Het participatiebeleid geeft invulling aan de wijze waarop participatie uitgevoerd wordt. Welke visie heeft het bestuur op participatie? Hoeveel ruimte geef je aan initiatiefnemers? Welke uitgangspunten vind je van belang bij het organiseren van goede participatie? De antwoorden op deze vragen beschrijf je in het participatiebeleid. Het participatiebeleid geeft inzicht in het proces en de kwaliteit van participatie. Gemeenten zijn verplicht om participatiebeleid op te stellen. Bij het vaststellen geldt een motiveringsplicht.

Om tot een participatiebeleid te komen is het van belang dat raadsleden met elkaar in gesprek gaan om afspraken te maken over participatie. Het is belangrijk om erachter te komen wat de houding van mederaadsleden is ten aanzien van participatie onder de Omgevingswet.

In het participatiebeleid kan bijvoorbeeld terugkomen:

• Welke positie je kiest als volksvertegenwoordiger. Ben je een koersbepaler of meer een belangenafweger?
• Welke uitgangspunten relevant zijn wanneer je nadenkt over de inhoud van participatie tussen inwoner, bedrijven, maatschappelijke organisaties en medeoverheden.
• Hoe het participatieresultaat wordt meegewogen in het uiteindelijke plan.

Uit het participatiebeleid moet blijken hoe betrokkenen kunnen meedenken en meedoen.

Naast het opstellen van participatiebeleid moet ook een participatieverordening worden opgesteld. De gemeente moet de huidige inspraakverordening verbreden naar een participatieverordening.

In de participatieverordening moet voor al het beleid worden aangegeven hoe belanghebbenden bij voorbereiding, uitvoering en de evaluatie van het beleid en projecten betrokken worden. Dit is breder dan het participatiebeleid in de Omgevingswet. Het stelt kaders voor burgerparticipatie en regelt hoe de gemeente omgaat met initiatieven uit de samenleving (uitdaagrecht).