Jurisprudentie

In de jurisprudentie over asbest zijn weinig voorbeelden bekend waarbij moest worden afgezien van kostenverhaal.

ABRvS 19 april 2017, nr.

201602422/1/A1 en 201602424/1/A1

(Goirle)

Een bekend voorbeeld over asbest waarbij de Afdeling vond dat de kosten redelijkerwijs niet voor rekening van de overtreder behoorde te komen, was een zaak die zich afspeelde in Goirle. Daarbij was in een pand sprake van verzakkings- en/of instortingsgevaar. Om dit gevaar tegen te gaan liet het College van B&W stempels plaatsen om verzakking van een pand tegen te gaan. Bij de plaatsing ervan kwam echter asbest vrij. Vanwege het asbestgevaar liet het College van B&W het pand sluiten. De sluitingskosten werden op de eigenaar van het pand verhaald. In haar uitspraak van 19 april 2017 oordeelde de Afdeling dat de kosten van de toepassing van de bestuursdwang, bestaande uit de sluiting van het pand, niet voor rekening van de overtreden kon worden gebracht:

“5. Het college betoogt tevergeefs dat de rechtbank ten onrechte heeft overwogen dat de kosten van de toepassing van de bestuursdwang bestaande uit de sluiting van het pand niet voor rekening van [appellant sub 2] en [appellant sub 3] kunnen worden gebracht. De rechtbank heeft terecht overwogen dat het plaatsen van de stempels in opdracht van het college de directe aanleiding is geweest voor het vrijkomen van de asbest en dat niet kan worden ingezien dat de kosten die zijn verbonden met de als gevolg daarvan noodzakelijke afsluiting van het pand redelijkerwijs ten laste van [appellant sub 2] en/of [appellant sub 3] behoren te komen. Dat het college, naar het stelt, niet wist en ook niet kon weten dat in het plafond asbest aanwezig was, omdat volgens de bouwvergunning die in 1999 is verleend voor de verbouwing van het pand het plafond zou worden vernieuwd en het gebruik van asbesthoudende platen op dat moment niet meer was toegestaan, geeft geen aanleiding voor een ander oordeel. Op grond van de vergunning uit 1999 kon niet worden uitgesloten dat in het pand asbesthoudend materiaal aanwezig was dat reeds voor de verbouwing in het pand was aangebracht en tijdens de verbouwing niet is verwijderd. Het college heeft zijn aanname dat in het plafond geen asbesthoudend materiaal aanwezig was dan ook niet kunnen baseren op de vergunning uit 1999.”

Daarnaast dient te worden afgewogen of de hoogte van de kosten van bestuursdwang aanleiding geeft om geheel of gedeeltelijk af te zien van kostenverhaal. Uitgangspunt blijft echter dat de kosten voor het toepassen van bestuursdwang – zoals het uitvoeren van een sanering in opdracht van het bevoegd gezag – uiteindelijk voor rekening komen van de overtreder.

ABRvS 31 oktober 2012, nr.

201111979/1/A4

(Achtkarspelen)

In asbestzaken wordt verder met regelmaat van de klok betoogd dat de in rekening gebrachte kosten onredelijk en buitensporig hoog zijn. Een goed voorbeeld is de uitspraak van de Afdeling van 31 oktober 2012.

In deze kwestie wees appellante onder andere op het grote verschil tussen de kosten in de offerte van het door de gemeente ingeschakelde saneringsbedrijf van 28 september 2010 voor een bedrag van € 10.250,– exclusief BTW en de uiteindelijke nota van 18 oktober 2010 van € 28.415,– inclusief BTW. Dat verschil liet zich echter verklaren door het feit dat de asbestbesmetting was verspreid als gevolg van het eigenhandig en op ondeskundige wijze verwijderen van asbestresten op 2 oktober 2010. Daardoor moesten meer en extra werkzaamheden worden verricht om het asbesthoudend materiaal te verwijderen. Het gaat onder meer om het verwijderen en afvoeren van de gehele dakconstructie en het hooi. De kosten hiervan waren niet in de offerte van 28 september 2010 meegenomen.

Nadat het saneringsbedrijf de extra kosten bij brieven van 24 en 26 november 2010 nader had toegelicht en gespecificeerd, kon het College van B&W aan de hand hiervan voldoende inzichtelijk maken waarom een hoger bedrag in rekening was gebracht dan in eerste instantie was geoffreerd. Gelet op deze specificatie oordeelde de Afdeling dat het bestuursorgaan de kosten in zoverre juist had vastgesteld.

Daarbij nam de Afdeling tevens in aanmerking dat appellante niet aannemelijk had gemaakt dat de door het saneringsbedrijf opgegeven hoeveelheid gestort afval onjuist was. Het hoger beroep van appellante werd dan ook ongegrond verklaard.

Indien een bestuursorgaan aannemelijk kan maken dat de kosten van bestuursdwang niet onredelijk hoog is, zal een dergelijk beroep niet snel slagen. Wel kan het bestuursorgaan alleen kosten in rekening brengen die direct verband houden met het toepassen van bestuursdwang. Het is dan ook aan het bestuursorgaan om te motiveren dat de kosten redelijk zijn en in verband met het toepassen (of het voorbereiden) van bestuursdwang zijn gemaakt. Dat het bestuursorgaan hierin niet altijd slaagt leert de uitspraak van de Afdeling van 12 februari 2014.

ABRvS 12 februari 2014, nr. 201300991/1/A1.

In die zaak bleef het bestuursorgaan met een deel van de kosten zitten.

ABRvS 21 december 2016, nr.

201600491/1/A1

(Volkstuincomplex De Uitkijk)

Een recenter voorbeeld waarbij het bestuursorgaan onvoldoende kon bewijzen dat de bij appellant in rekening gebrachte kosten waren gemaakt in het kader van de feitelijke uitvoering van bestuursdwang, is de brand op het volkstuincomplex De Uitkijk in Zaandam. In de nacht van 25 op 26 mei 2014 brak brand uit in één van de tuinhuisjes op de volkstuin. Daarbij kwamen asbestdeeltjes vrij en dwarrelden neer op het complex. Appellant voldeed niet binnen de begunstigingstermijn aan de last onder bestuursdwang, waardoor het College van B&W de sanering zelf liet uitvoeren en de kosten probeerde te verhalen.

Appellant stelde zich op het standpunt dat de op de factuur van het saneringsbedrijf vermelde activiteiten niet overeen kwamen met de daadwerkelijk uitgevoerde activiteiten. Daardoor waren de kosten te hoog, aldus appellant. Hij verwees naar twee verklaringen van tuinders dat alleen zijn tuin en een klein deel van het schelpenpad waren schoongemaakt en zeker geen gebied met een oppervlakte van 1500 m2. Ook bracht appellant zelf een offerte in het geding waarin een saneringsbedrijf de werkzaamheden voor een veel lager bedrag offreerde.

De Afdeling overweegt in haar uitspraak van 21 december 2016 als volgt:

“Naar het oordeel van de Afdeling heeft het college echter onvoldoende inzichtelijk gemaakt hoe het bedrag van € 19.366,43 tot stand is gekomen. (…) Blijkens de risicoclassificatie die onderdeel uitmaakt van het rapport van Search van 8 augustus 2014 kan het asbest worden verwijderd door ‘handpicking’. Niet duidelijk is hoe dit zich verhoudt met de in de factuur vermelde, maar niet gespecificeerde stortkosten voor een totaal van 9,8 ton asbest. Verder neemt de Afdeling in aanmerking dat appellant een offerte heeft overgelegd waarin wordt aangeboden de asbestverontreiniging te saneren voor € 3.840,–.”

Een goede verantwoording van de in rekening gebrachte kosten is dus essentieel.

ABRvS 11 mei 2016, nr.

201504682/1/A1

(Zaanstad)

Tot slot besteden wij nog aandacht aan de uitspraak van de Afdeling van 11 mei 2016. Die zaak ging over een asbestbrand in een loods waarin een hennepkwekerij was gevestigd in de Gemeente Zaandam. De loods was gelegen in een woonwijk op korte afstand van woonhuizen en een kinderdagverblijf. Bij de brand kwam asbest vrij. Het College van B&W paste spoedeisende bestuursdwang toe en gaf opdracht tot het laten inventariseren en saneren van het asbest. Op 16 juli 2013 werd de last onder bestuursdwang aan de overtreder bekendgemaakt. Op 10 oktober 2013 werd vervolgens de kostenbeschikking á € 146.000,– verzonden. Vervolgens werd bezwaar gemaakt tegen zowel de last als tegen kostenbeschikking. De bezwaartermijn van de last was op dat moment echter verstreken en werd door het College van B&W niet-ontvankelijk verklaard. Het bezwaar tegen de kostenbeschikking was wel tijdig ingediend, maar leidde niet tot herroeping van het besluit.

De zaak werd uiteindelijk voorgelegd aan de Afdeling. In hoger beroep nam appellant kort samengevat de volgende standpunten in: (1) spoedeisendheid ontbreekt, (2) appellant is geen overtreder in de zin van artikel 17.1 Wm, (3) er is sprake van bijzondere omstandigheden waardoor kostenverhaal achterwege moet blijven en (4) de in rekening gebrachte kosten zijn te hoog. De Afdeling zag zich vervolgens voor de vraag gesteld welke van deze standpunten nog in de procedure tegen de kostenbeschikking nog konden worden aangevoerd:

“8.1. De rechtbank is terecht niet inhoudelijk ingegaan op de vraag of de toepassing van bestuursdwang al dan niet
[1]
spoedeisend was en of het college [appellant] met juistheid als
[2]
overtreder, dat wil zeggen drijver van de inrichting, heeft aangemerkt. Voorts is de rechtbank terecht niet ingegaan op de vraag of op grond van
[3]
bijzondere omstandigheden kostenverhaal achterwege moest blijven. Deze gronden richten zich tegen het bestuursdwangbesluit, waarbij is besloten tot spoedeisende bestuursdwang en tot kostenverhaal op [appellant]. In het kader van de kostenbeschikking dient, nu het college het bezwaar tegen dat besluit terecht niet-ontvankelijk heeft verklaard, ervan te worden uitgegaan dat de toegepaste spoedeisende bestuursdwang en het aan [appellant] aangezegde kostenverhaal terecht is.”

[opmaak en aanvulling door auteurs]

Uit deze overweging blijkt dat appellant in deze procedure alleen nog ter discussie kon stellen dat de in rekening gebrachte kosten te hoog zou zijn. Omdat de bezwaartermijn van de last onder bestuursdwang al was verstreken, kwam dat besluit namelijk zogenaamde formele rechtskracht toe. Dit betekent dat de bestuursrechter – en daaraan voorafgaand het bestuursorgaan in de bezwaarfase – in dat geval in beginsel ervan moet uitgaan dat dit besluit rechtmatig was.