Vergunningplicht Natura 2000-activiteit

Op grond van Europese natuurbeschermingsrichtlijnen dienen de EU-lidstaten inbreuken op natuurbescherming strafbaar te stellen in de nationale wet- en regelgeving.1409 Een Natura 2000-activiteit houdt dan ook in het realiseren van een project, of het verrichten van een ‘andere handeling’ die, gelet op de instandhoudingsdoelstellingen voor een Natura 2000-gebied, de kwaliteit van de natuurlijke habitats of de habitats van soorten in dat gebied kan verslechteren of een significant verstorend gevolg kan hebben voor de soorten waarvoor dat gebied is aangewezen.

Definitie

Wanneer iemand een activiteit uitvoert die mogelijk nadelige gevolgen heeft voor een Natura 2000-gebied, dan heet dit een Natura 2000-activiteit. Om deze activiteit te mogen uitvoeren is meestal een omgevingsvergunning nodig. Deze kan worden verleend na beoordeling van de activiteit. Hierbij moet de initiatiefnemer zich eerst afvragen of er een relatie bestaat met andere activiteiten. De mogelijkheid bestaat ook dat er vrijstellingen zijn voor bepaalde activiteiten.1410

Let op: deze activiteit kan ook een verhouding hebben met in het water levende organismen, waardoor de noodzaak tot coördinatie met het waterschap kan ontstaan.

Bescherming Natura 2000-gebieden

De minister wijst Natura 2000-gebieden (dit zijn dus Vogel- en Habitatrichtlijn gezamenlijk) aan, zoals voorheen op basis van de Wet natuurbescherming.1411 Voor die gebieden geldt een streng beschermingsregime.

Soms moet het Rijk ook zelf beschermingsmaatregelen nemen, namelijk voor bepaalde gebieden in rijksbeheer. En soms houdt het Rijk de bevoegdheid om omgevingsvergunningen te verlenen voor Natura 2000-activiteiten of flora- en fauna-activiteiten, vanwege de provincie-overstijgende aard van bepaalde activiteiten of nationale belangen.1412

Wanneer een activiteit negatieve effecten kan hebben voor een Natura 2000-gebied, dan is hier een omgevingsvergunning voor nodig. Deze vergunning kan worden verleend na een beoordeling van deze Natura 2000-activiteit.

Dit om zekerheid te verkrijgen dat het de natuurlijke kenmerken van het betrokken gebied niet zal aantasten.1413 Deze vergunningplicht geeft niet alleen invulling aan de onderzoeksplichten van de Habitatrichtlijn, maar geldt ook – naast andere maatregelen – als passende maatregel, ter voorkoming van achteruitgang van Natura 2000-gebieden.14141415

Want voor elke activiteit die niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van het Natura 2000-gebied, dient zo’n beoordeling met een ‘passende beoordeling’ van de gevolgen voor het gebied, rekening houdend met de instandhoudingsdoelstellingen van dat gebied te worden gemaakt.

Omgevingsvergunning

Voor een Natura 2000-activiteit is meestal een omgevingsvergunning nodig.1416 Voor de Natura 2000-gebieden geldt een streng toetsingskader voor activiteiten die een negatief effect op de beschermde natuurwaarden zouden kunnen hebben.1417

Relaties Natura 2000-activiteit met andere activiteiten

De handelingen die een initiatiefnemer wil verrichten bij het uitvoeren van een project kunnen meerdere activiteiten omvatten.

De Natura 2000-activiteit heeft vaak een verhouding met de volgende activiteiten:

ruimtelijke ontwikkelingen (externe werking);

milieubelastende activiteit;

ontgrondingsactiviteit.

Deze activiteiten, vaak door bedrijven uitgevoerd, kunnen van invloed zijn op het aangewezen Natura 2000-gebied. Als de activiteit een negatieve invloed kan hebben op het gebied of de soorten waarvoor dat gebied is aangewezen, dan dient onderzocht te worden of een vergunning voor een Natura 2000-activiteit nodig is.

Vergunningvrij

Vrijstellingen van de vergunningplicht kunnen bestaan op grond van een eerdere ecologische toetsing, voor bepaalde vormen van ‘bestaand gebruik’ en voor stikstofdepositie die een bepaalde grenswaarde niet overschrijdt. Ook kunnen activiteiten in een programma of omgevingsplan beschreven, vrijgesteld worden of wanneer dit is voorzien bij omgevingsverordening of ministeriële regeling.1418

Het verbod, om zonder omgevingsvergunning een Natura 2000-activiteit te verrichten, geldt niet als:1419

het verrichten van die activiteit op grond van een andere wet of besluit is toegestaan en toepassing is gegeven aan de Habitatrichtlijn;1420 of

de activiteit onderwerp is van het gemeenschappelijk visserijbeleid, bedoeld in artikel 38 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en plaatsvindt in de Exclusieve Economische Zone;1421

bestaand gebruik;1422

activiteiten voorzien in een programma;1423

activiteiten voorzien in een omgevingsverordening;1424

activiteiten zoals voorzien in een ministeriële regeling.1425

Reikwijdte begrenzing vergunningvrije activiteiten

Vergunningvrije activiteiten zijn niet onbegrensd. Op voorhand moet duidelijk zijn dat op grond van objectieve omstandigheden met zekerheid kan worden uitgesloten dat die activiteit afzonderlijk of in combinatie met andere projecten of plannen significante gevolgen kan hebben, of een passende beoordeling is uitgevoerd,1426 waaruit de zekerheid is verkregen dat die activiteit de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied niet zal aantasten.1427

Bestaand gebruik

Het verbod, om zonder omgevingsvergunning een Natura 2000-activiteit te verrichten,14281429 geldt niet als de Natura 2000-activiteit geen project als bedoeld in artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn is en de activiteit op de referentiedatum bekend was of redelijkerwijs bekend had kunnen zijn bij het bevoegd gezag, en de activiteit sindsdien niet of niet in betekenende mate is gewijzigd.1430

Als referentiedatum wordt aangemerkt 31 maart 2010, of:

als een gebied pas na 31 maart 2010 een Natura 2000-gebied is geworden en het gebied een speciale beschermingszone is, de datum waarop het ontwerp van het besluit tot aanwijzing van het gebied als voor het eerst ter inzage is gelegd of daarvan op een andere wijze kennis is gegeven;1431

of, als dit achterwege is gebleven, het besluit tot aanwijzing van het gebied is bekendgemaakt;

of, de datum van bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie van het besluit van de Europese Commissie tot wijziging van de lijst van gebieden van communautair belang,1432 waarbij het gebied op die lijst is opgenomen.

Bijzondere situaties

In bijzondere gevallen geldt de uitgebreide procedure van afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht.1433 Een van deze gevallen is een Natura 2000-activiteit. Dit speelt als bij de voorbereiding van de omgevingsvergunning een passende beoordeling wordt gemaakt.1434

Termijnen

De beslistermijnen voor vergunningaanvragen voor een Natura 2000-activiteit zijn onder de Ow korter dan onder de Wet natuurbescherming.

Voor enkelvoudige vergunningen geldt een beslistermijn van acht weken. Meervoudige vergunningaanvragen hebben een beslistermijn van twaalf weken. Ook deze is eenmalig te verlengen met zes weken.1435

Natura 2000-activiteit bij BOPA

Onder de Ow is het niet verplicht om tegelijk met een BOPA een omgevingsvergunning voor Natura 2000-activiteit aan te vragen zoals voor 1 januari 2024. Het staat de initiatiefnemer/aanvrager vrij om deze activiteit zowel los als gelijktijdig aan te vragen.1436 Een BOPA moet echter wel voldoen aan het criterium ETFAL. Onderdeel van die toets is ook de beoordeling van de gevolgen van de aanvraag voor Natura 2000-gebieden en de gevolgen voor Natura 2000-waarden. De aanvraag moet dan beoordeeld worden, of het mogelijk is een natuurvergunning te krijgen: dus uitsluitend een uitvoerbaarheidtoets.1437

1409 Het betreft hier in ieder geval de Vogel- en Habitatrichtlijn, de Europese Verordening invasieve exoten en de Kaderrichtlijn Mariene Strategie.

1410 Zie ook: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/regelgeving/regels-voor-activiteiten/natura-2000/.

1411 De minister wijst deze beschermde natuurgebieden aan voor de uitvoering van richtlijn 2009/147/EG (Vogelrichtlijn) en richtlijn 92/43/EEG (Habitatrichtlijn).

1412 NvT Aanvullingsbesluit natuur Omgevingswet, p.14.

1413 Zoals vereist in artikel 6, derde lid, Habitatrichtlijn.

1414 In de zin van artikel 6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn.

1415 Artikelen 5.1, eerste lid, Omgevingswet, 16.53a, artikelen 8.74a tot en met 8.74f Besluit kwaliteit leefomgeving.

1416 Artikel 5.1 lid 1 sub f Omgevingswet.

1417 Zie: Chr. Backes, Eens Natura 2000, voor altijd Natura 2000? ArsAequi, juni 2020, p. 549-557.

1418 Artikelen 5.1, eerste lid, en 5.2, eerste en tweede lid, Omgevingswet, artikelen 11.16 tot en met 11.2.7 Besluit activiteiten leefomgeving, artikelen 4.34, 4.35, 5.167 en 5.168 Besluit kwaliteit leefomgeving.

1419 Zoals bedoeld in artikel 5.1, eerste lid, aanhef en onder f, Omgevingswet.

1420 Met name aan artikel 6, tweede en derde lid, of in voorkomend geval artikel 6, vierde lid Habitatrichtlijn.

1421 Art. 11.16 (aanwijzing vergunningvrije gevallen: Natura 2000-toets in het kader van een ander besluit en visserij in de exclusieve economische zone) Bal.

1422 Art. 11.17 (aanwijzing vergunningvrije gevallen: voor de referentiedatum bekende activiteiten) Bal.

1423 Art. 11.18 (aanwijzing vergunningvrije gevallen in programma) Bal.

1424 Art. 11.19 (aanwijzing vergunningvrije gevallen in omgevingsverordening) Bal.

1425 Art. 11.20 (aanwijzing vergunningvrije gevallen in ministeriële regeling) Bal.

1426 Zoals bedoeld in artikel 8.74b Bkl.

1427 Art. 11.21 (begrenzing aanwijzing vergunningvrije gevallen) Bal.

1428 Zoals bedoeld in artikel 5.1, eerste lid, aanhef en onder f, van de wet, om zonder omgevingsvergunning een Natura 2000-activiteit te verrichten.

1429 Art. 11.17 (aanwijzing vergunningvrije gevallen: voor de referentiedatum bekende activiteiten) Ow.

1430 Zoals bedoeld in art. 11.3 of 11.4 Ow.

1431 Als bedoeld in art. 3, tweede lid, onder a, in samenhang met art. 4, eerste en tweede lid, van de Vogelrichtlijn.

1432 Als bedoeld in art. 3, eerste en tweede lid, in samenhang met art. 4, tweede lid van de Habitatrichtlijn.

1433 Art. 10.24 Ob.

1434 Art. 16.53c Wetsvoorstel Invoeringswet Ow, Kamerstukken II 2017-2018, 34 986, d.d. 29 juni 2018.

1435 Art. 16.64 Ow.

1436 Art. 5.7 Ow.

1437 Zie Rb Gelderland van 11 april 2024 inzake stikstofdepositie en BOPA. ECLI:NL:RBGEL:2024:2126.