Spoorwegovergang aangemerkt als openbare weg

Bij uitspraak van 9 december 2015 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ECLI:NL:RVS:2015:3727) geoordeeld dat de spoorwegovergang aan het ‘Laantje van Alverna’ een openbare weg is, omdat deze in ieder geval dertig jaar feitelijk toegankelijk is geweest. Het college heeft handhavend mogen optreden tegen de afsluiting van deze openbare weg door ProRail.

Aan het ‘Laantje van Alverna’ tussen Heemstede en Bloemendaal, lag een onbewaakte spoorwegovergang. Toen ProRail aankondigde deze overgang te willen sluiten, hebben de Vereniging Fietsersbond en de Stichting Wandelnet het college van de gemeente Heemstede verzocht om preventief handhavend op te treden vanwege de dreigende afsluiting van een openbare weg. Het college heeft het verzoek afgewezen, omdat de spoorwegovergang geen openbare weg zou zijn. Na sluiting van de weg door ProRail is een volgend handhavingsverzoek van de Fietsersbond en Wandelnet om dezelfde reden afgewezen.

In beroep overwoog de Rechtbank Noord-Holland dat de spoorwegovergang wel degelijk openbaar is. Weliswaar is de spoorwegovergang altijd voorzien geweest van klaphekken, maar deze dienen als veiligheidsmaatregel. Als het de bedoeling was geweest om het Laantje van Alverna niet-toegankelijk te maken voor anderen dan de aanwonenden, had het voor de hand gelegen om de overgang daadwerkelijk fysiek af te sluiten of van een verbodsbord te voorzien.

Naar aanleiding van deze uitspraak heeft het college alsnog handhavend opgetreden tegen ProRail en onder oplegging van een dwangsom gelast om de overgang voor alle niet-gemotoriseerd verkeer toegankelijk te maken. ProRail gaat in hoger beroep.Op grond van artikel 4 lid 1 Wegenwet kan een weg op drie gronden openbaar zijn of worden (voor zover de weg niet al is opgenomen in de wegenlegger, artikel 49 Wegenwet): i) de weg is gedurende dertig achtereenvolgende jaren voor een ieder toegankelijk geweest; ii) de weg is gedurende tien achtereenvolgende jaren voor een ieder toegankelijk geweest én bovendien onderhouden door een overheid; of iii) de rechthebbende heeft aan de weg de bestemming openbare weg gegeven.

Gronden ii) en iii) gaan niet op als duidelijk kenbaar is gemaakt dat de weg niet openbaar is (bijvoorbeeld door een verbodentoegangsbordje).

Uit het door Wandelnet en de Fietsersbond overgelegde rapport en verklaringen blijkt dat de spoorwegovergang in ieder geval vanaf de jaren 60 is gebruikt door fietsers en wandelaars, ongehinderd door het klaphek. De Afdeling acht het aannemelijk dat het gedurende dertig jaar feitelijk mogelijk is geweest om de overgang te betreden. ProRail heeft bovendien niet duidelijk kenbaar gemaakt dat de weg níet openbaar is. De bordjes die onder meer verbieden om langs het spoor te lopen hebben volgens de Afdeling op het gebruik van de overgang.

Het hoger beroep van ProRail slaagt dus niet. De spoorwegovergang geldt als openbare weg, het college heeft daarom terecht handhavend opgetreden vanwege de afsluiting van deze openbare weg.