Verhaalbare kosten

In de last zélf kan al worden gekozen voor het geheel of juist gedeeltelijk verhalen van de kosten.

Welke kosten kunnen worden verhaald?

De gemaakte kosten moeten voortvloeien uit de opgelegde last.

Het gaat dan zowel om de last zelf (‘hef de overtreding op’) als om de in het bestuursdwangbesluit opgenomen herstelmaatregelen (‘door de schuur af te breken’). Maar wat als er kosten zijn gemaakt voor herstelmaatregelen die niet zijn genoemd? In een last waarin alleen het ‘wegvoeren’ was voorgeschreven, konden de kosten van het ‘verwerken’ niet worden verhaald (ABRS 16 november 2015, ECLI:NL:RVS:2015:3550). Maar in een geval waarin ‘maatregelen ter bevordering van een effectieve brandbestrijding’ waren voorgeschreven en het bluswater werd weggevoerd, bleek dat aanvaardbaar, omdat die kosten ‘zodanig samenhingen met en noodzakelijk waren voor’ die brandbestrijding (ABRS 16 november 2015, ECLI:NL:RVS:2015:3550). Dat gold ook voor het verhalen van kosten voor asbestverwijdering in een situatie waarin een schuur moest worden verwijderd (ABRS 12 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:395).

De kosten moeten noodzakelijk, redelijk en werkelijk gemaakt zijn.

Het bestuursorgaan moet altijd eerst onderzoeken of er minder vergaande herstelmaatregelen mogelijk zijn (ABRS 5 september 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX6518). Als kosten wel gemaakt zijn, maar achteraf niet noodzakelijk blijken te zijn, zijn ze wel verhaalbaar (ABRS 22 juli 2015, ECLI:NL:RVS:2015:2280). Het spoedeisende karakter van het handhavend optreden kan wellicht kostenverhogend werken, maar dat is niet altijd onredelijk (ABRS 29 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX5997 en ABRS 6 mei 2015, ECLI:NL:RVS:2015:1458). Ook als niet tijdig bezwaar is gemaakt tegen vérgaande opgelegde herstelmaatregelen is dat het geval (ABRS 20 maart 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ4924). Omgekeerd mogen kosten ook weer niet exorbitant zijn in vergelijking met de ernst van de overtreding (ABRS 10 januari 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BC3049).

Als werkzaamheden door ambtenaren hadden kunnen worden verricht, maar tóch een extern adviseur is ingeschakeld, dan is het redelijk om de meerkosten niet te verhalen op de overtreder (Rb Limburg 12 april 2014, ECLI:NL:RBLIM:2014:3866). Redelijk is ook om verschillende offertes op te vragen om de kosten van bestuursdwang zoveel mogelijk te beperken; daarbij mogen deskundigheid en beschikbaarheid uiteindelijk de doorslag geven bij de uiteindelijke keuze (ABRS 12 maart 2014, ECLI:NL:RVS:2014:839). Onredelijke kosten kunnen ook ontstaan na een onzorgvuldige taxatie van weg te voeren spullen (ABRS 12 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:395) of als de uitvoering van bestuursdwang niet op de minst bezwarende wijze is uitgevoerd (CBB 30 oktober 2014, ECLI:NL:CBB:2014:413). Ook in geval van fouten in de toepassing van bestuursdwang valt de mogelijkheid van kostenverhaal soms weg (zie hiervoor in paragraaf 5.2.6).

Worden kosten verhaald die niet daadwerkelijk gemaakt zijn? Dan volgt vernietiging van de kostenverhaalsbeschikking (ABRS 1 juli 2015, ECLI:NL:RVS:2015:2036).

De kosten moeten zijn gemaakt ná het verstrijken van de begunstigingstermijn (artikel 5:25 Awb).

De bestuursrechter past deze regel zeer strikt toe (ABRS 22 juli 2015,
ECLI:NL:RVS:2015:2280). De regel geldt óók als de overtreder de last uiteindelijk zelf uitvoert (artikel 5:25 lid 4 Awb). Degene die het laat aankomen op het allerlaatste moment, loopt daarmee dus het risico dat hij de reeds gemaakte kosten wel degelijk zal moeten betalen.

Kosten (zoals ambtenarensalarissen) die nodig blijken te zijn geweest bij het voorbereiden, opstellen en verzenden van de last onder bestuursdwang zijn niet te verhalen, omdat deze ruim vóór het verstrijken van de begunstigingstermijn zijn gemaakt. Ook ‘systeemkosten’ zijn niet verhaalbaar: dat zijn immers kosten van backoffice, onderhoud van voertuigen en kantoorbenodigdheden, die per definitie al zijn gemaakt voordat überhaupt al gedacht wordt aan het opleggen van een last onder bestuursdwang.

Daarnaast:

Kosten van de schade die is aangericht die door het betreden van een plaats van een derde wordt veroorzaakt, voor zover deze schade redelijkerwijs niet ten laste van de rechthebbende moet komen – schadevergoeding is bijvoorbeeld niet aan de orde als de derde zelf de uitvoering van de noodzakelijke werkzaamheden heeft belemmerd (artikelen 5:25 lid 5 jo. 5:27 lid 6 Awb);

Invorderingskosten (artikelen 4:113 en 4:120 Awb).

Het bestuursorgaan moet de hoogte van de kosten inzichtelijk maken.

Voorbeelden van verhaalbare kosten

– Kosten van cateringbedrijf dat ingeschakeld was ten behoeve van de uitvoerders van bestuursdwang (lunch toezichthouders) (ABRS 12 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:395)
– Uurloon toezichthouders (ABRS 28 april 2014, ECLI:NL:RBLIM:2014:3866)
– Ambtelijke werkgroep die actie had voorbereid (uurtarief op basis van brutosalaris en werkgeverslasten) – vgl. ABRS 22 juli 2015, ECLI:NL:RVS:2015:280; ABRS 11 januari 2012,
ECLI:NL:RVS:2012:BV0587; Rb Limburg 12 april 2014, ECLI:NL:RBLIM:2014:3866; ABRS 2 december 2015, ECLI:NL:RVS:2015:3673; ABRS 16 november 2015, ECLI:NL:RVS:2015:3550).
– Aanpassing fotocamera specifiek met het oog op de uitgevoerde bestuursdwang
– Beveiliging na uitvoering van bestuursdwang
– Rente van lening die nodig was voor verwijdering en afvoer van verontreinigd bluswater
(ABRS 22 januari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:102)
– Het maken van een draaiboek (ABRS 22 juli 2015, ECLI:NL:RVS:2015:2280)
– Inschakelen van juridische bijstand (ABRS 11 januari 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV0587)