Kosten bestuursdwang na asbestbrand vergoed door verzekeraar. Gevolgen voor procesbelang eigenaar?

Sinds 1 juli 1993 geldt een algeheel verbod op het bewerken, verwerken en in voorraad houden van asbest en asbesthoudende producten. Asbesthoudende daken op stallen, schuren of bedrijfspanden komen echter nog veelvuldig voor, waardoor incidenten zoals grote branden kunnen leiden tot het neerdalen van restanten asbesthoudend materiaal in bijvoorbeeld woonwijken. Van belang is dat het asbest dat zich in de omgeving heeft verspreid spoedig wordt verwijderd. Artikel 17.1 van de Wet milieubeheer (Wm) biedt gemeenten een solide basis voor het toepassen van (zeer) spoedeisende bestuursdwang, wanneer de drijver van een inrichting na een brand – een ‘ongewoon voorval’ – niet alle maatregelen neemt om de gevolgen van de asbestbrand ongedaan te maken. Het verhalen van de kosten van asbestsanering op een eigenaar levert gemeenten daarbij in het algemeen geen problemen op.

Waar ging de zaak over?

Aan de orde was een schuur- en stalbrand op het perceel van een melkveehouder in Hazerswoude-Dorp. Bij deze brand kwam asbest vrij, dat zich verspreidde over de aan het perceel grenzende woonwijk. Nu de eigenaar van het perceel niet alle maatregelen zou hebben genomen om deze negatieve gevolgen ongedaan te maken, zag het college van B&W van Alphen aan den Rijn zich genoodzaakt (zeer) spoedeisende bestuursdwang toe te passen. Dit om te bewerkstelligen dat het asbest dat is vrijgekomen door de brand en zich heeft verspreid over de (woon)omgeving, wordt geïnventariseerd en verwijderd. De kosten van de saneringsoperatie verhaalt de gemeente vervolgens op de eigenaar van het desbetreffende perceel.

Wanneer de eigenaar vervolgens bezwaar maakt tegen het besluit tot toepassing spoedeisende bestuursdwang en de kostenverhaalsbeschikking, verklaart het college dit bezwaar niet-ontvankelijk, wegens het ontbreken van procesbelang aan de zijde van de eigenaar. Ter onderbouwing daarvan stelt het college dat de schade-expert van de verzekeraar van de eigenaar tijdens de hoorzitting heeft verklaard dat alle kosten van de toegepaste spoedeisende bestuursdwang onder de verzekering van de eigenaar vallen. Nu er daarmee geen risico bestaat dat de eigenaar de kosten zelf moet dragen, heeft hij geen belang bij een beoordeling van zijn bezwaar.

Tegen dat oordeel stelt de eigenaar beroep in. Ook wanneer de verzekeraar alle kosten voor zijn rekening neemt, loopt hij het risico dat de kosten toch niet of niet geheel onder zijn verzekering vallen, of dat de verzekeraar anderszins geen verhaal biedt. Bovendien is het mogelijk dat het college een aanvullende kostenverhaalsbeschikking neemt, aldus de eigenaar.

Oordeel Afdeling

In dit betoog gaat de Afdeling mee. Naar het oordeel van de Afdeling heeft het college het bezwaar van de eigenaar ten onrechte niet-ontvankelijk verklaard. De eigenaar heeft na het instellen van bezwaar tegen het besluit tot toepassing spoedeisende bestuursdwang en de kostenverhaalsbeschikking in ieder geval op het moment van de beslissing op bezwaar belang gehad bij de uitkomst van de procedure. Met de eerdergenoemde besluiten is voor appellant immers een betalingsverplichting aan het college ontstaan. De contractuele relatie tussen appellant en zijn verzekeraar staat daar los van, waarmee de vraag of de kosten van de bestuursdwang worden vergoed door de verzekeraar van appellant niet relevant is voor beoordeling van het procesbelang. Het college zal opnieuw moeten beslissen op de bezwaren van de eigenaar.

Les van de uitspraak

Wanneer het college na, in dit geval een brand, ten behoeve van tijdige asbestsanering (spoedeisende) bestuursdwang toepast, worden de kosten daarvan op de eigenaar van het in brand geraakte perceel verhaald. Dat een verzekeraar vervolgens alle kosten gemoeid met de maatregelen die zijn getroffen in het kader van de spoedeisende bestuursdwang voor zijn rekening neemt, leidt er niet toe dat de eigenaar zelf geen procesbelang meer heeft in een procedure tegen het besluit tot toepassing van spoedeisende bestuursdwang en de kostenverhaalsbeschikking.

De ontstane betalingsverplichting van de eigenaar aan het college is met de vergoeding van de kosten door een verzekeraar namelijk niet komen te vervallen of volledig overgedragen aan de verzekeraar. De contractuele relatie tussen verzekeraar en eigenaar staat los van de betalingsverplichting van de eigenaar ten opzichte van het bestuursorgaan. En dus van de vraag of de eigenaar in een dergelijk geval procesbelang heeft.