Overgangsrecht handhaving

In deze uitspraak speelde het volgende. In maart 2022 heeft het college van de gemeente Brielle het verzoek om handhaving van appellant, dat zag op illegale paardenhouderijen, afgewezen. Volgens het college is appellant geen belanghebbende. Het college heeft eerder echter wél handhavend opgetreden tegen de paardenhouderij van appellant.

Uiteindelijk bepaalt de Afdeling dat appellant wel belanghebbende is, maar dat is niet waarom we deze uitspraak hebben uitgelicht. De uitspraak is met name interessant omdat de Afdeling met het oog op de rechtsvorming en de rechtspraktijk een aantal veel voorkomende situaties met betrekking tot overgangsrecht bij handhavingsbesluiten uiteen heeft gezet. De Afdeling heeft zich hierbij gebaseerd op de artikelen 4.3, aanhef en onder a, 4.22 en 4.23 van de Invoeringswet Omgevingswet. We zetten hierna de belangrijkste vuistregels op een rij, die in de uitspraak ook vanaf rechtsoverweging 14 zijn terug te lezen.

In de volgende gevallen blijft de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) van toepassing:

Op een besluit op een verzoek om handhaving, als het handhavingsverzoek vóór 1 januari 2024 is gedaan;

Op een besluit tot handhavend optreden (last onder bestuursdwang of dwangsom), als het besluit (de last) is opgelegd vóór 1 januari 2024;

Op een besluit tot handhavend optreden dat is opgelegd na 1 januari 2024 in het geval dat er vóór 1 januari 2024 een zienswijze is gevraagd aan de belanghebbende aan wie de last wordt opgelegd (de overtreder). Dus wanneer er vóór 1 januari 2024 een vooraankondiging tot handhavend optreden is opgelegd, dan blijft de Wabo van toepassing.

Dan geldt verder nog de vuistregel dat de Wabo op een besluit tot het opleggen van een last onder bestuursdwang van toepassing blijft, tot dit besluit onherroepelijk is geworden of tot dit besluit is ingetrokken of vervallen.

Tot slot blijft de Wabo van toepassing op een besluit tot het opleggen van een last onder dwangsom totdat:

De last volledig is uitgevoerd, opgeheven of de dwangsom volledig is verbeurd en betaald;

De dwangsom volledig is verbeurd en betaald en de (eventuele) procedure bij de rechter over het dwangsombesluit is afgelopen.

De Rechtbank Oost-Brabant heeft op 15 juli 2024 (ECLI:NL:RBOBR:2024:3341) de uitspraak van de Afdeling toegepast. In dit geval is vóór 1 januari 2024 het voornemen om een sanctiebesluit te nemen gestuurd waardoor het ‘oude recht’, de Wabo, van toepassing is:

‘3. Het college heeft verzoekster op 31 augustus 2023 overeenkomstig artikel 4:8 van de Awb het

voornemen gestuurd om een bestuurlijke sanctie op te leggen indien de overtredingen niet worden beëindigd. Dat betekent dat in dit geval de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo), zoals die gold vóór 1 januari 2024, van toepassing blijft.’