Normaal maatschappelijk risico

Ingevolge artikel 6.2 Wro blijft schade voor rekening van de aanvrager indien en voor zover deze het maatschappelijk risico niet overstijgt. Bij indirecte planschade bedraagt het maatschappelijk risico forfaitair “in ieder geval” 2% van de maatgevende waarde van het getroffen object op de peildatum (vermogensschade), dan wel 2% van het inkomen (inkomensschade). Van de schade is alleen het “meerdere” boven de forfaitaire drempel vergoedbaar.

Waardeverminderingen tot en met 2% komen niet voor tegemoetkoming ex artikel 6.1 Wro in aanmerking. De beslissing luidt in dergelijke gevallen: “afwijzing van de aanvraag”, hetgeen “zuur” is voor de aanvrager aangezien in dat geval niet alleen de schadevergoeding aan de neus van de aanvrager voorbijgaat, doch óók een eventuele deskundigenkostenvergoeding. Voorts bestaat in dat geval ook geen aanspraak op restitutie van het “drempelrecht”

ABRvS 19 december 2018, ECLI:NL:RVS:2018:4141 (Oldambt).

.

Ten aanzien van het “normaal maatschappelijk risico” heeft de rechtspraak een sterke ontwikkeling doorgemaakt. Met name de uitleg van artikel 6.2 lid 2 Wro, waarin gestipuleerd wordt dat “in ieder geval” 2% van de maatgevende waarde tot het maatschappelijk risico behoort, is onderwerp van een discussie geworden waarin de vraag centraal stond, of en zo ja onder welke omstandigheden ook hogere “drempels” dan 2% rechtens aanvaardbaar zouden kunnen zijn.

Inmiddels is de jurisprudentie op dit punt behoorlijk uitgekristalliseerd en blijkt, dat het normaal maatschappelijk risico bij “indirecte planschade” niet minder kan zijn dan de forfaitaire drempel van 2% en niet meer dan 5% op basis van jurisprudentie. Het laatste percentage geldt voor “ontwikkelingen die geheel in de lijn der verwachtingen liggen”.

Voor de bepaling van de hoogte van het normaal maatschappelijk risico is onder meer van belang of de planologische ontwikkeling als een normale maatschappelijke ontwikkeling kan worden beschouwd waarmee de aanvrager rekening had kunnen houden in die zin dat die ontwikkeling in de lijn der verwachtingen lag, ook al bestond geen concreet zicht op de omvang waarin, de plaats waar en het moment waarop deze ontwikkeling zich zou voordoen. In dit verband komt betekenis toe aan de mate waarin de ontwikkeling naar haar aard en omvang binnen de ruimtelijke structuur van de omgeving en het in een reeks van jaren gevoerde planologische beleid past.

Omstandigheden die verder van belang kunnen zijn, zijn de afstand van de locatie waar de ontwikkeling heeft plaatsgevonden tot de onroerende zaak van de aanvrager en de aard en de omvang van het door de ontwikkeling veroorzaakte nadeel. Daarbij geldt wel dat aan de afstand en aan de omvang van het nadeel als zodanig geen zelfstandige betekenis toekomt, omdat deze factoren zich al hebben vertaald in de hoogte van het schadebedrag.

Bij “directe” planschade lijkt de Afdeling een minimale aftrek van 2% in veel gevallen te sanctioneren, ondanks het feit dat de “2% norm” niet van toepassing is op “directe planschade”. Een voorbeeld daarvan is de uitspraak “Lansingerland” van 26 juni 2019

ABRvS 19 december 2018, ECLI:NL:RVS:2018:4141 (Lansingerland). Zie ook ABRvS 3 oktober 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3185 (Soest).

.

De “beoordelingsruimte” die het bestuursorgaan ter zake van de vaststelling van het normaal maatschappelijk risico heeft, kan beperkt worden door het “gelijkheidsbeginsel”. Indien het bestuursorgaan in eerdere gevallen met betrekking tot de in het geding zijnde planologische maatregel het normaal maatschappelijk risico op een bepaald percentage heeft vastgesteld, dan dient zij hetzelfde percentage te hanteren in latere gevallen, óók in het geval de jurisprudentie rondom het normaal maatschappelijk risico is veranderd

Zie o.a. ABRvS 15 maart 2006, ECLI:NL:RVS:2006:AV5061 (Schiphol) en ABRvS 1 februari 2023, ECLI:NL:RVS:2023:406 (Halderberge).

.

Bijzonder instructief op het gebied van het normaal maatschappelijk risico is de uitspraak ABRvS 3 november 2021 (Zundert)

ABRvS 3 november 2021, ECLI:NL:RVS:2021:2402 (Zundert).

. In deze “overzichtsuitspraak” geeft de Afdeling de volgende duidelijke richtinggevende aanwijzingen over het hanteren van percentages:

“Indien de ontwikkeling naar haar aard en omvang binnen de ruimtelijke structuur van de omgeving en het gedurende een reeks van jaren gevoerde ruimtelijke beleid past, mag het bestuursorgaan een drempel van 5 procent van de waarde van de onroerende zaak toepassen. Indien aan één van beide indicatoren maar voor een deel wordt voldaan, is het hanteren van een drempel van 4 procent in beginsel aangewezen. Indien aan één van beide indicatoren in zijn geheel niet wordt voldaan of indien aan beide indicatoren deels wordt voldaan, is het hanteren van een drempel van 3 procent in beginsel aangewezen. Indien slechts aan één van beide indicatoren voor een deel wordt voldaan, of indien aan beide indicatoren in het geheel niet wordt voldaan, is in beginsel het toepassen van het minimumforfait van 2 procent, zoals bedoeld in artikel 6.2, tweede lid, aanhef en onder b, van de Wro aangewezen”.

Uit de overzichtsuitspraak is het volgende “schema” af te leiden:

Aard van de ontwikkeling

Drempel

Ontwikkeling die niet als een “normale maatschappelijke ontwikkeling” te kenschetsen is

2%

Ontwikkeling die als een “normale maatschappelijke ontwikkeling” te kenschetsen is, maar “niet in de lijn der verwachtingen lag” omdat deze niet in de structuur van de omgeving past en niet past binnen langjarig gevoerd beleid

2%

Ontwikkeling die als een “normale maatschappelijke ontwikkeling” te kenschetsen is, maar “niet in de lijn der verwachtingen lag” omdat deze deels in de structuur van de omgeving past en niet past binnen langjarig gevoerd beleid

2%

Ontwikkeling die als een “normale maatschappelijke ontwikkeling” te kenschetsen is, maar “niet in de lijn der verwachtingen lag” omdat deze niet in de structuur van de omgeving past en deels past binnen langjarig gevoerd beleid

2%

Ontwikkeling die als een “normale maatschappelijke ontwikkeling” te kenschetsen is, en “gedeeltelijk in de lijn der verwachtingen lag” omdat deze niet in de structuur van de omgeving past maar volledig past binnen langjarig gevoerd beleid

3%

Ontwikkeling die als een “normale maatschappelijke ontwikkeling” te kenschetsen is, en “gedeeltelijk in de lijn der verwachtingen lag” omdat deze volledig in de structuur van de omgeving past maar niet past binnen langjarig gevoerd beleid

3%

Ontwikkeling die als een “normale maatschappelijke ontwikkeling” te kenschetsen is, en “gedeeltelijk in de lijn der verwachtingen lag” omdat deze deels in de structuur van de omgeving past en deels past binnen langjarig gevoerd beleid

3%

Ontwikkeling die als een “normale maatschappelijke ontwikkeling” te kenschetsen is, en “grotendeels in de lijn der verwachtingen lag” omdat deze deels in de structuur van de omgeving past en geheel past binnen langjarig gevoerd beleid

4%

Ontwikkeling die als een “normale maatschappelijke ontwikkeling” te kenschetsen is, en “grotendeels in de lijn der verwachtingen lag” omdat deze geheel in de structuur van de omgeving past en deels past binnen langjarig gevoerd beleid

4%

Ontwikkeling die als een “normale maatschappelijke ontwikkeling” te kenschetsen is, en “geheel in de lijn der verwachtingen lag” omdat deze geheel in de structuur van de omgeving past en geheel past binnen langjarig gevoerd beleid

5%