Eisen bij verjaring

Aan verjaring worden dus drie eisen gesteld: bezit, goede of kwade trouw én een bepaalde termijn (10 of 20 jaar). Eerder hebben we gezien dat de bezitter degene is die de feitelijke macht uitoefent over de zaak. Hoe vullen we deze eisen nu in bij verjaring? In twee belangrijke conclusies, beiden genomen in 2009, geeft de Procureur-Generaal van de Hoge Raad hierop nader antwoord:

De interne wil om als rechthebbende te willen optreden, is voor het zijn van bezitter van geen betekenis. Het komt aan op uiterlijke omstandigheden waaruit naar verkeersopvattingen een wilsuiting kan worden afgeleid om als rechthebbende op te treden.

Hoge Raad: 27 februari 2009, ECLI:NL:PHR:2009:BH1634, Harlingen, conclusie PG De Vries Lentsch-Kostense. Hoge Raad: 6 november 2009, ECLI:NL:PHR:2009:BJ7836, Conclusie PG De Vries Lentsch-Kostense.

Het gaat dus om een situatie waarin beide betrokkenen – bezitter/niet-eigenaar én eigenaar/rechthebbende – een rol spelen: de bezitter moet door middel van woord en gebaar de pretentie van eigendom uitstralen en de grond in bezit hebben genomen, de rechthebbende daarentegen is de macht over de zaak en dus zijn bezit, kwijt.

In de praktijk kunnen partijen behoorlijk worstelen met de vraag of er sprake is van bezit. Ook Het Hof in Leeuwarden ging er in 2006 eens goed voor zitten:

Een gebruiker deed heel nadrukkelijk een beroep op verjaring te kwader trouw: de gebruiker verklaarde de tuin zelf te hebben ‘ingepikt’. Vervolgens liep het Hof alle feiten langs, door de gebruiker aangevoerd ter onderbouwing van zijn stelling. Men hield ook een descente (plaatsopneming). Een reeks van handelingen van de occupant – zoals het verwijderen van struiken, heesters en bomen, het inzaaien van gras, planten van bloemen en het plaatsen van bielzen, het leggen van tegels in de plaats van het eerder ingezaaide gras, het ophogen van het zijterras bij de muur van de buren – werd door het Hof allemaal niet als bezit gekwalificeerd, zelfs niet in onderlinge samenhang bezien. En vervolgens kwam het Hof tot de volgende conclusie:

“Ook wanneer Het hof alle hiervoor vermelde werkzaamheden in onderlinge samenhang beziet en mede in aanmerking neemt de situatie ter plaatse zoals door de raadsheer-commissaris in ogenschouw genomen, komt het hof tot de slotsom dat naar verkeersopvatting beoordeeld geen sprake is van een voltooide verjaring met betrekking tot dat perceel.”

Hoge Raad: 27 februari 2009, ECLI:NL:HR:2009:BH1634, zaaknr. C07/188HR, Harlingen.

Het Hof in Leeuwarden keert dus eigenlijk de zaak om: het Hof keek niet allereerst of er sprake was van bezit, vatbaar voor verjaring. Nee, eerst gaat het Hof na of de verjaringstermijn van 10 of 20 jaar überhaupt verstreken is sedert er wijzigingen zijn opgetreden in het bezit (van eigenaar naar gebruiker). Is dat niet aan de orde, dan heeft het ook geen zin om de vraag over het bezit te beantwoorden. Eenzelfde redenering komt uit andere jurisprudentie, waarin de rechter het niet zo belangrijk vindt om bepaalde handelingen te kwalificeren als bezit of als houderschap, zolang de verjaringstermijn van 10 of 20 jaar nog niet verstreken is.

Hof Den Bosch: 2 maart 2004, ECLI:NL:GHSHE:2004:AR7518. Rb Amsterdam: 18 april 2007, ECLI:NL:RBAMS:2007:BA5589, Hedonia/NS Vastgoed. Rb Alkmaar: 11 februari 2009, ECLI:NL:RBALK:2009:BH4017, de Harenkarspelse boet. Rb Alkmaar: 15 juli 2009, ECLI:NL:RBALK:2009:BJ3179, Schoorl. Rb Arnhem: 6 mei 2009, ECLI:NL:RBARN:2009:BI6831. Rb Arnhem: 19 augustus 2009, ECLI:NL:RBARN:2009:BJ6545. Rb Rotterdam: 23 september 2009, ECLI:NL:RBROT:2009:BJ9033. Vz Rb Arnhem: 2 januari 2012, ECLI:NL:RBARN:2012:BV2140.