Relativiteitsvereiste: Bedrijfsbelang en beschermingsbereik Natuurbeschermingswet 1998

Met deze nieuwsbrief brengen wij twee uitspraken van 20 augustus 2014 onder uw aandacht. In beide uitspraken is de vraag aan de orde of het belang van een agrarisch bedrijf om ongestoord zijn bedrijf te kunnen blijven uitoefenen, een belang is dat valt onder het beschermingsbereik van de normen die de Natuurbeschermingswet 1998 (hierna: ‘Nbw 1998’) beoogt te beschermen. Het betreft de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: ‘de Afdeling’) van 20 augustus 2014 (ECLI:NL:RVS:2014:3166) en de uitspraak van de voorzitter van de Afdeling van 20 augustus 2014 (ECLI:NL:RVS:2014:3255).

Essentie
In beide uitspraken wordt door agrariërs geprocedeerd tegen de vaststelling van een bestemmingplan voor nieuwe woningbouw.
Hiermee beogen de agrariërs te voorkomen dat extra stikstofdepositie ten gevolge van de woningbouw (althans door de verkeersaantrekkende werking hiervan) mogelijke negatieve gevolgen veroorzaakt voor de toekomstige ontwikkelingen van hun bedrijf.
In beide zaken stelt verweerder (de gemeenteraad) dat het bedrijfsbelang van de agrariërs geen belang is dat de Nbw 1998 beoogt te beschermen, waardoor volgens verweerder het relativiteitsvereiste (artikel 8:69a van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: ‘Awb’)) in de weg staat aan vernietiging van het besluit tot vaststelling van het plan. In beide uitspraken wordt door de Afdeling verschillend geoordeeld over de vraag of het bedrijfsbelang van een agrariër valt onder het beschermingsbereik van de Nbw 1998.

Uitspraak Afdeling van 20 augustus 2014 (ECLI:NL:RVS:2014:3166)
In bovenstaande uitspraak overweegt de Afdeling dat het belang van de agrariër om zijn agrarisch bedrijf ter plaatse ongestoord te kunnen blijven uitoefenen, geen belang is dat de Nbw 1998 beoogt te beschermen. Volgens de Afdeling is het evenmin een belang dat verweven is met het algemene belang dat de Nbw 1998 beoogt te beschermen.
De Afdeling overweegt dat de bepalingen van de Nbw 1998 met name ten doel hebben om het algemene belang van natuur en landschap te beschermen.
Het bedrijfsbelang van de agrariër valt hier niet onder. Derhalve staat het relativiteitsvereiste eraan in de weg dat het bestreden besluit om die reden wordt vernietigd.
Deze overweging is in lijn met de vaste jurisprudentie van de Afdeling.

Uitspraak voorzitter van de Afdeling van 20 augustus 2014 (ECLI:NL:RVS:2014:3255)
Het voorlopig oordeel van de voorzitter is dat de beroepsgrond van de agrariër, dat een extra stikstofdepositie op het Natura 2000-gebied gevolgen kan hebben voor de toekomstige ontwikkelingen van zijn bedrijf, niet afstuit op het relativiteitsvereiste.
Dit oordeel van de voorzitter is niet in lijn met de vaste jurisprudentie van de Afdeling over de normen die de Nbw 1998 beoogt te beschermen. Waarschijnlijk zal de uitspraak in de bodemzaak, in lijn met de vaste jurisprudentie, luiden dat het bedrijfsbelang van de agrariër geen belang is dat de Nbw 1998 (bij plannen in het bijzonder artikel 19j Nbw 1998) beoogt te beschermen. Desondanks is het mogelijk dat in de bodemzaak het beroep van de agrariër niet afstuit op het relativiteitsvereiste vanwege de norm die artikel 3.1 lid 1 van de Wet ruimtelijke ordening (hierna: ‘Wro’) beoogd te beschermen.
Dit is een andere en bovendien een ruimere norm dan de Nbw 1998 beoogt te beschermen. Artikel 3.1 lid 1 Wro bepaalt dat de gemeenteraad voor in een bestemmingsplan begrepen gronden bestemmingen vaststelt ‘ten behoeve van een goede ruimtelijke ordening’.
Dit zal ik hieronder nader toelichten.

Nader bekeken
De norm die artikel 3.1 lid 1 Wro beoogt te beschermen is een veel ruimere norm dan de norm die de Nbw 1998 beoogt te beschermen. ‘Een goede ruimtelijke ordening’ is een open norm. Gelet hierop kunnen belanghebbenden (zoals agrariërs) tegen bestemmingsplannen ook aanvoeren dat aan hun belangen te weinig gewicht is toegekend bij het aanwijzen van bestemmingen voor gronden in hun directe omgeving en het vaststellen van daarop betrekking hebbende regels.
Zij kunnen hierbij wijzen op de invloed die die bestemmingen en regels hebben op de gebruiksmogelijkheden of de waarde van hun eigen gronden of bouwwerken, zo overwoog de Afdeling in de uitspraak van 19 januari 2011 (ECLI:NL:RVS:2011:BP1352). De Afdeling overwoog het volgende:

“(…) Artikel 3.1, eerste lid, van de Wro bepaalt dat de gemeenteraad voor in een bestemmingsplan begrepen gronden bestemmingen vaststelt ‘ten behoeve van een goede ruimtelijke ordening’. Vast staat dat die norm inhoudt dat de gemeenteraad een veel omvattende belangenafweging dient te maken die moet resulteren in het leggen van bestemmingen en met het oog op die bestemmingen vast stellen van regels omtrent het gebruik, met inbegrip van mogelijkheden voor bebouwing, van de in het plan begrepen gronden.

Artikel 1.9 van de Chw staat er niet aan in de weg dat belanghebbenden zich in rechte op de norm van een goede ruimtelijke ordening kunnen beroepen ten einde een vernietiging van het besluit tot vaststelling van het bestemmingsplan te bewerkstelligen voor zover die norm betrekking of mede betrekking heeft op hun eigen belangen. Zij zijn daarbij niet beperkt tot het uitsluitend naar voren brengen van beroepsgronden die ertoe strekken aan te tonen dat aan belangen gerelateerd aan gebruiksmogelijkheden van hun eigen gronden of bouwwerken te weinig gewicht is toegekend, maar zij hebben ook de mogelijkheid te betogen dat aan hun belangen te weinig gewicht is toegekend bij het aanwijzen van bestemmingen voor gronden in hun directe omgeving en het vaststellen van daarop betrekking hebbende regels, gelet op de invloed die die bestemmingen en regels hebben op de gebruiksmogelijkheden of de waarde van hun eigen gronden of bouwwerken. (…)”.

Gelet hierop zal het relativiteitsvereiste waarschijnlijk niet worden tegengeworpen tegen de beroepsgrond dat bij de vaststelling van het bestemmingsplan onvoldoende rekening is gehouden met de mogelijke negatieve gevolgen voor de toekomstige ontwikkelingen van een agrarisch bedrijf vanwege de toename van stikstofdepositie.
Dit vanwege de norm die artikel 3.1 lid 1 Wro beoogt te beschermen.
Op grond van de vaste jurisprudentie is het bedrijfsbelang van de agrariër geen belang dat de Nbw 1998 (bij plannen in het bijzonder artikel 19j Nbw 1998) beoogt te beschermen. Gelet op het voorgaande is het verstandig dat agrariërs die puur opkomen tegen een bestemmingsplan vanwege hun bedrijfsbelang, zich beroepen op schending van artikel 3.1 lid 1 Wro (‘een goede ruimtelijke ordening’) en niet (enkel) op schending van artikel 19j Nbw 1998.