Conclusie staatsraad A-G Nijmeijer over toepassing van het ‘evidentiecriterium’ bij exceptieve toetsing van een onherroepelijke bestemmingsplanregel

In geval de planologische beleidsregel waarnaar de planregel verwijst pas na het onherroepelijk worden van het bestemmingsplan (onder huidig recht) of omgevingsplan (onder de Omgevingswet) bekend wordt gemaakt of gewijzigd adviseert de staatsraad A-G om het evidentiecriterium los te laten. Voor deze zogenoemde ‘posterieure planologische beleidsregel’ is het volgens de staatsraad A-G passend om dezelfde (intensieve) toetsingsmaatstaf te hanteren als bij de toetsing van een planregel in de beroepsprocedure tegen het besluit tot vaststelling van het bestemmingsplan. De bestuursrechter heeft de geldigheid van een posterieure planologische beleidsregel waarnaar de planregel verwijst immers niet eerder, in het kader van het beroep tegen het vastgestelde bestemmingsplan, kunnen beoordelen.

De staatsraad A-G baseert zijn advies op de aan het rechtszekerheidsbeginsel ontleende ratio van het evidentiecriterium: het criterium voorkomt dat een onherroepelijke planregel na het doorlopen van de bestemmingsplanprocedure via exceptieve toetsing opnieuw wordt onderworpen aan een identieke, intensieve rechtmatigheidstoets. Daarmee kan de formele rechtskracht van de planregel (en de rechtszekerheid die rechtssubjecten hieraan ontlenen) te snel worden doorbroken. Het evidentiecriterium representeert volgens de staatsraad A-G de gewenste lichtere toetsingsintensiteit: aan het evidentiecriterium is voldaan als de bestuursrechter zonder nader onderzoek kan vaststellen dat de planregel in strijd is met een hogere norm.

Feitelijke ontwikkelingen die passen binnen de grenzen van planregels met open normen vormen voor de staatsraad A-G geen aanleiding om de toepassing van het evidentiecriterium los te laten. De staatsraad A-G adviseert om bij de onverbindendheid van een planregel of de ongeldigheid van een beleidsregel waarnaar de planregel verwijst creatief gebruik te maken van het instrument van de voorlopige voorziening. Inspiratie zou de bestuursrechter kunnen opdoen bij de wijze waarop de bestuursrechter te werk gaat in de beroepsprocedure tegen een vastgesteld bestemmingsplan.