Vervalt bescherming als gebruik voor tweede keer onder overgangsrecht wordt gebracht?

Op 31 mei 2017 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State geoordeeld over een handhavingsbesluit waarin het bestuursorgaan stelde dat er geen beroep op overgangsrecht voor gebruik kon worden gedaan. Want, zo bepleitte het bestuursorgaan, het betreffende strijdige gebruik was voor een tweede keer in een bestemmingsplan onder het overgangsrecht gebracht.

Overgangsrecht voor gebruik

In bestemmingsplannen moet overgangsrecht voor gebruik worden opgenomen. Dit overgangsrecht ziet op een situatie waarin het gebruik van grond of een gebouw in strijd is met de bestemming, maar op het moment dat het bestemmingsplan in werking trad al bestond. Het overgangsrecht staat dan toe dat het gebruik wordt voortgezet. Daarbij geldt – in elk geval in meer recente bestemmingsplannen – dat het gebruik alleen mag worden voortgezet als het gebruik onder het oude bestemmingsplan wél was toegestaan.

Indien het strijdieg gebruik onder het overgangsrecht valt, dan mag dit gebruik worden voortgezet zolang het bestemmingsplan van kracht blijft. De gedachte hierbij is dat het strijdige gebruik dan in de loop van de planperiode zal worden beëindigd. Gelet op deze gedachte heeft de Afdeling al enkele keren bepaald dat het niet is toegestaan strijdig gebruik voor de tweede keer onder het overgangsrecht te brengen (bijvoorbeeld de uitspraak van 10 november 2004). In de praktijk gebeurt dit echter regelmatig toch en dat kan ertoe leiden dat de Afdeling een beroep tegen een bestemmingsplan gegrond acht.

Bescherming vervalt niet

In de uitspraak van 31 mei 2017 ging het om een besluit tot het opleggen van een last onder dwangsom tegen het gebruik van een schuur als woonruimte. Dit gebruik is in strijd met het vigerende bestemmingsplan, maar bestaat al ononderbroken sinds medio vorige eeuw. De overtreder beroept zich op de beschermende werking van het overgangsrecht van de achtereenvolgende bestemmingsplannen uit 1975 en 2013.

Het bestuursorgaan dat de last onder dwangsom heeft opgelegd neemt vervolgens een bijzonder standpunt in. Volgens het bestuurorgaan kan de overtreder zich niet beroepen op het overgangsrecht, want het gebruik is voor de tweede keer onder het overgangsrecht gebracht en dat wordt door de Afdeling niet toegestaan. Daarbij verwijst het bestuursorgaan naar de hiervoor genoemde uitspraak uit 2004.

De Afdeling oordeelt anders en wijst erop dat in de uitspraak uit 2004 betrekking had op de vaststelling van een bestemmingsplan door de gemeenteraad. Uit die uitspraak volgt niet dat, indien gebruik voor een tweede keer onder het overgangsrecht wordt gebracht en het betreffende bestemmingsplan onherroepelijk wordt, de bescherming van dat overgangsrecht niet voor dat gebruik zou gelden. Met andere woorden: het feit dat gebruik ten onrechte voor de tweede keer onder het overgangsrecht is gebracht kan uitsluitend een rol spelen bij de beoordeling van het besluit tot vaststelling van het bestemmingsplan. Het speelt géén rol indien een beroep wordt gedaan op het overgangsrecht in het kader van een handhavingsbesluit.

Conclusie

Indien gebruik voor een tweede keer onder het overgangsrecht wordt gebracht, dan kan het besluit tot vaststelling van het bestemmingsplan op dit punt worden bestreden bij de Afdeling. Is een bestemmingsplan echter onherroepelijk geworden en valt het strijdige gebruik onder het overgangsrecht van dat plan, dan geniet dat gebruik de volledige bescherming van het overgangsrecht. Daar doet niets aan af hoe vaak het gebruik al onder het overgangsrecht is gebracht.