Afzien van invordering

Het is voorstelbaar dat de overtreder graag zou zien dat het bestuursorgaan (deels) afziet van het invorderen van de verbeurde dwangsom. Uitgangspunt is invordering. Afzien van invordering kan alleen onder bijzondere omstandigheden, zoals bijvoorbeeld overmacht of als bijvoorbeeld evident zou zijn dat er geen overtreding is gepleegd of als betrokkene geen overtreder is (ABRS 27 februari 2019, ECLI:NL:RVS:2019:466). In een enkel geval kan zelfs het vertrouwensbeginsel een rol spelen bij noodzakelijkerwijs afzien van invordering (Rb Den Haag 6 april 2020, ECLI:NL:RBDHA:2020:3111). Zie ook paragraaf 6.1.5.

Draagkracht speelt daarbij geen rol (zie hierboven); wel kan een betalingsregeling worden afgesproken (ABRS 29 juli 2015, ECLI:NL:RVS:2015:2383). Het gedeeltelijk voldoen aan de last ná afloop van de begunstigingstermijn is onvoldoende om geheel dan wel gedeeltelijk van invordering af te moeten zien. Als de last in verschillende gedragingen kan worden verdeeld en de overtreder een deel van deze gedragingen tijdig heeft uitgevoerd, kán dit (gemotiveerd) worden gezien als bijzondere omstandigheid om gedeeltelijk van invordering af te zien. De persoonlijke (gezondheids)situatie van belanghebbende is maar héél zelden aanleiding voor vermindering. Daar is dan ook maar één voorbeeld van (Hoarding syndroom, ABRS 19 april 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1062).

Afzien van invorderen in zeer bijzondere omstandigheden: voorbeelden uit de jurisprudentie

Recreatiewoning Ens, ABRS 21 maart 2018, ECLI:NL:RVS:2018:962
Niet bijzondere omstandigheden: de gemeente trad op tegen permanente bewoning van recreatiewoningen. Omdat al in de bezwaarfase duidelijk was dat de aangeschrevene geen overtreder was, had al in de bezwaarfase de conclusie moeten luiden dat dit (zeer) bijzondere omstandigheden zijn, waardoor invordering onredelijk zou worden.

Recreatiewoningen Ede, ABRS 16 mei 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1616
Wel bijzondere omstandigheden: de gemeente trad op tegen permanente bewoning van recreatiewoningen. In enkele gevallen bleek dat onterecht, omdat niet de overtreder was aangeschreven. Enkele andere bewoners hadden de bestuursrechter niet ingeschakeld en hadden dus nog steeds dezelfde beschikking, maar verkeerden wel in dezelfde situatie: ook zij zouden niet als overtreder aangemerkt zijn, in het geval dat zij hun zaak aan de bestuursrechter zouden hebben voorgelegd. Bij hen werden verbeurde dwangsommen echter ingevorderd, omdat de handhavingsbeschikking wegens het niet instellen van bezwaar en beroep onherroepelijk was geworden. Dat vond de bestuursrechter niet terecht. De rechter beschouwt zo de feiten en omstandigheden die gelijk waren als in de gevallen waarin wel bezwaar was gemaakt, als bijzonder geval dat maakte dat van invordering diende te worden afgezien. Speculerend: wellicht heeft in deze kwestie meegespeeld dat de dwangsommen erg hoog waren (€ 20.000,=) en gericht waren tegen particuliere overtreders.
(Vergelijkbaar: ABRS 20 september 2017, ECLI:NL:RVS:2017:2547)

Dubbele dwangsom, ABRS 25 juli 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2495
Een dwangsom die opgelegd is aan verhuurder én huurders is geen bijzondere omstandigheid, matiging is daarom niet nodig.

Vinden huurwoning, ABRS 15 augustus 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2706
Het niet kunnen vinden van een betaalbare huurwoning vlak bij het werk is geen bijzondere omstandigheid (in navolging van o.a. ABRS 22 juli 2015, ECLI:NL:RVS:2015:2333).

Draagkracht failliete varkensboer, ABRS 6 februari 2019, ECLI:NL:RVS:2019:333
Voorwaarden voor het kunnen aannemen van bijzondere omstandigheden: een varkensboer had voor € 345.000 aan dwangsommen verbeurd omdat de aanvoer van varkens niet tijdig was gestopt en de mest niet tijdig was afgevoerd. De varkensboer vond dat invordering onevenredig zou zijn: door faillissement van het bedrijf was er geen geld meer voor het uitvoeren van de lasten. Noch invordering noch uitvoering van de lasten bleek nog mogelijk te zijn en zou bovendien leiden tot persoonlijke faillissementen. De bestuursrechter wees er in deze zaak nog eens nadrukkelijk op dat opgelegde sancties uitgevoerd moeten worden en dus dat verbeurde dwangsommen worden ingevorderd, behalve bij hoge uitzondering (dus alleen in bijzondere omstandigheden). Hoofdregel bij invordering is dat de financiële draagkracht van de overtreder niet meespeelt. Uitzondering daarop: als het overduidelijk is dat de overtreder gezien zijn financiële draagkracht niet in staat zal zijn de verbeurde dwangsommen (volledig) te betalen. De overtreder moet dan zélf aannemelijk maken dat dat zo is. Hij moet dan daartoe zodanige informatie geven dat een betrouwbaar en volledig inzicht wordt verkregen in zijn financiële situatie en de gevolgen die het betalen van de verbeurde dwangsommen zou hebben.

Welstandsconflict ABRS 18 maart 2020, ECLI:NL:RVS:2020:802
De aangevoerde argumenten van belanghebbende maakten geen indruk op de bestuursrechter. Die zag (natuurlijk) niet in, waarom de invordering zou moeten stoppen omdat het later uitvoeren van de last geen nadelige gevolgen zou hebben, dat belanghebbende toch echt bereid bleef om de last uit te voeren op een zelf gekozen moment en dat andere panden ook niet aan de welstandseisen hoefden te voldoen.