W

WAARNEMEND BURGEMEESTER

Als de Commissaris van de Koning dit in het belang van de gemeente nodig acht, is hij bevoegd tot het benoemen van een waarnemend burgemeester. Een dergelijke functionaris heeft dezelfde bevoegdheden, rechten en plichten als een door de Kroon benoemde burgemeester met uitzondering van de plicht om te gaan wonen in de gemeente waar hij tot waarnemend burgemeester is benoemd.

Wettelijk kader: artikel 78 Gemeentewet.

Voor een waarnemend burgemeester maakt de raad in beginsel geen profielschets en wordt ook geen benoemingsprocedure gevoerd waartoe vanuit de raad een vertrouwenscommissie wordt benoemd. Een delegatie uit de raad krijgt in de regel wel de gelegenheid kennis te maken met de beoogd waarnemer. Het is gebruikelijk dat in een gemeente waar een burgemeestersvacature is, een herindeling aanstaande is of de burgemeester wegens ziekte voor onbepaalde tijd niet in staat is zijn functie uit te oefenen een waarnemer wordt benoemd. De waarneming kan van korte tot zeer lange tijd duren.

WANGEDRAG

Een raadsvergadering moet ordelijk verlopen. De voorzitter heeft hierin een wettelijke rol. Hij heeft het recht om iemand van de publieke tribune te doen verwijderen als deze de orde verstoort. Wanneer deze persoon bij herhaling de orde verstoort, kan de voorzitter hem voor maximaal drie maanden de toegang tot de publieke tribune ontzeggen. Eenzelfde mogelijkheid heeft de voorzitter jegens een raadslid, met dien verstande dat hij de raad een voorstel ter zake kan doen waarover de raad zonder discussie of beraadslaging beslist.

Wettelijk kader: artikel 26 Gemeentewet.

De lokale democratie is gediend bij een zo groot mogelijke openbaarheid, waarbij past dat een raadsvergaderingen door eenieder die dit wenst kan worden bijgewoond. Dit kan echter niet zover gaan dat een toehoorder door zijn gedrag de raadsvergadering verstoort. Het moet in dat geval mogelijk zijn, deze toehoorder uit de raadzaal te doen verwijderen. Ditzelfde geldt voor een raadslid. In beide gevallen zal met de grootst mogelijke terughoudendheid van deze mogelijkheid gebruik moeten worden gemaakt. Bedenk dat de Gemeentewet een bepaling bevat over de orde in de raadsvergadering, maar dat de raad hierover zelf iets moet opnemen in de door hem vast te stellen regels voor de raadscommissievergadering.

WANTROUWEN

De raad kan besluiten het vertrouwen in een of meer wethouders op te zeggen. Dit wordt vaak ingeluid met een motie van wantrouwen. Het is ongeschreven recht dat betrokkene(n) vervolgens ontslag neemt. Als hiertoe niet wordt overgegaan, kan de raad besluiten de wethouder(s) ontslag te verlenen. In beide gevallen gaat het ontslag direct in.

Wettelijk kader: artikel 49 Gemeentewet

Het opzeggen van het vertrouwen in een wethouder hoeft de raad niet te motiveren. Het is een politieke daad. Elke overweging die de raad eraan ten grondslag wil leggen is geoorloofd. Er bestaat weliswaar de mogelijkheid van beroep tegen het ontslagbesluit, maar de rechterlijke toets is niet inhoudelijk en feitelijk niet meer dan procedureel. Het ontslag geeft de betrokken ex-wethouder een recht op wachtgeld.

WETHOUDER

Lid van het college van burgemeester en wethouders. Wethouders worden benoemd en ontslagen door de raad. Het aantal raadsleden is bepalend voor het maximumaantal te benoemen wethouders. Voor wethouders gelden vergelijkbare benoemingseisen als voor raadsleden, met dien verstande dat zij op het moment waarop zij hun benoeming aanvaarden nog niet daadwerkelijk in de gemeente woonachtig hoeven te zijn.

Wettelijk kader: artikel 35 e.v. Gemeentewet.

Anders dan een minister, is een wethouder geen zelfstandig bevoegd bestuursorgaan. Hij maakt enerzijds deel uit van het college dat als eenheid in collegialiteit zijn besluiten neemt. Dat de dagelijkse bestuurspraktijk anderzijds vraagt om een werkverdeling in de zin van portefeuilleverdeling tussen de collegeleden levert een onontkoombaar spanningsveld op.

WOONPLAATSVEREISTE

De burgemeester en de wethouders moeten woonachtig zijn in de gemeente waar zij hun functie uitoefenen. Aan deze eis moet binnen een jaar na aanvang van het functioneren zijn voldaan. Voor wethouders geldt dat de raad in bijzondere gevallen de ontheffing van dit vereiste kan verlengen, telkens voor de duur van maximaal een jaar. Voor burgemeesters is de periode gedurende welke de raad ontheffing van het woonplaatsvereiste kan verlengen beperkt tot een jaar. Deze termijn kan de CdK twee keer met maximaal een jaar verlengen. Hij moet voorafgaand de raad horen. Een burgemeester zal na zijn benoeming dus binnen maximaal drie jaar in de gemeente woonachtig moeten zijn.

Wettelijk kader: artikelen 36a en 71 Gemeentewet.

Er bestaat geen directe sanctie op het niet voldoen aan het woonplaatsvereiste. Uiteindelijk ligt het lot van de betrokken burgemeester of wethouder in handen van de gemeenteraad. Als de raad besluit om tot het niet langer verlengen van de ontheffing van het woonplaatsvereiste voor een wethouder, zal de betrokkene genoodzaakt zijn ontslag te nemen. Als de burgemeester na (uiteindelijk) drie jaar niet in de gemeente woonachtig is, ligt het op de weg van de raad om hier met de burgemeester over te spreken. Met als uiteindelijke optie het uitspreken door de raad dat er sprake is van een verstoorde verhouding met de burgemeester. Daarmee opent de raad de weg naar het doen van een aanbeveling aan de Minister tot het verlenen van tussentijds ontslag aan de burgemeester.