Explosieve situatie: spoedeisende bestuursdwang

Op 18 oktober 2017, ECLI:NL:RVS:2017:2830, heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) uitspraak gedaan in een geschil over spoedeisende bestuursdwang. Wat was er aan de hand?

Op enig moment ontvangt de politie een gedetailleerde melding van een brancheorganisatie voor chemische stoffen over aanzienlijke hoeveelheden chemische stoffen met een explosief karakter die op een bepaald huisadres zijn besteld. De politie onderneemt direct actie, formeert een zogenaamd Commando Plaats Incident (CoPI), zet de omgeving van de woning af en onderzoekt de zaak (mede met hulp van de Explosieven Opruimingsdienst (EOD)). In de woning worden inderdaad grote hoeveelheden chemische stoffen aangetroffen en apparatuur waarmee stoffen konden worden verhit. De aangetroffen situatie wordt volgens de leider van de CoPI rommelig geacht en uit de wijze waarop de stoffen waren opgeslagen wordt geconcludeerd dat niet was gebleken dat appellant veilig en verantwoord met de stoffen omging of zou omgaan. Bovendien geeft appellant er geen blijk van zich bewust te zijn van de ernst en de risico’s van de aangetroffen situatie. Daarop besluit het college van burgemeester en wethouders (het college) nog diezelfde middag tot toepassing van spoedeisende bestuursdwang op grond van artikel 5:31 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en laat het de chemische stoffen door een gespecialiseerd bedrijf uit de woning verwijderen.

Uit het besluit zoals dat een dag later op schrift is gesteld, blijkt dat het college zich op het standpunt stelt dat de aanwezigheid van de chemische stoffen leidt tot gevaar voor de omgeving en voor de gezondheid en veiligheid van de gebruikers van de woning en omliggende woningen in de woonwijk omdat van de stoffen explosieven kunnen worden gemaakt. Aan het toepassen van spoedeisende bestuursdwang wordt overtreding van artikel 1a, tweede lid, van de Woningwet en artikel 7.22 van het Bouwbesluit 2012 ten grondslag gelegd.

Appellant voert de nodige gronden aan tegen het besluit tot toepassen van spoedeisende bestuursdwang. De Afdeling oordeelt echter dat het college bevoegd was om tot het toepassen van spoedeisende bestuursdwang over te gaan.

Verder voert appellant aan dat een machtiging tot binnentreden ontbrak, het besluit niet specificeert welke stoffen zijn verwijderd en dat daar stoffen bij waren die niet verwijderd hadden hoeven worden omdat ze niet als gevaarlijk kunnen worden aangemerkt. Nu het besluit tot toepassing van spoedeisende bestuursdwang alleen zag op verwijdering van de stoffen uit de woning, kunnen deze gronden volgens de Afdeling niet aan de orde komen in deze procedure omdat ze betrekking hebben op de uitvoering van de spoedeisende bestuursdwang (zie AbRS 28 januari 2015, ECLI:NL:RVS:2015:177). De feitelijke uitvoering is niet aan te merken als een publiekrechtelijke rechtshandeling en daarmee niet als een besluit als bedoeld in artikel 1:3 Awb. Dit betekent overigens ook dat eventuele schade als gevolg van de feitelijke uitvoering die men vergoed wil zien, niet via de weg van een zuiver schadebesluit bij de bestuursrechter kan worden verhaald (zie bijvoorbeeld CBb 14 april 2015, ECLI:NL:CBB:2015:124).

Het ontbreken van een machtiging als bedoeld in artikel 2 van de Algemene wet op het binnentreden kan volgens de Afdeling wel aan de orde zijn bij een toetsing van een beschikking tot vaststelling van de kosten van bestuursdwang. De onderhavige zaak had echter enkel betrekking op het besluit tot toepassing van spoedeisende bestuursdwang en niet op het kostenverhaal. Uit de uitspraak valt op te maken dat het college in deze zaak heeft afgezien van kostenverhaal omdat de vereiste machtiging ontbrak.

Op grond van artikel 5:25 Awb geschiedt het toepassen van bestuursdwang in beginsel op kosten van de overtreder. In de praktijk blijkt dat het lastig is om na het toepassen van spoedeisende bestuursdwang de kosten (volledig) op de overtreder te verhalen. Naast het ontbreken van de hiervoor genoemde machtiging tot binnentreden (of het ontbreken van een verslag van binnentreden), gaat het nog wel eens mis bij het zo spoedig mogelijk bekend maken van de beslissing tot toepassing van spoedeisende bestuursdwang (artikel 5:32, tweede lid, Awb). Hoewel een schending van de verplichting om dit zo spoedig mogelijk te doen er op zichzelf niet toe leidt dat de beslissing alsnog onrechtmatig wordt (AbRS 4 september 2013, ECLI:NL:RVS:2013:992), kan dit wel gevolgen hebben voor het kostenverhaal (zie bijvoorbeeld AbRS 10 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1245). In deze laatstgenoemde zaak ging het om opruimen van asbestverontreiniging. Het opruimen duurde ongeveer een week. Door het besluit tot toepassing van spoedeisende bestuursdwang eerst vier weken later aan de overtreders bekend te maken, is volgens de Afdeling aan de overtreders de mogelijkheid ontnomen om de sanering geheel of gedeeltelijk over te nemen en behoren de kosten van het spoedeisende bestuursdwang redelijkerwijs niet geheel voor hun rekening te komen.