Inleiding

Bij de beoordeling van aanvragen om tegemoetkoming in planschade dienen de opeenvolgende planologische maatregelen met elkaar te worden vergeleken, teneinde vast te stellen of door de aanvrager planologisch nadeel is ondervonden.

Bij de beoordeling van de zogenoemde “indirecte planschade” (zie voor het onderscheid met directe planschade paragraaf 3.4.1) wordt als uitgangspunt genomen de zogenaamde “maximale invulling” van de planologische mogelijkheden in zowel de oude als de nieuwe planologische situatie

Onder andere ABRvS 20 oktober 1993, ECLI:NL:RVS:1993:AS6362 (Hilversum), ABRvS 25 september 1995, ECLI:NL:RVS:1995:AS5735 (Klundert) en ABRvS 28 september 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2582 (Zutphen).

, zowel daar waar het de bebouwingsaspecten als de gebruiksaspecten betreft. Dit uitgangspunt is voor de Afdeling dusdanig belangrijk geworden, dat daaraan in vrijwel elke planschade-uitspraak de navolgende “standaardoverweging” wordt gewijd:

Onder andere ABRvS 19 april 2006, ECLI:NL:RVS:2006:AW2291 (Meerssen).

“(…) de beweerdelijk schadeveroorzakende planologische maatregelen (dienen) te worden vergeleken met het voordien geldende planologische regime. Daarbij is niet de feitelijke situatie van belang, doch hetgeen op grond van de betreffende planologische regimes maximaal kon of kan worden gerealiseerd, ongeacht de vraag of verwezenlijking daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.”

Bij de beoordeling van “indirecte planschade” is van belang welke bebouwings- en gebruiksmogelijkheden het oude én nieuwe planologische regime maximaal bieden, ongeacht de vraag of de bestemmingen (ten volle) daadwerkelijk zijn of zouden zijn gerealiseerd. Er dient dus geen vergelijking te worden gemaakt tussen twee opeenvolgende feitelijke situaties, want die zijn namelijk voor de toepassing van artikel 6.1 Wro niet maatgevend. Dit betekent dat, hoezeer ook een situatie feitelijk ingrijpend gewijzigd kan zijn, zulks niet noodzakelijkerwijs met zich brengt dat vergelijking van de planologische maatregelen leidt tot een planologisch nadeliger positie

Deze hoog abstracte wijze van beoordelen wijkt in de regel zeer sterk af van de perceptie van aanvragers, die met name de feitelijke gevolgen van een ontwikkeling waarnemen. Mede om deze reden is door de wetgever besloten om bij de toepassing van hoofdstuk 15 van de Omgevingswet (“nadeelcompensatie”) niet meer uit te gaan van de oude en nieuwe planologische mogelijkheden, maar aansluiting te zoeken bij de feitelijke verandering.

.

Bij de beoordeling van “directe planschade” (zie ook paragraaf 3.4.1) werkt het allemaal net wat anders: hier is niet per sé relevant waaruit de oude en nieuwe bouw- en gebruiksmogelijkheden maximaal bestonden en bestaan, maar aan welke bouw- en gebruiksmogelijkheden het te beoordelen object “zijn hoogste waarde ontleent”.

Ten aanzien van de wijze van “planologisch vergelijken” heeft de Afdeling in haar “overzichtsuitspraak” van 28 september 2016

ABRvS 28 september 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2582 (Zutphen).

vele rechtsregels opgenomen, maar er zijn er nog veel meer te noemen. In de volgende paragraaf worden de belangrijkste “regels” bondig beschreven in een vergelijkbare stijl als de Afdeling heeft gedaan in haar “overzichtsuitspraak”.