Erfafscheiding als bedoeld in het Besluit omgevingsrecht

Een interessante uitspraak over het Besluit omgevingsrecht, waarin het ging om de vraag of een tuinmuur kan worden aangemerkt als erfafscheiding en of een aantal bijbehorende bouwwerken al dan niet in het achtererfgebied zijn gebouwd. De Afdeling oordeelt dat een erfafscheiding niet hoeft te zijn gelegen op een grens tussen twee afzonderlijke erven, maar dat deze ook kan dienen om gedeelten van één perceel van elkaar af te scheiden. Nu de bijbehorende bouwwerken niet in het achtererfgebied zijn gebouwd, konden deze niet vergunningvrij worden opgericht.

Casus

In de onderhavige uitspraak van de Afdeling bestuursrechtrechtspraak van de Raad van State

(ABRvS 13 april 2016, ECLI:NL:RVS:2016:990) ging het om het volgende. Het college van burgemeester en wethouders van Sint-Michielsgestel heeft bij besluit van 18 maart 2014 het verzoek van appellante om handhavend op te treden tegen diverse werken en bouwwerken op een perceel in Sint-Michielsgestel afgewezen.

Naar aanleiding van het handhavingsverzoek heeft een toezichthouder van de gemeente een controle uitgevoerd op het perceel. Volgens het daarvan opgemaakte rapport zijn daarbij de op het perceel aanwezige bouwwerken geïnventariseerd en daarnaast zijn volgens het rapport een overkapping voor houtopslag, een carport/berging, een schuur/berging en een tuinmuur op het perceel aanwezig.

Ter zitting bij de Afdeling is gebleken dat het geschil in hoger beroep zich beperkt tot het verzoek om handhaving van appellante met betrekking tot het ophogen en verharden van een deel van het perceel, het verbouwen en het gebruik van de schuur/berging op het perceel, een tuinmuur en het zonder vergunning bouwen van een overkapping voor houtopslag, alsmede twee bergingen tegen de grens met het perceel van appellante. Met name interessant zijn de overwegingen van de Afdeling ter zake van de overkapping voor houtopslag en de bergingen en de tuinmuur.

De overkapping voor houtopslag en de bergingen

Met betrekking tot deze bouwwerken heeft de rechtbank het college gevolgd in het standpunt dat het om bouwwerken gaat waarvoor geen omgevingsvergunning is vereist, zoals bedoeld in artikel 2 van bijlage II Besluit omgevingsrecht (‘Bor’). Het college heeft zich aldus volgens de rechtbank terecht op het standpunt gesteld dat geen overtredingen aan de orde zijn, waartegen het handhavend dient op te treden.

Appellante betoogt dat de rechtbank ten onrechte heeft geoordeeld dat voor de twee bergingen, alsmede voor de overkapping ten behoeve van houtopslag, die nagenoeg naast elkaar tegen de erfgrens met haar perceel zijn gebouwd, geen omgevingsvergunning is vereist. Volgens appellante is deze conclusie niet juist, omdat deze bouwwerken niet in achtererfgebied staan.

De rechtbank heeft echter niet onderkend dat de overkapping voor houtopslag en de twee bergingen zich niet in achtererfgebied als bedoeld in artikel 2, aanhef en onder 3, juncto artikel 1, lid 1, van bijlage II Bor bevinden. Daartoe wordt, onder verwijzing naar ABRvS 10 juli 2013, ECLI:NL:RVS:2013:228, het volgende overwogen.

De genoemde bouwwerken zijn weliswaar voorzien op een gedeelte van het perceel dat direct bij het hoofdgebouw is gelegen en feitelijk is ingericht ten dienste van het gebruik van de woning, maar dit perceelgedeelte is ingevolge het bestemmingsplan mede aangeduid als grond voor het behoud, het herstel en de ontwikkeling van de aanwezige landschaps-, natuur- en archeologische waarden. Met het oog daarop is een aanlegvergunningvereiste in het bestemmingsplan opgenomen.

Het perceelgedeelte waarop de overkapping voor houtopslag en de twee bergingen zijn gebouwd, kan daarom in dit geval niet worden aangemerkt als “erf” als bedoeld in artikel 1, lid 1, van bijlage II Bor, vanwege de landschappelijke, natuurlijke en archeologische waarden die daaraan zijn toegekend. Derhalve is evenmin sprake van “achtererfgebied” als bedoeld in die bepaling. De overkapping voor houtopslag en de twee bergingen konden derhalve niet als op de grond staande bijbehorende bouwwerken in achtererfgebied vergunningvrij worden opgericht.

Voor zover het college ter zitting bij de Afdeling heeft gesteld dat de desbetreffende bouwwerken ten tijde van de oprichting ervan, tussen 2005 en 2007, gelet op het toen geldende planologische regime wel zonder bouwvergunning konden worden opgericht, overweegt de Afdeling dat het college deze stelling niet aan het primaire besluit van 21 augustus 2014 ten grondslag heeft gelegd, en evenmin voldoende heeft onderbouwd. Het college heeft er in dit verband uitsluitend op gewezen dat de bouwwerken destijds in overeenstemming met het toen geldende bestemmingsplan zijn opgericht. Die omstandigheid is, wat daarvan zij, op zichzelf echter niet relevant voor de vraag of de bouwwerken ten tijde van de oprichting ervan zonder bouwvergunning konden worden opgericht, nu daarvoor het destijds geldende Besluit bouwvergunningsvrije en licht-bouwvergunningplichtige bouwwerken (‘Bblb’) bepalend is en van een toets aan dit Besluit niet is gebleken. De Afdeling laat deze stelling daarom verder buiten beschouwing.

Op grond van het voorgaande is de rechtbank ten onrechte tot het oordeel gekomen dat het college niet bevoegd was om handhavend op te treden tegen de genoemde bijbehorende bouwwerken.

Tuinmuur kan worden aangemerkt als erfafscheiding

Appellante betoogt verder dat de rechtbank voor de tuinmuur eveneens ten onrechte heeft geoordeeld dat daarvoor geen omgevingsvergunning is vereist. Volgens haar heeft de rechtbank deze tuinmuur ten onrechte aangemerkt als een erfafscheiding. Daarnaast heeft de rechtbank volgens haar een onjuiste wettelijke bepaling toegepast en ook voor de tuinmuur miskend dat deze niet op het achtererf is gebouwd. De tuinmuur is volgens appellante bovendien hoger dan 2 meter, zodat ook om die reden niet is voldaan aan artikel 2, aanhef en onder 12, van bijlage II Bor.

De rechtbank is terecht tot het oordeel gekomen dat de op het perceel aanwezige tuinmuur zonder omgevingsvergunning kon worden opgericht. De tuinmuur kan worden aangemerkt als een erfafscheiding als bedoeld in artikel 2, aanhef en onder 12, van bijlage II Bor, ook nu deze niet is bedoeld om de afzonderlijke erven van appellante en haar buren van elkaar te scheiden.

Zoals de Afdeling eerder heeft overwogen (ABRvS 11 maart 2009, ECLI:NL:RVS:2009:BH5519), behoeft een erfafscheiding niet te zijn gelegen op een grens tussen twee afzonderlijke erven, maar kan een erfafscheiding ook dienen om gedeelten van één perceel, van elkaar af te scheiden. Weliswaar is in de genoemde uitspraak van 11 maart

2009 op dit punt betekenis gegeven aan het destijds nog geldende artikel 2, aanhef en onder e, Bblb, maar er bestaat geen aanleiding hierover thans anders te oordelen.

Op grond van artikel 2, aanhef en onder 12, van bijlage II Bor geldt wat de tuinmuur betreft niet het vereiste dat deze, om vergunningvrij te mogen worden opgericht, in het achtererfgebied als bedoeld in artikel 1, lid 1, van Bijlage II Bor moet zijn geplaatst.

In de Nota van Toelichting bij het Bor (Stb. 2010, 143, blz. 150) wordt verder vermeld dat evenmin is bedoeld dat feitelijk alleen de afscheiding van een als ‘erf’ als bedoeld in artikel 1, lid 1, van bijlage II Bor aan te merken perceelgedeelte is toegestaan. Dat daarvan ter plaatse van de tuinmuur geen sprake is, staat er dan ook niet aan in de weg dat voor de tuinmuur geen omgevingsvergunning is vereist.

Hoogte tuinmuur: meten vanaf het aansluitende afgewerkte terrein

Wat betreft de stelling van appellante dat de muur hoger is dan twee meter, heeft de rechtbank terecht geen grond gevonden om te twijfelen aan de uitkomsten van de gehouden controle op het perceel. In het rapport dat van deze controle is opgemaakt, wordt vermeld dat de muur niet hoger is dan twee meter. Hetgeen appellante daartegen heeft ingebracht, te weten dat de muur 2,70 meter hoog is, gemeten vanaf het oorspronkelijke maaiveld, leidt niet tot een ander oordeel.

Volgens artikel 1, lid 2, van bijlage II Bor, dient te worden gemeten vanaf het aansluitende afgewerkte terrein, zoals de toezichthouder heeft gedaan. Nu niet in geschil is dat aan de overige criteria in artikel 2, aanhef en onder 12, onder b, van bijlage II Bor is voldaan, heeft de rechtbank terecht geoordeeld dat zich ten aanzien van de tuinmuur geen overtreding voordoet, waartegen handhavend dient te worden opgetreden.