Beginselplicht tot handhaving voor bestuursorgaan

Uit artikel 5:4 Awb kan worden afgelegd, dat het bestuursorgaan bevoegd is tot handhaving, maar dat er geen plicht in de wet is opgenomen om ook van die bevoegdheden gebruik te maken als een wettelijk voorschrift wordt overtreden.

Volgens Van der Schoot is er alleen maar sprake van een bevoegdheid. Zie: T.H.H.A. van der Schoot, Handboek Ruimtelijke Ordening & Bouw, op weg naar het Omgevingsrecht, Berghauser Pont: Amsterdam 2013, p. 447. Zie in dit verband ook O. Schuwer, Jurisprudentie Awb, algemeen-juridische en omgevingsrechtelijke trends thematisch geordend, Berghauser Pont: Amsterdam 2012, p. 89.

De jurisprudentie gaat verder. Het bestuursorgaan is volgens vaste jurisprudentie in beginsel in bijna alle gevallen verplicht om handhavend op te treden tegen overtreding van wettelijke voorschriften. Dit wordt de beginselplicht tot handhaving genoemd.

De beginselplicht tot handhaving is aangenomen in een al wat oudere uitspraak van de Afdeling van 7 juli 2004, 300306299/1. De standaardoverweging uit deze uitspraak is als volgt:

‘gelet op het algemeen belang dat gediend is met handhaving, zal in geval van overtreding van een wettelijk voorschrift het bestuursorgaan dat bevoegd is om met bestuursdwang of een last onder dwangsom op te treden, in de regel van deze bevoegdheid gebruik moeten maken. Slechts onder bijzondere omstandigheden mag het bestuursorgaan weigeren dit te doen. Dit kan zich voordoen indien concreet uitzicht op legalisatie bestaat. Voorts kan handhavend optreden zodanig onevenredig zijn in verhouding tot de daarmee te dienen belangen dat van optreden in die concrete situatie behoort te worden afgezien.’

Inmiddels heeft de Afdeling deze standaardoverweging nader verfijnd. In haar uitspraak van 5 oktober 2011 (ECLI:NL:RVS:2011:BT6683) komt de Afdeling tot de conclusie, dat een bestuursorgaan niet direct tot handhaving van een wettelijk voorschrift hoeft over te gaan, indien zij een ‘redelijk te achten beleid’ voert. In dat beleid kan bijvoorbeeld staan dat wanneer een overtreding geconstateerd wordt, eerst een bestuurlijke voorwaarschuwing wordt gestuurd, waarmee de overtreder de gelegenheid krijgt de overtreding zelf te herstellen voordat er een handhavingsbesluit wordt genomen.’

De vraag is echter hoe deze ‘beginselplicht’ in een concreet geval precies moet worden uitgelegd. Zoals al blijkt uit voorgaande jurisprudentie is het niet in alle gevallen verplicht om handhavend op te treden. De eerste uitzondering op de standaardregel is wanneer er sprake is van een ‘concreet zicht op legalisatie’. Van dit concrete zicht is sprake als door een belanghebbende een aanvraag is ingediend die ontvankelijk is en waarvan grotendeels zeker is dat deze aanvraag tot een vergunning leidt.

Zie in dit verband bijvoorbeeld ABRvS 12 maart 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BC6435 en ABRvS 8 oktober 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BF7218. Dit is het geval bij bouwzaken.

Het louter indienen van een ‘pro-forma’ aanvraag is dus onvoldoende om een ‘concreet zicht’ aan te nemen. Een andere uitzondering is wanneer handhavend optreden zodanig onevenredig is in verhouding tot de daarmee te dienen belangen dat van optreden in die concrete situatie moet worden afgezien. Uiteraard dient steeds een belangenafweging worden gemaakt door het bestuursorgaan en is niet op voorhand te zeggen welk belang ‘zwaarder’ weegt ten opzichte van het andere. Deze belangenafweging moet uiteraard voldoen aan het gestelde in artikel 3:4, lid 1 Awb.

Zie voor de uitleg hiervan paragraaf 3.2.3 van hoofdstuk 3.