Rijksinpassingsplan Windpark De Drentse Monden en Oostermoer

De besluitvorming over de aanleg van het Windpark De Drentse Monden en Oostermoer (50 turbines met een gezamenlijk vermogen van ca. 150 MW) heeft de afgelopen jaren tot veel commotie geleid. Het windpark kon van meet af aan niet op draagvlak rekenen bij de gemeenten Borger-Odoorn en Aa en Hunze en bij een groot deel van de plaatselijke bevolking. Tegen de ontwerpen van het rijksinpassingsplan en de bijbehorende besluiten werden dan ook maar liefst 2.759 zienswijzen ingediend, waarvan 286 unieke zienswijzen. Al dit verzet heeft de omwonenden (de gemeenten konden in verband met artikel 1.4 van de Crisis- en Herstelwet niet de bestuursrechter benaderen) niet mogen baten. In haar uitspraak van 21 februari jl. (ECLI:NL:RVS:2018:616) laat de Afdeling het inpassingsplan c.a. in stand. De uitspraak telt maar liefst 127 bladzijden, maar veel oordelen van de Afdeling zijn ook al in eerdere uitspraken over windparken te vinden.

Omdat de appellanten werkelijk alles uit de kast hebben getrokken om hun beroepen gegrond te krijgen, biedt de uitspraak een goed overzicht van alle juridische ins and outs van windparken. Onder heel veel meer komen aan de orde de vraag wanneer sprake is van één productie-installatie in de zin van de Elektriciteitswet, de verenigbaarheid van de besluitvorming met de MER-richtlijnen en het Verdrag van Aarhus, de vraag of onderzoekers die veel voor de overheid en initiatiefnemers van windparken werken (denk aan Pondera, Bureau Waardenburg e.d.) wel voldoende objectief zijn (het antwoord: ja), de vraag of het vereiste van draagvlak enige juridische relevantie heeft (het antwoord: neen), de reikwijdte van het verplichte alternatievenonderzoek in het mer, de juistheid en handhaafbaarheid van de wettelijke geluidsnormen enz. enz.

Enkele overwegingen zijn het waard om afzonderlijk te signaleren.

De bekende standaardoverweging over de wijze van toetsing door de Afdeling van ruimtelijke plannen – kort gezegd: de rechter kan zijn oordeel niet in de plaats stellen van het bestuur, die bij de afweging van de betrokken belangen beleidsruimte heeft – is aangevuld met een nieuwe overweging, ontleend aan artikel 3:4, lid 2, van de Awb: ‘Tevens beziet de Afdeling aan de hand van de aangevoerde beroepsgronden of de voor een of meer belanghebbenden nadelige gevolgen van het besluit niet onevenredig zijn in verhouding tot de met het besluit te dienen doelen.’ Mogelijk vloeit deze aanvulling voort uit het arrest van het Hof van Justitie van 30 januari 2018 over de rol van de Dienstenrichtlijn bij de besluitvorming over bestemmingsplannen (ECLI:EU:C:2018:44, zie r.o. 129; gesignaleerd in Omgevingsflits nr. 165).

Een windpark heeft naar het oordeel van de Afdeling alleen gevolgen van enige betekenis voor omwonenden binnen een afstand van tien maal de tiphoogte (mast en wiek opgeteld) van de turbines. Alleen omwonenden die binnen een afstand van 2.105 meter van de turbines wonen konden daarom opkomen tegen het inpassingsplan c.a.

In lijn met een uitspraak van 24 januari 2018 (ECLI:NL:RVS:2018:168) oordeelt de Afdeling dat omwonenden alleen tegen de tegelijk met het inpassingsplan verleende ontheffing op grond van de Wet natuurbescherming kunnen opkomen, als de handeling waarvoor de ontheffing is verleend – in dit geval het doden van vogels en vleermuizen – ruimtelijke uitstraling heeft op de woon- en leefomgeving van appellanten. Omdat de betrokken omwonenden op een afstand van enkele honderden meters van de turbines wonen, kwam hun woon- en leefomgeving door de ontheffing niet in geding. Hun beroepen zijn daarom niet-ontvankelijk. Toepassing van dit criterium zal in de regel tot gevolg hebben dat omwonenden niet ontvankelijk zijn in hun beroep tegen een Wnb-ontheffing.

Sommige woningen behoren tot de inrichting en zijn daarom niet aangemerkt als gevoelig object in de zin van o.a. de geluidregelgeving. Het inpassingsplan spreekt in dit verband van ‘sfeerwoningen’, d.w.z. woningen die tot de sfeer van de inrichting behoren. Omwonenden, niet zijnde de bewoners van deze woningen, mogen tegen deze kwalificatie opkomen. Het relativiteitsvereiste staat daar niet aan in de weg, zo vindt de Afdeling. Als deze kwalificatie onterecht is, kan dat immers tot gevolg hebben dat ter plaatse strengere geluidsnormen gaan gelden, waarvan ook andere omwonenden kunnen profiteren.