend bij de woning worden beschouwd en is in functioneel opzicht niet direct daaraan dienstbaar. Verweerders hebben zich dan ook terecht op het standpunt gesteld dat voor de bouw van de overkappingen in dit geval een bouwvergunning nodig is.

ECLI:NL:RVS:1997:AA3601, Raad van State, Zaaknummer R03.93.6309, AB 1998, nr. 5.

Uit de uitspraak is een aantal criteria te halen die algemeen aanvaard zijn voor het bepalen van het erf:

grond bij een (hoofd)gebouw;

al dan niet omheind stuk grond;

in ruimtelijk opzicht direct behorende bij;

in functioneel opzicht ten dienste van;

en in feitelijk opzicht direct aansluitend aan een woning (of ander gebouw).

Als hulp kan ook gekeken worden naar:

dat in beginsel behoort tot de kavel waarop de woning of het gebouw is geplaatst;

zoals dat blijkt uit de kadastrale gegevens.

Welke bestemming er aan het perceel in het bestemmingsplan is gegeven is niet van doorslaggevende betekenis, maar kan en mag wel als beoordelingskenmerk worden meegenomen. In de zin van: de bestemming mag zich niet tegen het aanmerken van een perceelsgedeelte als erf verzetten.

Het kan voorkomen dat in het bestemmingsplan een deel van een kadastraal perceel een andere bestemming heeft waardoor er niet langer sprake is van erf als bedoeld in de begripsbepaling. Dat zal voornamelijk voorkomen bij grote percelen gelegen buiten de bebouwde kom.

Daarnaast komt het ook voor dat in het bestemmingplan bouwblokken worden aangegeven en dat daarnaast delen van het perceel een andere bestemming krijgen, tuin of erf.

In bovenstaand fragment van een bestemmingsplan is:

grijs: verkeer (in dit geval de weg);

geel: wonen, waarbij de voorgevel van het rechterblok gelegen is aan de weg;

lichtgroen: tuin;

donkergroen: groen.

In het bestemmingsplan voor het de gronden met de bestemming tuin is het volgende bepaald:

15.1 Bestemmingsomschrijving

De voor “Tuin” aangewezen gronden zijn bestemd voor:

voortuinen en zijtuinen, geen erven zijnde, behorende bij de op de aangrenzende gronden gelegen woonhuizen;

toegangswegen tot achtererven, met de daarbij behorende bouwwerken, geen gebouwen zijnde.

15.2 Bouwregels

15.2.1 Gebouwen

In of op deze gronden mogen geen gebouwen worden gebouwd.

15.2.2 Bouwwerken, geen gebouwen zijnde

Voor het bouwen van bouwwerken, geen gebouwen zijnde, gelden de volgende regels:

de bouwhoogte van terreinen erfafscheidingen mag niet meer dan 1 meter bedragen;

de bouwhoogte van overige bouwwerken, geen gebouwen zijnde, mag niet meer dan 5 meter bedragen.

Hoewel het bestemmingsplan geen gebouwen toestaat op de bestemming tuin, kunnen de tuinen achter de woning wel aangemerkt worden als erf bij de woning en zouden er, rekening houdende met de overige bepalingen van de Bijlage, wel vergunningvrije bouwwerken gebouwd kunnen worden.

Er zijn ook bestemmingsplannen waar afstandsmaten zijn opgenomen voor bijgebouwen. Bijvoorbeeld: aan- en uitbouwen en vrijstaande bijgebouwen mogen alleen gebouwd worden op een afstand van minimaal 3 meter achter de voor- of achtergevelgrens. Een dergelijke uitsluiting heeft geen invloed op de mogelijkheid om op grond van artikel 2, onderdeel 3, een bijbehorend bouwwerk te bouwen.

De feitelijke situatie is over het algemeen bepalend voor het bepalen van het erf. Dat een erf uit meerdere kadastrale percelen kan bestaan blijkt uit een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State.

Op het perceel rust ingevolge het bestemmingsplan “Veilig Oord” de bestemming “Tuin”.

Ingevolge artikel 5.1 van de planvoorschriften zijn de voor “Tuin” aangewezen gronden bestemd voor tuinen behorend bij de op aangrenzende gronden gelegen hoofdgebouwen.

Ingevolge artikel 5.2.1 mogen op of in deze gronden geen gebouwen worden gebouwd.

(…)

[appellant] betoogt dat de rechtbank niet heeft onderkend dat voor het tuinhuis met houthok geen omgevingsvergunning is vereist, omdat het bouwwerk voldoet aan het gestelde in artikel 2, aanhef en derde lid, van

Bijlage II van het Bor

. De gronden die hij in eigendom heeft, te weten het kadastrale perceel 972, waarop zijn woning is gelegen, perceel 1084 en een gedeelte van de reststrook met perceelnummer 2193, zijn aan te merken als hetzelfde perceel en deze percelen zijn sinds 1990 ingericht als tuin. Voorts voert hij aan dat de bestemming “Tuin” is gerelateerd aan het hoofdgebouw, zodat sprake is van een bouwwerk op hetzelfde perceel.

De rechtbank heeft ten onrechte overwogen dat het tuinhuis met houthok en de woning zich niet bevinden op hetzelfde perceel als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van de bij het Bor behorende Bijlage II. Daarin is bepaald dat een bijbehorend bouwwerk zich op hetzelfde perceel moet bevinden als het hoofdgebouw. In het Bor en de daarbij behorende Bijlagen ontbreekt een definitie van wat onder het begrip perceel moet worden verstaan. Niet in geschil is dat de woning en het tuinhuis met houthok zich bevinden op afzonderlijke naast elkaar gelegen kadastrale percelen, die in eigendom zijn van [appellant]. De woning van [appellant] is gelegen op het kadastrale perceel 972 en het tuinhuis met houthok is gelegen op de grens van de percelen 1084 en 2193. Deze percelen zijn ingericht en worden gebruikt als tuin bij de woning. Gelet op de feitelijke actuele situatie moeten de percelen als een geheel worden aangemerkt, zodat het tuinhuis met houthok is voorzien op hetzelfde perceel als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van de bij het Bor behorende Bijlage II. Dat het tuinhuis met houthok is gelegen op een ander kadastraal perceel en dat daarop de bestemming “Tuin” rust, op grond waarvan geen bebouwing is toegestaan, leidt, anders dan rechtbank heeft overwogen, niet tot een ander oordeel.

Zaaknummer: 201210588/1/A1, datum uitspraak: 15 mei 2013, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK.

In een ander geval oordeelt de rechter dat grond met de bestemming voor instandhouding en ontwikkeling van de aanwezige landschappelijke waarden niet meer als erf bij een gebouw kan worden aangemerkt.

De garage is weliswaar voorzien op een gedeelte van het perceel dat direct bij het hoofdgebouw is gelegen en feitelijk is ingericht ten dienste van het gebruik van de woning, maar dit perceelsgedeelte is ingevolge het bestemmingsplan aangeduid als grond voor de instandhouding en ontwikkeling van de aanwezige landschappelijke waarden. Met het oog op deze aanduiding is een aanlegvergunningvereiste in het bestemmingsplan opgenomen. De rechtbank heeft in navolging van het college terecht overwogen dat het perceelsgedeelte waarop de garage is voorzien, in dit geval niet kan worden aangemerkt als “erf” als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van Bijlage II bij het Bor, vanwege de landschappelijke waarde die daaraan is toegekend. De rechtbank heeft derhalve terecht overwogen dat het betreffende perceelsgedeelte, nu het geen erf betreft, evenmin als “achtererfgebied” als bedoeld in die bepaling kan worden aangemerkt. De voorziene garage kan derhalve niet als een op de grond staand bijbehorend bouwwerk in achtererfgebied vergunningvrij worden opgericht.

ECLI:NL:RVS:2013:228, Raad van State, datum uitspraak 10-07-2013, zaaknummer 201209655/1/A1.

Ook als een perceel in gebruik is als tuin en daaraan een privaatrechtelijk regeling met de gemeente onderligt die het gebruik als tuin toestaat, maar wel de bestemming “groenvoorziening” heeft, wil dat nog niet zeggen dat die strook grond dan ook tot het erf is gaan behoren.

Uit de definitie van het begrip “erf” als bedoeld in artikel 1, eerste lid, van Bijlage II bij het Bor, volgt dat als erf wordt aangemerkt een al dan niet bebouwd perceel, of een gedeelte daarvan, dat direct is gelegen bij een hoofdgebouw en dat in feitelijk opzicht is ingericht ten dienste van het gebruik van dat gebouw, en, voor zover een bestemmingsplan of een beheersverordening van toepassing is, deze die inrichting niet verbiedt.

Het perceelsgedeelte waarop de aanbouw is gerealiseerd, is direct gelegen bij de woning van [wederpartij] en is in feitelijk opzicht ingericht als deel van de tuin bij de woning. Voor dat gedeelte geldt ingevolge het geldende bestemmingsplan de bestemming “Groenvoorzieningen (Rg)”. Blijkens de doeleindenomschrijving behorend bij deze bestemming, opgenomen in artikel 2.13, eerste lid, van de planvoorschriften, betreft dit een openbare groenbestemming ten behoeve van de daar genoemde voorzieningen. Deze gronden mogen slechts worden bebouwd en ingericht met bouwwerken, geen gebouwen zijnde, ten behoeve van de genoemde bestemming “Groenvoorzieningen (Rg)”.

Derhalve moet worden vastgesteld dat het bestemmingsplan het gebruik dat [wederpartij] zowel in feitelijk opzicht als in privaatrechtelijk opzicht van deze gronden maakt, te weten via een erfpachtconstructie als privétuin ten dienste van het gebruik van het hoofdgebouw, verbiedt. De omstandigheid dat de desbetreffende grond in erfpacht aan [wederpartij] is uitgegeven en hij uit dien hoofde gerechtigd is die grond als privétuin in te richten, doet daar niet aan af, nu die situatie niet van invloed is op de wijze waarop het bestemmingsplan moet worden uitgelegd.

ECLI:NL:RVS:2013:340, Raad van State, Datum uitspraak 17-07-2013, Zaaknummer 201210561/1/A1.