Bekommernis eigenaar

Hiervoor hebben we al gezien dat zowel het optreden van de gebruiker als enig doen en nalaten van de eigenaar van belang kunnen zijn voor de vraag of er sprake is van bezit door de gebruiker. Naast de eventuele aanwezigheid van één gebruiksgeheel, acht de jurisprudentie ook de houding van de eigenaar van belang, met name of deze nog bemoeienis heeft met zijn of haar eigendom (de betwiste grond). Bezitsdaden van een gebruiker krijgen immers meer of zelfs doorslaggevende betekenis als deze worden geflankeerd door een gebrek aan of totale afwezigheid van enige bemoeienis of bezitsdaden door de eigenaar. In de jurisprudentie komen diverse voorbeelden voor van gebrek aan bekommernis om het eigen bezit van eigenaren, zoals een eigenaar die zich in het geheel niet meer vertoont op een onroerende zaak

Hof Den Haag: 17 januari 2008, ECLI:NL:GHSGR:2008:BC5682.

, die door een derde in gebruik is genomen, en/of zich niet verzet tegen het oprichten van een bouwsel (“hok”) door de buren

Rb Leeuwarden: 15 november 2006, ECLI:NL:RBLEE:2006:AZ2957.

. Bij dergelijk gebrek aan betrokkenheid wordt het lastig om als eigenaar de eigen bezitswil nog aan te tonen.

In de Renkumse jurisprudentie rekent de rechtbank Arnhem de gemeente diens afwezigheid als rechthebbende op de betwiste strook grond, zwaar aan:

Dat de gemeente zich niet om de strook grond heeft bekommerd blijkt uit de verklaring van voornoemde H tijdens de comparitie. Hij heeft op dat punt verklaard dat door de gemeente op de bij X in gebruik zijnde strook grond voor zover hij weet nooit onderhoud is uitgevoerd.

Uit de getuigenverklaring van betrokkene 1 volgt dat de gemeente zich daarom niet meer heeft bekommerd. Hij heeft daarover verklaard dat hij sedert het begin van de jaren 80 nooit meer heeft gezien dat de gemeente structureel onderhoud heeft verricht. Dat alles is een vorm van openbare ondubbelzinnige bezitsuitoefening van de in geschil zijnde strook grond door [de bewoners van het aanpalende adres] die kan leiden tot verkrijgende verjaring.

Rb Arnhem: 7 juli 2004, ECLI:NL:RBARN:2004:AQ6800, Renkum. Zie ook: Rb Arnhem: 15 juni 2005, ECLI:NL:RBARN:2005:AU1297 (eindvonnis), Renkum.

Evenzo in een zaak bij het Hof in Den Bosch

Naast dit pad stond de waslijn van de gebruiker die uitsluitend in gebruik was bij de gebruiker. Omdat dat pad er al lang was en die waslijn er al stond toen de kadastrale eigenaar het houten schuurtje naast zijn pand bouwde, moet voorts worden aangenomen dat de kadastrale eigenaar bij het bouwen van dat schuurtje met het bestaan van dat pad en die waslijn rekening heeft gehouden en daarom op zodanige afstand van de kadastrale grens is gebleven dat de doorgang door dat pad niet werd gehinderd.

Hof Den Bosch: 24 juni 2008, ECLI:NL:GHSHE:2008:BD9829.

En nog een voorbeeld uit Zeeland:

Tegenover de bezitsdaden die [eiser in conventie] heeft verricht, staat dat er vanuit de gemeente geen daden zijn verricht waaruit zou moeten blijken dat zij nog immer de macht over de strook grond had/heeft. De gemeente heeft weliswaar gesteld dat zij de strook grond onderhield door de struiken aan de wegkant vierkant te scheren, maar zij heeft niet betwist dat [eiser in conventie] de tuin onderhield. Niet gesteld of gebleken is dat de gemeente andere bezitsdaden uitoefende waaruit zou moeten blijken dat zij de eigendom van de strook had en waardoor het voor [eiser in conventie] duidelijk had moeten zijn dat het niet zijn strook grond was.

Rb Middelburg: 7 januari 2009, ECLI:NL:RBMID:2009:BH9342, Burgh-Haamstede.

De eis van bekommernis van de eigenaar met zijn of haar eigen onroerende zaak is geen eenvoudige eis. De enkele omstandigheid dat een eigenaar zich daar niet vertoont of deze ogenschijnlijk niet gebruikt noch anderszins bezitsdaden verricht, is lang niet altijd doorslaggevend. Het eigendomsrecht kan immers op vele manieren worden uitgeoefend:

Het hof overweegt dat het niet (kunnen) gebruiken van eigendom niet het verlies daarvan meebrengt. Van belang is niet of de eigenaar toegang tot zijn eigendom heeft en deze gebruikt, maar of een ander dan de eigenaar die eigendom gaat gebruiken alsof hij zelf eigenaar is.

Hof Den Haag: 14 juni 2007, ECLI:NL:GHSGR:2007:BA9033, Badhotel Den Haag.

Ter comparitie is bovendien door [partij 2] gesteld dat [partij 1] ervan op de hoogte waren dat de Rabobank het geen probleem vond dat er op dit perceelsgedeelte bestrating werd aangelegd zolang nog maar toegang werd verleend aan de Rabobank. Deze stelling is niet door [partij 1] weersproken. Dit brengt mee dat het aanleggen van bestrating niet kan gelden als een ondubbelzinnige bezitshandeling die kan leiden tot eigendomsverkrijging. Immers, zodra de eigenaar een bepaald gebruik gedoogt, hoeft hij er niet op bedacht te zijn dat een verjaringstermijn is gaan lopen.

Rb Alkmaar: 11 februari 2009, ECLI:NL:RBALK:2009:BH4017, de Harenkarspelse boet.

In beginsel is een eigenaar niet gehouden jegens een eventuele gebruiker (telkens) blijk te doen geven van zijn eigendom en bezit. In § 3.1.4 hebben we al kunnen lezen dat de wet uitgaat van een bezitsvermoeden van de rechthebbende op een onroerende zaak. Een eigenaar hééft dus in beginsel ‘gewoon’ het bezit en kan dus niet snel verweten worden dat deze jarenlang niet optreedt tegen gebruik door een derde. Als een derde jarenlang grond van een eigenaar gebruikt, ogenschijnlijk zonder enig optreden door de eigenaar, betekent dat nog niet ‘dat het wel goed zit’ en dus dat er geen sprake meer is van een onrechtmatige situatie.

Bovendien, er bestaat – behoudens de verplichting om de schade te beperken – geen algemene verplichting om tijdig te klagen door degene wiens rechten door onrechtmatig handelen van de ander dreigen te worden aangetast.

Rb Zutphen: 22 juli 2009, LJN ECLI:NL:RBALK:2009:BH4017, zaaknr. 97697/HA ZA 08-1275, Steenderen.

Het is niet de taak van een eigenaar om een eventuele gebruiker te wijzen op eigendomsgrenzen of op inbreuken op het eigendomsrecht. Van beide eigenaren aan weerszijde van een eigendomsgrens verwacht de wet dat zij kennis dragen van de ligging van de grens.