Voorzieningenrechter verduidelijkt (handhaving) specifieke zorgplicht voor flora- en fauna-activiteiten

De voorzieningenrechter overweegt dat de specifieke zorgplicht van art. 11.27 Bal ziet op degene die een die een flora- en fauna-activiteit verricht en weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat die activiteit nadelige gevolgen kan hebben voor de natuurbescherming. De rechtbank stelt voorop dat de specifieke zorgplicht geldt voor alle flora- en fauna-activiteiten, in het bijzonder ook als zij niet omgevingsvergunningplichtig zijn, en ertoe strekt om nadelige effecten voor soorten te voorkomen. Bij soorten gaat het dan niet alleen om de dieren of planten zelf, maar ook om hun directe leefomgeving. Bij dieren gaat het daarbij tevens om foerageergebieden, rust- en voortplantingsplaatsen en plaatsen voor het grootbrengen van jongen. Feitelijk benadrukt de toelichting dat bescherming moet worden geboden aan de gehele functionele leefomgeving. De zorgplicht biedt ook bescherming aan soorten waarvoor geen ‘strikte bescherming’ in de zin van specifieke soortenbeschermingskaders van toepassing is.

Uit de toelichting op art. 11.27 Bal (Aanvullingsbesluit natuur Omgevingswet, Stb. 2021, 22) volgt het uitgangspunt van de specifieke zorgplicht is dat burgers, ondernemers en overheden alle activiteiten die nadelige gevolgen kunnen hebben voor van nature in het wild levende planten en dieren en hun directe leefomgeving achterwege laten. Dat brengt met zich dat degene die een bepaalde activiteit wil verrichten die gevolgen voor natuurwaarden zou kunnen hebben zich daaraan voorafgaand op de hoogte stelt van de aanwezige natuurwaarden, de kwetsbaarheid ervan en de mogelijke gevolgen daarvoor van zijn handelen. Alleen als het achterwege laten van de activiteit die nadelige gevolgen kan hebben redelijkerwijs niet kan worden gevergd, kan betrokkene de activiteit toch verrichten. In dat geval zal hij wel alle noodzakelijke maatregelen moeten treffen die in redelijkheid van hem kunnen worden verlangd om nadelige gevolgen te voorkomen, te beperken of – voor zover toch schade optreedt – ongedaan te maken. In voorkomende gevallen zal hij daarbij een beroep op de deskundigheid van anderen moeten doen. Het gaat steeds om dingen die iemand in redelijkheid kan weten, doen of nalaten; niet beoogd is om extreme eisen te stellen. Vereist is dat de zorgvuldigheid aan de dag wordt gelegd die in redelijkheid vanuit een oogpunt van natuurbescherming mag worden geëist.

Verder volgt uit de toelichting van het Bal (Stb. 2018, 293) dat directe handhaving op de specifieke zorgplicht voor de hand ligt bij evidente overtredingen. Daarvan is sprake in situaties waarin het handelen of nalaten van degene die de activiteit verricht onmiskenbaar in strijd is met de zorgplicht. Omdat bij een specifieke zorgplicht situaties aan de orde kunnen zijn, waarin minder duidelijk is sprake is van onmiskenbare strijd sprake is, zal het bevoegd gezag een keuze moeten maken tussen een handhavingstraject of het (eerst) verduidelijken wat de specifieke zorgplicht inhoudt. Die verduidelijking kan plaatsvinden in de vorm van een maatwerkvoorschrift, maar het bevoegd gezag kan ook degene die de activiteit verricht mondeling of schriftelijk informeren over wat er in een concreet geval onder de specifieke zorgplicht moet worden verstaan. Als daaraan vervolgens geen gevolg wordt gegeven, is sprake van onmiskenbare strijd met de specifieke zorgplicht.

Beoordeeld naar de feiten en omstandigheden van het voorliggende geval hebben GS naar het oordeel van de voorzieningenrechter, los van de vraag of voor de door verzoekers verrichte handelingen een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit is vereist, voldoende aannemelijk gemaakt dat sprake is van schending van de specifieke zorgplicht die ziet op de bescherming van de (natuur)belangen van de das en de tienjarige dassenburcht. Anders dan verzoekers menen, volgt uit de wettelijke omschrijving van de specifieke zorgplicht en de bijbehorende wetsgeschiedenis niet dat er sprake moet zijn van ernstige (nadelige) gevolgen om een schending van die zorgplicht te kunnen aannemen. Omdat sprake is van een overtreding van een wettelijk voorschrift, concludeert de voorzieningenrechter dat GS bevoegd waren om hiertegen handhavend op te treden.