De begunstigingstermijn is de termijn die nodig is om aan de last te kunnen voldoen: niet langer dan noodzakelijk, maar ook niet korter dan nodig is om een eind te maken aan de overtreding (artikel 5:24 en 5:32a Awb). Anders gezegd: het is een termijn waarbinnen de overtreder voor het laatst de kans krijgt om uit zichzelf te ‘kiezen’ voor naleving van wettelijke normen. Of de overtreding al (veel) langer bekend was of dat de overtreder al dan niet graag mee wil werken bij naleving van de last, hoe lang het duurt tot de overtreding gelegaliseerd zal zijn, het telt allemaal niet mee met het bepalen van de lengte van de begunstigingstermijn.

Het stellen van een begunstigingstermijn is wettelijk verplicht. Situaties zónder begunstigingstermijn komen alleen voor bij sancties die bedoeld zijn om herhaling van een overtreding te voorkomen, bij toepassing van (zeer) spoedeisende bestuursdwang (artikel 5:31 Awb) en als illegaal gedrag achterwege moet blijven.

Het is voor een bestuursorgaan handig om op te leggen begunstigingstermijnen voor verschillende situaties vast te leggen in beleid. Voor ieder individueel handhavingsbesluit een afzonderlijke motivering opstellen is dan niet nodig. Vooral voor de ‘eenvoudig’ te beoordelen situaties is het niet noodzakelijk, maar verwijzing naar beleidsregels werkt in de praktijk sneller, omdat er in principe geen individuele motivering meer bij hoeft. Beleid bevordert daarmee de efficiency in het ambtelijke werkproces.

Het precieze begin of einde van een begunstigingstermijn kan discussie opleveren. Het beginmoment is het moment van bekendmaking. Het moment van uitreiking is immers een tijdstip, maar geldt dat ook voor het moment van ontvangst van een aangetekende brief? De hoogste bestuursrechter bepaalde al eens dat de termijn in hele dagen geldt. Toch blijft enig ‘puzzelwerk’ over. Een makkelijke en duidelijke manier van vaststellen is om te werken met een in het handhavingsbesluit genoemde datum, eventueel in combinatie met een tijdstip. Discussie over begin en eind is dan uitgesloten.

Ook over de lengte van de begunstigingstermijn kan discussie bestaan, ondanks de zo duidelijke hoofdregel dat die niet langer mag zijn dan strikt noodzakelijk. Voor overtreder en bestuursorgaan heeft dat gevolgen:

De overtreder moet redelijkerwijs in staat zijn om de overtreding te beëindigen binnen de gestelde begunstigingstermijn. Zo kan bijvoorbeeld een rol spelen dat het realiseren van het eindresultaat tijd kost (om de benodigde handelingen te verrichten, zoals (ver)bouwen, aanbrengen, actie ondernemen, etc.), dat er een leveringstermijn is, dat er voldoende personeel beschikbaar is of dat er nog een besluit nodig is van een bestuursorgaan.

Het bevoegd gezag moet zeker weten dat de overtreding binnen de gestelde begunstigingstermijn kan worden beëindigd. Daarbij hoeft het geen rekening te houden met de termijn die nodig is om de overtreding te legaliseren. Uitsluitend de tijd die sec nodig is om de overtreding te stoppen is doorslaggevend voor het stellen van de juiste begunstigingstermijn.

Afhankelijk van de concrete situatie kan de te stellen termijn dan variëren van enkele uren tot enkele weken of maanden.

Jurisprudentie

Afvalopslag Leeuwarden, ABRS 4 september 2002, ECLI:NL:RVS:2002:AE7170
Een termijn van 17 uren kan voldoende zijn om afval af te kunnen voeren, in de situatie dat het bedrijf al eens eerder in een vergelijkbare situatie in staat bleek te zijn om binnen korte tijd eenzelfde hoeveelheid afval af te voeren.

Werktijden Delftse betonfabriek, ABRS 19 januari 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BP1330
Een last onder dwangsom zónder begunstigingstermijn was opgelegd aan een bedrijf, omdat het in werking was vóór 06.00 uur, terwijl daar geen vergunning voor was verleend. Volgens de Afdeling was in dit geval geen begunstigingstermijn nodig, omdat de last gericht was op het voorkómen van herhaling van de overtreding. De overtreder had bovendien niet duidelijk gemaakt dat niet meteen aan de last kon worden voldaan, nu de eerstvolgende dag alleen maar hoefde te worden nagelaten om het bedrijf vóór 06.00u in werking te zetten. Ook anderszins waren geen bijzondere omstandigheden aangevoerd.

Bewoond bedrijfspand Woudenberg, ABRS 24 december 2013, ECLI:NL:RVS:2013:2589
De begunstigingstermijn moet zo kort mogelijk worden gesteld, maar moet wel lang genoeg zijn om de last te kunnen uitvoeren. Het bestuursorgaan kan een te lange looptijd verlengen of opschorten.

Zundertse recreatiewoning, ABRS 19 augustus 2015, ECLI:NL:RVS:2015:2661
Een begunstigingstermijn van 10 jaar is te lang in geval van permanente bewoning van recreatiewoningen, feitelijk komt dat immers neer op het gedogen van de illegale situatie. Bestuursrechters beperkten deze termijn tot zes maanden (rechtbank) respectievelijk één jaar (ABRS).

Opslag TAG (teerhoudend asfaltgranulaat) ABRS 23 november 2016, ECLI:NL:RVS:2016:3126
Het gaat er bij het bepalen van de begunstigingstermijn niet om, of het voor de overtreder bedrijfseconomisch wel of niet gunstig is. Integendeel: het gaat er uitsluitend om, of het feitelijk mogelijk is om de last binnen die termijn uit te voeren.

Sloopopdracht Steenwijkerland, ABRS 21 december 2016, ECLI:NL:RVS:2016:3388
Een (verlengde) begunstigingstermijn start in beginsel op de eerste hele dag na de in het besluit genoemde gebeurtenis: “… indien in een handhavingsbesluit een termijn is gesteld, waarbinnen de last moet worden uitgevoerd, deze termijn in hele dagen geldt, beginnend op de eerste hele dag na de dag waarop een gebeurtenis, waaraan de aanvang van de termijn is verbonden, heeft plaatsgevonden.” Die gebeurtenis kan bijvoorbeeld het nemen van het besluit zijn, het doen van een uitspraak of de verzending van een besluit of uitspraak (ofwel het alsnog inpassen in een lopende bezwaar- of beroepsprocedure).

Puttense mestsilo, ABRS 18 oktober 2017, ECLI:NL:RVS:2017:2804
De eigenaar van een lekkende mestsilo kreeg de last om binnen 2 uur maatregelen te treffen. Omdat hij dat niet snel genoeg deed, pompte het college de silo zelf leeg. De Afdeling vindt de begunstigingstermijn van 2 uur te kort. Dat is logisch: het gaat immers om een paar ton mest.

Als de begunstigingstermijn voor de overtreder niet haalbaar blijkt, dan kan hij het bestuursorgaan verzoeken om verlenging of opschorting (artikel 5:34 Awb). Als toestemming van een ander bestuursorgaan nodig is, kan dat reden zijn om de begunstigingstermijn te (laten) verlengen (ABRS 29 april 2020, ECLI:NL:RVS:2020:167). Als dat pas gebeurt ná het verstrijken van de begunstigingstermijn, dan kan dat niet altijd (ABRS 16 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1340).
Voor het opschorten van de begunstigingstermijn zijn zware argumenten nodig. Overmacht kan een argument zijn, daarbij is een goede onderbouwing nodig (ABRS 16 maart 2016, ECLI:NL:RVS:2016:683). Zie ook paragraaf 5.1.2.

Het bericht De begunstigingstermijn verscheen eerst op PONT Omgeving.