Wettelijk kader

De laatste bepaling uit de Wet milieubeheer op grond waarvan handhavend kan worden opgetreden bij asbestperikelen die wij bespreken, is artikel 1.1a Wm. Het is overigens niet voor niets dat deze bepaling als laatste aan bod komt. Artikel 1.1a Wm is namelijk de algemene zorgplichtbepaling. Dat artikel bepaalt in het eerste lid: “Een ieder neemt voldoende zorg voor het milieu in acht”.

Uit het tweede lid van dit artikel blijkt dat bij de vraag of iemand voldoende zorgvuldigheid in acht heeft genomen, wordt aangesloten bij de kennis die bij de betrokkenen aanwezig is of aanwezig zou moeten zijn. In een viertal recente uitspraken over de nasleep van de grote asbestbrand in Wateringen oordeelde de Afdeling evenwel dat het een feit van algemene bekendheid is dat asbest een gevaarlijke stof is en dat de verspreiding van asbestdeeltjes nadelige gevolgen heeft voor mens en milieu.

ABRvS 10 mei 2017, nrs. 201607677/1/A1, 201607678/1/A1, 201607680/1/A1 en 201600014/1/A1 (Wateringen).

Kennelijk worden de ernstige gevolgen of acute dreiging voor het milieu bij asbest dus al vrij snel verondersteld.

Door de ruime formulering van dit artikel, is de overtreding van die bepaling – anders dan bijvoorbeeld bij artikel 10.1 Wm of artikel 13 Wbb – niet strafbaar gesteld. Handhaving vindt daarom uitsluitend plaats langs bestuurs- en civielrechtelijke weg.

Kamerstukken II 1992/1993, 21 246, nr. 37, p. 3.

Artikel 1.1a Wm fungeert als zogeheten ‘vangnetbepaling’. Dit houdt in dat alleen op basis van dit artikel gehandhaafd wordt, als andere handhavingsgrondslagen uit de Wet milieubeheer onvoldoende soelaas bieden. Om de strekking van dit artikel duidelijk te maken, volgt hierna een korte passage uit de parlementaire geschiedenis van dit artikel.

“Dit nieuwe artikel kan worden beschouwd als een codificatie van de eigen verantwoordelijkheid van eenieder om zorg te dragen voor een schoon milieu. (…) Voorts bestaat aan een algemene zorgplichtbepaling behoefte om op te kunnen treden tegen milieubedreigend gedrag. Het komt immers voor dat met het verrichten of nalaten van activiteitspecifieke omschreven milieuvoorschriften niet worden overschreden, terwijl degene die de activiteit verricht, dan wel nalaat wel een verwijt kan worden gemaakt dat hij zich maatschappelijk onbetamelijk heeft gedragen. In dergelijke gevallen kan op grond van de onderhavige bepaling worden opgetreden. Daarbij moet worden aangetekend dat de bepaling niet strafrechtelijk, maar vooral civielrechtelijk gehandhaafd zal worden.”

Kamerstukken II 1992/93, 21 246, nr. 37.

Omdat deze bepaling zo algemeen is geformuleerd, is het moeilijk de reikwijdte hiervan met zekerheid vast te stellen. De Afdeling heeft bepaald dat – indien voor een inrichting een vergunning is verleend – de vergunning bepalend is voor de reikwijdte van de zorgplicht die de drijver bij exploitatie van de inrichting in acht moet nemen. Dat geldt ook wanneer de vergunde activiteiten naar actueel inzicht zeer nadelige gevolgen voor het milieu kunnen hebben. Dit levert dan dus geen schending op van artikel 1.1a Wm.

ABRvS 3 september 2003, nr. 200300168/1 en ABRvS 31 augustus 2005, nr. 200500844/1.

In de toelichting maakt de wetgever duidelijk dat de bepaling voorziet in de behoefte om op te kunnen treden tegen milieubedreigend gedrag.

Kamerstukken II 1992/1993, 21 246, nr. 37, p. 3.

In de jurisprudentie werd daarom aangenomen dat het artikel alleen kon worden toegepast als sprake is van ernstige gevolgen of acute dreiging waarin de Wet milieubeheer niet voorziet.

ABRvS 8 december 2004, ECLI:NL:RVS:2004:AR7109.

Met deze – op het eerste oog – strikte en beperkte toepassingsbereik van deze vangnetbepaling, wordt in rechtspraak over asbestgerelateerde handhavingskwesties echter vrij soepel omgegaan. Zo oordeelde de Afdeling dat het – ondanks waarschuwingen – laten liggen van hechtgebonden asbesthoudende beplating op een oprit in strijd was met artikel 1.1a van de Wet milieubeheer. Er was wellicht geen gevaar voor de volksgezondheid, maar desondanks was sprake van een overtreding wegens nadelige gevolgen voor het milieu. De Afdeling maakte in deze zaak geen woorden vuil aan de vraag of sprake was van ernstige gevolgen.

ABRvS 20 augustus 2014, ECLI:NL:RVS:2014:3142.