Gebruik of onderhoud

Tot nu toe hebben we gezien dat de jurisprudentie strenge eisen stelt aan de aanwezigheid van één gebruiksgeheel. Deze kan veelal worden geconstateerd via de aanwezigheid van een ondoordringbare haag of hekwerk. Dat is een sterke aanwijzing. Belangrijk is ook het al dan niet ontbreken van bemoeienis van de rechthebbende eigenaar: de bekommernis. Alleen daarmee valt het bezit en dus de eigendomspretentie van de occupant vast te stellen.

Vele andere vormen van gebruik door niet-eigenaren zijn in de jurisprudentie gewogen en te licht bevonden. Dat blijkt uit een uitspraak van de Rotterdamse rechtbank uit 2006:

De feiten die gedaagden in dit verband hebben gesteld, zijn onvoldoende om tot het oordeel te komen dat zij op grond daarvan, naar verkeersopvatting beoordeeld, de litigieuze perceelsgedeelten op enig moment voor zichzelf zijn gaan houden. Immers, het gedurende lange tijd cultiveren van de perceelsgedeelten op zichzelf, zonder dat daarbij aan de eigenaar van de grond op enige wijze duidelijk wordt gemaakt dat diens recht op de grond niet (langer) wordt erkend – hetgeen niet is gesteld of gebleken – duidt niet ondubbelzinnig op de pretentie van eigendom. Het weghalen van oude opstallen en oude erfafscheidingen, het plaatsen van nieuwe erfafscheidingen in het verlengde van hun huizen en het diverse keren vervangen van die erfafscheidingen, zoals gedaagden hebben gesteld, kan – zonder nadere toelichting, die ontbreekt, – op zichzelf evenmin als een ondubbelzinnige pretentie van eigendom worden aangemerkt. Niet gesteld of gebleken is immers dat deze “erfafscheidingen” bedoeld geweest zijn als omheining van gepretendeerde eigendom.

Rb Rotterdam: 4 oktober 2006, ECLI:NL:RBROT:2006:AY9672, café ’t Anker.

En nadien vrijwel gelijkluidend:

De feiten die gedaagden in dit verband hebben gesteld, zijn onvoldoende om tot het oordeel te komen dat zij op grond daarvan, naar verkeersopvatting beoordeeld, de litigieuze perceelsgedeelten op enig moment voor zichzelf is gaan houden. Dat hij:

zowel in het midden van de jaren zeventig, alsmede in de periode 1990-1993 het riool heeft vernieuwd dat aanwezig is onder het betrokken stuk grond;

een zijdeur van zijn woning, gelegen aan het betrokken perceel, toegang tot dit perceel verschaft;

het gedeelte van het perceel tussen 2 poorten onderdeel uitmaakt van zijn tuin en door hem wordt gebruikt om zijn tuin via de achterdeur te verlaten;

hij twee poorten op een gegeven moment heeft vervangen en dat de sleutels daarvan in zijn bezit zijn;

brengen ook in onderlinge samenhang beschouwd – geen ondubbelzinnige pretenties van eigendom van het gehele perceel mee.

Indien alleen wordt bezien het gedeelte van het perceel tussen twee poorten, zou het oordeel dat geen sprake is van bezit misschien anders kunnen luiden. Nu het debat van partijen daarop niet gericht is geweest, zal de rechtbank de zaak naar de rol verwijzen, opdat partijen hun respectievelijke standpunten dienaangaande kenbaar maken.

Rb Rotterdam: 3 januari 2007, ECLI:NL:RBROT:2007:AZ8562, Schiedam.

Ook in 2008 bleef de rechtbank Rotterdam streng voor gebruikers.

Rb Rotterdam: 28 mei 2008, ECLI:NL:RBROT:2008:BD9499.

De aard van het gebruik wordt in de jurisprudentie meestal ondergeschikt gemaakt aan de wijze waarop de grond door niet-eigenaren wordt gebruikt. Als er in casu alleen sprake is van feitelijk gebruik van de onroerende zaak en/of het betwiste stuk grond

Hof Den Bosch: 27 januari 2007, ECLI:NL:GHSHE:2007:BA0750, Cuijk. Hof Den Haag: 14 juni 2007, ECLI:NL:GHSGR:2007:BA9033, Badhotel Den Haag.

– bijvoorbeeld als (moes)tuin

Hoge Raad: 27 februari 2009, ECLI:NL:HR:2009:BH1634, Harlingen.

, kraakpand

President Rb Arnhem: ECLI:NL:RBARN:2001:AD4596, kraakpand.

, achterom

Rb Middelburg: 7 maart 2006, ECLI:NL:RBMID:2006:AV3934, Nieuw- en Sint Joosland te Zeeland.

, toegangsweg

Rb Middelburg: 7 maart 2006, ECLI:NL:RBMID:2006:AV3934, Nieuw- en Sint Joosland te Zeeland.Rb Amsterdam: 14 februari 2007, ECLI:NL:RBAMS:2007:BA1510, Amsterdamse walkanten. Hof Den Bosch: 8 januari 2008, ECLI:NL:GHSHE:2008:BC1579.

, parkeerplaats

Hof Leeuwarden: 22 augustus 2007, ECLI:NL:GHLEE:2007:BB2285, SHP.

of stalling van huisdieren

Rb Rotterdam: 21 juli 2004, rolnr. 190161/HA ZA 03-194, Vlaardingen.

– maar dit gebruik leidt niet tot ontoegankelijkheid van de grond

Rb Arnhem: 11 augustus 2004, ECLI:NL:RBARN:2004:AR3014, Renkum. Hof Leeuwarden: 22 augustus 2007, ECLI:NL:GHLEE:2007:BB2285, SHP. Rb Rotterdam: 30 juli 2008, ECLI:NL:RBROT:2008:BE9335, uitpad.

, dan is men niet in zijn eigendomspretentie geslaagd:

Het enkele beplanten van de grond en het onderhouden daarvan zijn immers handelingen die op zichzelf nog niet hoeven te duiden op een eigendomspretentie van [Y] of haar rechtsvoorgangers van het omstreden perceelsgedeelte.

Rb Rotterdam: 28 mei 2008, ECLI:NL:RBROT:2008:BD9499.

Dat zou mogelijk anders kunnen zijn als de grond door middel van een omheining/haag zou zijn afgesloten.

Rb Arnhem: 11 augustus 2004, ECLI:NL:RBARN:2004:AR2986, Renkum. Hoge Raad: 27 februari 2009, ECLI:NL:HR:2009:BH1634, Harlingen.

En evenzo vrijwel gelijkluidend het Hof in Leeuwarden:

Dat betrokkenen daarover hebben gereden en er voertuigen hebben laten parkeren, is niet een daad waaruit pretentie van eigendom blijkt. Rijden over andermans grond kan ook op andere rechtsgronden gebeuren dan op basis van een (gepretendeerd) eigendomsrecht. Vaststaat dat het pad niet afgesloten was voor derden.

Hof Leeuwarden: 22 augustus 2007, ECLI:NL:GHLEE:2007:BB2285, SHP.

In cassatie tegen deze uitspraak bleek dat het Hof in Leeuwarden zich met deze uitspraak te gemakkelijk vanaf heeft gemaakt. Parkeren door de één is nog niet hetzelfde als parkeren door de ander. Op grond van de uiterlijke feiten moet immers allereerst worden bezien of er sprake is van een gepretendeerd eigendomsrecht en dat de macht van de eigenaar is geëindigd. Als uit de feiten – al dan niet in onderlinge samenhang – blijkt dat de gebruiker zich opstelt alsof deze eigenaar is (onderhoud, gebruik, exclusiviteit, één gebruiksgeheel), dan is er wel sprake van bezit en kan een beroep op verjaring als gevolg daarvan slagen. Het Hof had zich teveel op slechts enkele uiterlijke feiten geconcentreerd en was de eigendomspretentie van de occupant uit het oog verloren

Hoge Raad: 6 november 2009, ECLI:NL:PHR:2009:BJ7836, conclusie PG De Vries Lentsch-Kostense.

. Het lijkt erop dat het Hof deze kritiek van het de Hoge Raad ter harte heeft genomen.

Hof Arnhem-Leeuwarden: 2 juli 2013, NL:GHARL:2013:4709, Heerenveense voortuin.

Met deze recente nuancering van de Hoge Raad in gedachte, komen niettemin uit de jurisprudentie tal van voorbeelden van gebruik die niet zijn aangemerkt als bezit:

het hebben en onderhouden van een haag en de grond waarop deze staat

Rb Rotterdam: 28 mei 2008, ECLI:NL:RBROT:2008:BD9499. Rb Rotterdam: 18 juni 2008, ECLI:NL:RBROT:2008:BD9503, Capelle aan den IJssel. Rb Rotterdam: 28 mei 2008, ECLI:NL:RBROT:2008:BD9499.

of van een omheining, een dakgoot

Vz Rb Arnhem: 29 juni 2004, ECLI:NL:RBARN:2004:AQ6793.

, een brug

Rb Arnhem: 14 juni 2006, ECLI:NL:RBARN:2006:AY4144, aanleg provinciale weg S101.

of een terrein

Rb Amsterdam: 6 oktober 1994 (KG 1995, 52). Rb Middelburg: 13 juni 2000 (KG 2000, 225 en JG 2001, 32. Hof Amsterdam: 8 mei 2003, ECLI:NL:GHAMS:2003:AO2388, Zijkanaal I te Amsterdam–Noord. Rb Rotterdam: 21 juli 2004, rolnr. 190161/HA ZA 03-194, Vlaardingen.

;

de enkele aanwezigheid van een voorwerp dat duidt op bezit, zoals een dakgoot

Vz Rb Arnhem: 29 juni 2004, ECLI:NL:RBARN:2004:AQ6793.

of een bord

Rb Alkmaar: 11 februari 2009, ECLI:NL:RBALK:2009:BH4017, de Harenkarspelse boet.

;

de strook grond bestraten of van een paar tegels voorzien

Hof Den Bosch: 2 maart 2004, ECLI:NL:GHSHE:2004:AR7518. Rb Arnhem: 6 mei 2009, ECLI:NL:RBARN:2009:BI6831.

of voorzien van een afrastering, indien niet blijkt dat deze afrastering bedoeld is als omheining van gepretendeerde eigendom

Rb Rotterdam: 4 oktober 2006, ECLI:NL:RBROT:2006:AY9672, café ’t Anker.

;

taxatie ten behoeve van en/of het betalen van onroerende zaakbelasting

Rb Rotterdam: 21 juli 2004, rolnr. 190161/HA ZA 03-194, Vlaardingen. Rb Amsterdam: 14 februari 2007, ECLI:NL:RBAMS:2007:BA1510, Amsterdamse walkanten.

;

onduidelijkheid over de vraag welke gemeente het onderhoud van de bewuste strookjes grond verricht.

Rb Amsterdam: 14 februari 2007, ECLI:NL:RBAMS:2007:BA1510, Amsterdamse walkanten.

Voor al deze vormen van gebruik gold dat de gebruiker zich niet daarmee onderscheidt van bijvoorbeeld houders als vruchtgebruikers, huurders of pachters van gronden.

Hof Arnhem, tussenarrest: 12 juni 2001, rolnr. 2000/238, Nijmegen/Ter Meulen.

Evenmin dat een onduidelijke situatie van positieve invloed is op een beroep op verjaring.