Waarover klagen?

De onderwerpen waarover belanghebbenden na besluitvorming kunnen klagen verschillen nogal. Ten tijde van de invordering kunnen zij in principe geen bezwaar meer maken tegen de inhoud van het handhavingsbesluit (vgl. ABRS 27 mei 2020, ECLI:NL:RVS:2020:1292, rechtsoverweging 5).

Besluit

Onderwerpen waarover geklaagd kan worden

Dwangsombeschikking

Last onder bestuursdwang

Overtreding

Overtrederschap

Rechtvaardigingsgronden

Uitvoerbaarheid van de last

Modaliteit last

Hoogte van de dwangsom

Begunstigingstermijn

Evenredigheid van de sanctie

Onjuiste bekendmaking

In strijd met algemene beginselen van behoorlijk bestuur

Invorderingsbeschikking

Overtreding van de last

Effectuering van de last

Verjaring invorderingsbevoegdheid

Bijzondere omstandigheden

Betalingsregeling of uitstel van betaling verleend

Onjuiste bekendmaking

In strijd met algemene beginselen van behoorlijk bestuur

Kostenverhaalsbeschikking

Overtrederschap

Evenredigheid van de sanctie

Overtreding van de last

Effectuering

Waarom bestaat er een groot verschil in mogelijke argumenten tegen het handhavingsbesluit zelf en het bijbehorende uitvoeringsbesluit (invordering c.q. kostenverhaal)? Tegen het handhavingsbesluit zélf staat bezwaar en beroep open. Als daartegen niet of niet tijdig bezwaar gemaakt is, dan staat de geldigheid van dat besluit in rechte vast. Anders gezegd: het handhavingsbesluit is onherroepelijk, dat betekent dat er geen rechtsmiddelen meer tegen openstaan, er is dus niets meer aan te veranderen. Het besluit heeft ‘formele rechtskracht’ en wordt als rechtmatig beschouwd. De fictie is dan dat de overtreder het wel eens is met de last op zichzelf en daarom kan de inhoudelijke discussie daar niet meer over gaan. Volgens de huidige stand van de jurisprudentie kunnen daarom in beginsel niet veel argumenten meer worden aangevoerd tegen invordering van een dwangsom.

Formele rechtskracht

Conclusie Wattel 4 april 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1152
Uitgangspunt van de leer van de formele rechtskracht is dat een belanghebbende in de procedure tegen de invorderingsbeschikking of de kostenverhaalsbeschikking in beginsel niet met succes gronden naar voren kan brengen die hij tegen de last onder dwangsom of de last onder bestuursdwang naar voren heeft gebracht of had kunnen brengen. Heel kort uitgedrukt: ‘klaar is klaar’.

Alleen bewijsvoering (antwoord op de vraag of is aangetoond dat niet aan de lastgeving is voldaan) of andere aspecten (zoals de gevolgde procedure of verjaring) kunnen in de invorderingsfase nog aan de orde worden gesteld. Voor bestuursdwangkwesties komt daar in de fase van kostenverhaal nog wel bij dat ook dan nog wel discussies kunnen worden gevoerd over overtrederschap en evenredigheid van de sanctie.

Uitzondering: alleen in een uitzonderlijk geval kan ten tijde van de invordering alsnog bezwaar volgen tegen de dwangsombeschikking, bijvoorbeeld als het overduidelijk is dat er geen overtreding is gepleegd of als betrokkene geen overtreder is (ABRS 20 september 2017, ECLI:NL:RVS:2017:2547 en ABRS 16 mei 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1616). Zinloze argumenten zijn bijvoorbeeld dat het beleid te selectief zou zijn, de proportionaliteit van de dwangsom ter discussie wordt gesteld of dat er in strijd met het handhavingsbeleid geen voorwaarschuwing zou zijn gegeven of geen gelegenheid tot het geven van een zienswijze (respectievelijk ABRS 4 september 2019, ECLI:NL:RVS:2019:3015 en ABRS 24 juli 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2562).

De invorderingsbeschikking vervalt in zijn geheel, als de onderliggende last onder dwangsom geheel of gedeeltelijk wordt ingetrokken of vernietigd (ambtshalve, of na zienswijze, bezwaar of beroep). Er moet dan een nieuwe invorderingsbeschikking worden vastgesteld (artikel 5:38 Awb).