Gronduitgifte

Zodra de overheidspartij beschikt over een grondpositie kan deze grondpositie worden ingezet voor gronduitgifte om bij te dragen aan de realisatie van de gemeentelijke ambities en doelstellingen. Gronduitgifte is een belangrijk sturingsinstrument binnen het grondbeleid. Met de uitgifte van gronden heeft de overheidspartij de regie over de gewenste ruimtelijke ontwikkeling, de selectie van partijen en uiteindelijk de realisatie van gemeentelijke beleidsdoelen.

Het zorgt voor inkomsten van de grondexploitatie, maar via de gronduitgifte kan de overheidspartij ook randvoorwaarden meegeven die invulling geven aan de ruimtelijke doelstellingen en ambities van de overheidspartij.

De overheidspartij is uiteraard niet verplicht om gronden uit te geven. Zij kan om strategische, financiële of praktische overwegingen besluiten om over te gaan tot het uitgeven van grond(en) en beslist zelf aan wie de gronden uitgegeven worden

Ten aanzien van gronduitgifte door overheidspartijen is het Didam arrest van belang (Hoge Raad 26 november 2021, ECLI:NL:HR:2021:1778 en vervolgarrest Hoge Raad 15 november 2024, ECLI:NL:HR:2024:1661). Uitgifte is in beginsel niet aanbestedingsplichtig, maar kan, afhankelijk van de inhoud van de afspraken, wel uitmonden in een aanbestedingsplichtige overheidsopdracht op grond van de Aanbestedingswet. Voorts is aandachtspunt dat bij de uitgifte van gronden geen ongeoorloofde staatsteun mag worden verleend.

. Aan de gronduitgifte kunnen ook voorwaarden worden gesteld. De voorwaarden worden door gemeenten over het algemeen opgenomen in een nota gronduitgiftebeleid.

De overheidspartij kan aan iedereen gronden uitgeven, waaronder aan ontwikkelaars, corporaties, maar ook aan particulieren. Er zijn verschillende vormen van gronduitgifte mogelijk. Ze worden hierna benoemd en kort toegelicht.

(Kavel)verkoop

De bekendste en meest gebruikelijke vorm van gronduitgifte is verkoop van de grond en eventuele opstallen. Bij kavelverkoop wordt een stuk grond (de kavel) verkocht aan een koper, die vervolgens de eigenaar wordt van dat specifieke stuk grond. Het volledige eigendomsrecht wordt daarmee overgedragen. Een koopovereenkomst wordt gesloten tussen de verkoper en koper en er vindt een notariële overdracht plaats van de onroerende zaak.

Verhuur

In geval van verhuur wordt een overeenkomst opgesteld waarbij de ene partij, de verhuurder, zich verbindt aan de andere partij, de huurder, een zaak of een gedeelte daarvan in gebruik te verstrekken en de huurder zich verbindt tot betaling van de huurprijs.

Erfpacht

Een alternatief voor het verkopen van een perceel is het in erfpacht uitgeven van een perceel. In het geval van erfpacht wordt een erfpachtovereenkomst gesloten voor een bepaalde periode of ‘eeuwigdurend’. De erfpachter krijgt nagenoeg dezelfde rechten als de eigenaar, zij het dat het zogenaamde ‘blooteigendom’ van de grond bij de eigenaar blijft. De erfpachter betaalt erfpachtcanon.

Het voordeel van erfpacht is voor de overheidspartij dat in de erfpachtovereenkomst voorwaarden kunnen worden opgenomen die verder gaan dan wat publiekrechtelijk is vastgesteld, bijvoorbeeld in het omgevingsplan. Hiermee kan de overheidspartij grip houden op het gebruik of de functie van de gronden. Een groot voordeel van uitgifte in erfpacht is dat toekomstige waardestijgingen aan de erfverpachter toekomen.

Pacht

Pacht wordt in het bijzonder ingezet voor het in gebruik geven van grond of agrarische woningen en gebouwen aan de pachter ten behoeve van landbouw. Bij pacht worden land, hoeves, agrarische woningen en losse agrarische bedrijfsgebouwen verpacht voor een bepaalde duur.