Bevoegdheden: algemene beginselen van behoorlijk bestuur

Bij uitvoering van bestuursdwang moet het bestuursorgaan daadwerkelijk en concreet feitelijke handelingen uitvoeren. Daarbij is het natuurlijk essentieel om te weten hoe ver het bestuursorgaan mag gaan volgens algemene beginselen van behoorlijk bestuur.

De manier waarop de bestuursdwangaanschrijving wordt uitgevoerd, kan verschillen, als en voor zover een overtreding op verschillende manieren kan worden beëindigd. Of het bestuursorgaan nu zelf aan de slag gaat of aannemers opdracht geeft, het blijft altijd zélf aansprakelijk voor eventuele onrechtmatigheden in de uitvoering. De inhoud van de contracten met aannemers is daarom ook een punt van aandacht in de voorbereiding.

Achtergrondgedachte van het bestuursorgaan bij de uitvoering van bestuursdwang moet altijd zijn, dat belanghebbenden niet onnodig schade mogen lijden als gevolg van het handhavend optreden. Zowel de burgerlijke rechter als de bestuursrechter gaat na of bij dat optreden voldaan is aan algemene beginselen van behoorlijk bestuur, namelijk eisen van zorgvuldigheid, evenredigheid en redelijkheid. Overigens mág het bestuursorgaan in de last of in de toepassingsbeschikking niet eens aangeven wanneer en hoe het feitelijk handhavend optreden zal plaatsvinden, als er meerdere manieren zijn om de overtreding te beëindigen. Het is daarnaast niet vanzelfsprekend dat het bestuursorgaan precies moet doen wat in de last wordt geëist. Te véél doen wordt afgestraft door het kostenverhaal voor dat deel onmogelijk te maken.

Voorbeeld
Toepassing van spoedeisende bestuursdwang: het college draaide de kraan dicht omdat er water in een mestsilo stroomde en stelde direct (kostbaar) cameratoezicht in vanwege het vermoeden dat het weer zou gebeuren. Deze laatste last werd niet met feiten onderbouwd, de Afdeling vond het instellen van cameratoezicht om die reden te ver gaan; de kosten daarvan kunnen daarom niet worden verhaald (ABRS 18 oktober 2017, ECLI:NL:RVS:2017:2804).

Een van de vragen is, of belanghebbende(n) geïnformeerd moet(en) worden over het tijdstip waarop het bestuursorgaan daadwerkelijk zal optreden. In het algemeen is voorafgaande aankondiging niet nodig. Dat is wel het geval als bijvoorbeeld het bestuursorgaan al eerder heeft toegezegd dat het tijdstip van de uitvoering zal worden gemeld. Of als de aangeschrevene al een begin heeft gemaakt met de uitvoering: dan is immers eigen actie van het bestuursorgaan wellicht niet meer nodig.

Een andere vraag is wat de minst kostbare uitvoeringsmethode is.

Voorbeelden
Toen een drijvend botenhuis naar een andere plek kon worden gesleept, moest het bestuursorgaan daarvoor kiezen. Afbraak was in die situatie geen optie meer (Loosdrechts botenhuis, HR 3 april 1947, NJ 1947/381).

Het gebruik van een parkeerterrein in strijd met het bestemmingsplan moet stoppen: de overtreder kan volstaan met het verwijderen van de geparkeerde voertuigen, maar het bestuursorgaan kan niet alleen de geparkeerde voertuigen laten wegslepen, maar ook het terrein ontoegankelijk maken, om te voorkomen dat het nog vaker terug moet komen.

Het voorkomen van (verdere) ernstige overtredingen van een bedrijf: de overtreder kan volstaan met (zeer) gerichte maatregelen, maar het bestuursorgaan kan wellicht overgaan tot sluiting van het gehele bedrijf.

Het onrechtmatig innemen van een ligplaats: de last kan inhouden dat het innemen van de ligplaats beëindigd moet worden, dat moet zo als er meerdere manieren zijn om de overtreding te beëindigen. Maar op het moment dat het bestuursorgaan kan onderbouwen dat er maar één manier is en die voorschrijft in de last, dan kan de last wél met deze specifieke opdracht worden geformuleerd én uitgevoerd (ABRS 20 april 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BQ1905).

Om te voorkomen dat achteraf bij het kostenverhaal discussies ontstaan over de hoogte van de kosten, doet het bestuursorgaan er verstandig aan om aan verschillende aannemers om offerte te vragen, zodat het daaruit de meest kosteneffectieve kan kiezen. Zodra de kosten van bestuursdwang dan verhaald worden op de overtreder (zie paragraaf 5.2.6), kan het bestuursorgaan in de kostenverhaalsbeschikking afdoende motiveren waarom juist die kosten noodzakelijkerwijs zijn gemaakt.

Kort gezegd: effectiviteit van het handhavend optreden aan de ene kant en bescherming van belanghebbenden aan de andere kant moeten met elkaar in evenwicht zijn. Het bestuursorgaan kan daarom juist vanwege dat evenwicht bij de uitvoering van bestuursdwang vanwege uitvoeringsproblemen soms net iets verder gaan dan feitelijk strikt noodzakelijk zou zijn.