Actualisatie

In de praktijk speelt geregeld de vraag of de informatie uit een MER nog actueel is. Als de informatie uit het MER namelijk redelijkerwijs niet meer aan een plan/besluit ten grondslag mag worden gelegd, dan kan het besluit immers niet worden genomen of het plan niet worden vastgesteld.

Art. 16.51, eerste lid, Ow voor project-mer en art. 16.41 Ow voor plan-mer. Voorheen: art. 7.36a, aanhef en onder b, Wm resp. art. 7.13, onder b, Wm.

Er kan lange tijd zitten tussen het MER en de vaststelling van het plan/besluit. Bovendien kunnen nadat het MER is opgesteld nieuwe feiten boven tafel komen of kan er zelfs voor worden gekozen het plan of project aan te passen. Als bij het opstellen van het MER nog niet precies duidelijk is wat de gewenste omvang van de activiteit is, is het verstandig om aan de ruime kant te gaan zitten.

Zie bijvoorbeeld Bestemmingsplan natuurgebieden Krimpenerwaard, ABRvS 12 mei 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1012, Bestemmingsplan Bedrijventerrein Hoefweg-Zuid 1e partiële herziening, ABRvS 19 juli 2013, ECLI:NL:RVS:2013:516. Eerder: Bestemmingsplan Nesselande, ABRvS 5 januari 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BO9805.

Dat het plan of project uiteindelijk kleiner wordt dan waarvan is uitgegaan bij het MER, leidt meestal niet tot problemen.

Zie bijvoorbeeld Bestemmingsplan Regionaal bedrijventerrein Hoeksche Waard, ABRvS 22 juni 2011,

ECLI:NL:RVS:2011BQ8853.

We zagen al dat bij mer de inhoud van de milieu-informatie centraal staat en dat deze informatie voor verschillende fasen van één procedure, voor verschillende planvormingsniveaus en voor meerdere plannen en/of besluiten kan worden gebruikt.

Maar naast de inhoud kent mer ook procedurele eisen die ertoe kunnen nopen opnieuw een volledige mer-procedure te doorlopen.

Gewijzigde omstandigheden hoeven in principe niet te leiden tot een geheel nieuwe mer-procedure, zolang het MER nog voldoende actueel en volledig is.

Tracébesluit ViA15, ABRvS 20 januari 2021, ECLI:NL:RVS:2021:105 en Tracébesluit Zuid-Willemsvaart, ABRvS 24 maart 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BL8690, JM 2010/86, m.nt. Van den Broek.

En na dertien jaar kan dat nog steeds het geval zijn.

Bestemmingsplan verbrede reikwijdte retailpark Belvédère, ABRvS 19 augustus 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2004. Eerder een MER van 10 jaar oud: Tweede Coentunnel, ABRvS 3 december 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BG5896, JM 2009/2, m.nt. Poortinga.

Het enkele feit dat de toepasselijke wet- en regelgeving in de tussentijd is veranderd is op zichzelf ook niet voldoende aanleiding voor een geheel nieuwe mer-procedure.

Bestemmingsplan Kustzone Petten 2020, ABRvS 21 december 2022, ECLI:NL:RVS:2022:3914. Eerder: Leghennenbedrijf Aa en Hunze, ABRvS 1 september 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BN5739, JM 2010/112, m.nt. Hoevenaars.

De vraag is of een MER nog kan worden geactualiseerd zonder een nieuwe mer-procedure te doorlopen. In de praktijk wordt nog wel eens een (vormvrije) mer-beoordeling gedaan om te toetsen of de wijziging ten opzichte van de situatie waarvoor het MER is gemaakt aanzienlijke milieugevolgen heeft. Daar is die procedure echter niet voor bedoeld. Bij een mer-beoordeling moet uit worden gegaan van de volledig omvang van de activiteit, dus ook het onderdeel waarvoor MER is gedaan.

In volgorde van zwaardere procedurele eisen worden de volgende varianten onderscheiden:

Aanvullende onderzoeken en rapportages (naast het MER)

Deze variant is procedureel de minst zware. Het kan dan ook hooguit gaan om gewijzigde omstandigheden die geen betrekking hebben op het plan/project (anders dan ondergeschikte wijzigingen) zelf, maar uitsluitend op de gevolgen ervan, zoals verkeer, geluidbelasting en luchtkwaliteit. De aanvullingen mogen niet leiden tot wezenlijk feitelijke wijzigingen van het project zoals omvang en ligging.

Bijvoorbeeld Windpark Staphorst, ABRvS 23 december 2020, ECLI:NL:RVS:2020:3112.

Daarmee zou de alternatievenvergelijking van het ‘oude’ MER immers op losse schroeven komen te staan. In een actualisatie van het MER moet daarom gemotiveerd worden waarom de gewijzigde omstandigheden, geactualiseerde onderzoeken en autonome ontwikkelingen niet leiden tot een andere alternatievenafweging. Dit zal dan ook goed moeten worden onderbouwd. Zelfs hier zijn kenbaarheid en de mogelijkheid om op de aanvullende rapportage te reageren noodzakelijk.

Zie Tweede Coentunnel, ABRvS 3 december 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BG5896, JM 2009/2, m.nt. Poortinga.

Een aanvullend MER

Deze variant ligt voor de hand bij wijzigingen van de activiteit zelf. Het moet gaan om een aanmerkelijke wijziging van omstandigheden. Dat wil zeggen geen ondergeschikte wijziging. Het blijft natuurlijk de vraag wanneer daarvan sprake is.

In de hiervoor genoemde uitspraak Zuid-Willemsvaart werd volstaan met een aanvulling op het MER, terwijl het ging om een wijziging van de omvang (grotere schepen) en de ligging (tracé verschoof 100 m) van het project.

Daarbij speelt vanzelfsprekend een grote rol of de wijzigingen tot relevante verschillen in milieugevolgen leiden. Appellanten zullen volgens de Afdeling bestuursrechtspraak zelf moeten wijzen op verschillen in milieueffecten die maken dat een MER niet meer aan een besluit ten grondslag kan worden gelegd.

Zie bijvoorbeeld Bestemmingsplan bedrijventerrein De Klomp, ABRvS 13 juni 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1956 en Rondweg Hummelo, ABRvS 6 oktober 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BN9547. Een gehonoreerde beroepsgrond zag op het gebruik maken van een eerder plan-MER, zonder aanvulling voor een nieuw plan, ten behoeve van uitbreiding op een specifiek perceel, zie Bestemmingsplan buitengebied Oldebroek, ABRvS 5 maart 2014, ECLI:NL:RVS:2014:790.

In een aanvullend MER kan dan worden gekeken of deze wijzigingen ook leiden tot andere of meer milieugevolgen. Als het oude MER door de Commissie m.e.r. is getoetst, ligt het voor de hand om de aanvulling ook aan de Commissie voor te leggen.

Een volledig nieuwe mer-procedure

Als de wijzigingen van de activiteit zo wezenlijk zijn dat sprake is van een geheel nieuwe activiteit, zal niet meer kunnen worden volstaan met een aanvullende MER. In dat geval moet een volledige nieuwe mer-procedure worden doorlopen met (afhankelijk van de toepasselijke procedure) alle procedurele waarborgen van dien.

Uiteindelijk is dus van de omstandigheden van het geval afhankelijk welke van de genoemde varianten kan worden gekozen. Vaak spelen ook andere factoren, zoals de politieke gevoeligheid en het draagvlak onder omwonenden, een belangrijke rol bij deze keuze.

Overigens volgt uit jurisprudentie een vergelijkbare toets bij mer-beoordeling. Ook daar kan een oudere mer-beoordeling nog aan een besluit ten grondslag worden gelegd, als geen sprake is van een aanmerkelijke wijziging van omstandigheden.

Zie bijvoorbeeld Bestemmingsplan Uitbreiding Camping Zeeburg, ABRvS 11 april 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1179 of Amstelkwartier Binnendijks, ABRvS 12 januari 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BP0566, AB 2011/57, m.nt. Van den Broek.

Ook een oude notitie over reikwijdte en detailniveau kan in zo’n geval jaren later nog worden gebruikt.

Bestemmingsplan Harselaar-Driehoek, ABRvS 27 december 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY7349.