Hoofdstuk 10 – De provincie

10.1

Art. 124 lid 1 Grondwet , art. 105 lid 1 Provinciewet, autonomie: “Voor provincies.…wordt de bevoegdheid tot regeling en bestuur inzake hun huishouding aan hun besturen overgelaten”.

Art. 124 lid 2 Grondwet, art. 105 lid 2 Provinciewet, medebewind: “Regeling en bestuur kunnen van de besturen van provincies… worden gevorderd bij of krachtens de wet”.

10.2

Dit heeft te maken met het invoeren van het dualisme op 12 maart 2003 door de inwerkingtreding van de Wet dualisering provinciebestuur. De functies van provinciale staten en gedeputeerde staten zijn gescheiden, beide bestuursorganen hebben daarom ook hun eigen ambtelijke organisatie.

10.3

Het gaat om ingrijpende beslissingen waarbij transparantie van groot belang is. Bij toelating van nieuwe leden en benoeming en ontslag van gedeputeerden moet bijvoorbeeld alle schijn van ‘vriendjespolitiek’ worden voorkomen. Bij beslissingen met aanmerkelijke financiële consequenties is openheid eveneens geboden.

10.4

Als provinciale staten hun vertrouwen opzeggen in een of meer gedeputeerden en de betrokkene(n) niet zelf hun ontslag indient/indienen, dan kunnen provinciale staten deze gedeputeerde(n) ontslaan (en dit ontslag kan niet via de rechter worden aangevochten; art. 50 Provw). Op rijksniveau geldt de vertrouwensregel ook, maar als staatsrechtelijk gewoonterecht. Bovendien kunnen de parlementariërs de leden van de regering niet ontslaan: ministers worden immers benoemd en ontslagen bij Koninklijk Besluit (art. 43 Gw). Ook hebben (individuele) ministers bestuurlijke en wetgevende bevoegdheden, terwijl gedeputeerde staten alleen collegiaal besluiten nemen.

10.5

Art. 32 lid 5 Provinciewet: dan is het voorstel niet aangenomen.

10.6

In de vergadering van provinciale staten heeft hij een raadgevende stem net als in die van gedeputeerde staten zie artikelen 21 lid 1 (provinciale staten) en 34 lid 1 jo 52 e.v. (gedeputeerde staten) Provinciewet.

Alleen in de vergadering van gedeputeerde staten heeft hij stemrecht. Artikelen 13 lid 1 sub g jo 17 lid 1 Provinciewet (provinciale staten) en 34 lid 1 jo 59 (gedeputeerde staten) Provinciewet.

10.7

Slechts de Nederlandse nationaliteit is vereist aldus art. 63 Provinciewet.

10.8

De commissaris van de Koning kan van geen enkele gemeente raadslid, wethouder of burgemeester zijn aldus art. 67 Provinciewet. Evenmin mag hij lid van de rekenkamer van de provincie of van de rekenkamer van een gemeente zijn die in de betrokken provincie is gelegen en in a tot en met f staan functies die altijd al op grond

van andere wetgeving onverenigbaar waren en zijn met de functie van commissaris van de Koning.

Het punt is dat de commissaris van de Koning ook rijksorgaan is en in die hoedanigheid een rol speelt bij de benoeming en het ontslag van de burgemeester. Hij mag met de gemeenteraad meedenken over de eisen die aan een nieuwe burgemeester worden gesteld. Hij ontvangt de sollicitatiebrieven. Het zou tot (schijn van) belangenverstrengeling leiden als hij bijvoorbeeld gemeenteraadslid in een andere provincie zou zijn en daar zou meedenken over de te stellen eisen aan de burgemeester terwijl hij als commissaris van de Koning nauw contact heeft met de commissaris van de Koning in die provincie en bovendien als rijksorgaan nauw contact heeft met de minister van BZK.

10.9

In het tweede lid is een wettelijke waarborg voor tijdige betrokkenheid van provinciale staten bij de deelneming in privaatrechtelijke rechtspersonen opgenomen, aangezien aan een dergelijke deelneming niet alleen in financieel opzicht grote consequenties zijn verbonden. Gedeputeerde staten zijn onder meer verplicht provinciale staten vooraf te informeren over de uitoefening van de bevoegdheden als bedoeld in art. 158 lid 1 sub d, e en g, indien de uitoefening ingrijpende gevolgen kan hebben voor de provincie. Tevens dienen provinciale staten in dat geval vooraf in de gelegenheid te worden gesteld om hun wensen en bedenkingen ter kennis van gedeputeerde staten te brengen.

10.10

Dit heeft te maken met het invoeren van het dualisme op 12 maart 2003 door de inwerkingtreding van de Wet dualisering provinciebestuur. De functies van provinciale staten en gedeputeerde staten zijn gescheiden; beide bestuursorganen hebben daarom ook hun eigen ambtelijke organisatie. Gedeputeerde staten niet, maar provinciale staten zijn daarom bevoegd regels vast te stellen voor de organisatie van de griffie.

10.11

Omdat het een privaatrechtelijk geschil betreft tussen Vitesse c.s. en de provincie als rechtspersoon (art. 2: 1 BW). Het gaat immers om een eis om het recht op schadevergoeding toe te kennen ten gevolge van 1) het niet nakomen van een toezegging/contract ofwel wanprestatie dan wel 2) onrechtmatig handelen, een onrechtmatige daad.

10.12

In feite is het merkwaardig dat de voorzitter van provinciale staten wordt benoemd bij Koninklijk Besluit en dus niet wordt gekozen uit het midden van de volksvertegenwoordigers zoals dit op rijksniveau wel gebeurt, waar Kamerleden hun Kamervoorzitter kiezen uit hun midden.

Antwoorden studie-eindvragen

10.1

Theo Lamar mag in de commissie van aanbeveling zitten, dit houdt niet in dat hij een persoonlijk belang heeft bij het vestigen van zo’n huis op de desbetreffende plaats. Bovendien berust de bevoegdheid tot het vaststellen van het bestemmingsplan bij de raad en niet bij de gedeputeerde staten. Er lijkt geen aanleiding te zijn voor het oordeel dat het bestemmingsplan zou zijn vastgesteld in strijd met artikel 40b van de Provinciewet.

Uiteraard kan de gang van zaken leiden tot (de schijn van) belangenverstrengeling. Met de lening van 3,1 miljoen euro wordt immers ( in ieder geval een belangrijk deel van) het provinciaal erfgoed verbouwd en (een groot deel van) dat geld komt terecht bij het bouwbedrijf dat de opdracht tot de verbouwing is gegeven. Van dit bedrijf is haar echtgenoot de directeur. Dit zal in strijd zijn met de gedragscode die provinciale staten zullen hebben vastgesteld conform de opdracht in art. 40c lid 2 Provinciewet.

10.2

Uit art. 146 lid 1 Provinciewet vloeit voort dat provinciale staten de uitvoering van hun verordeningen kunnen attribueren aan (“vorderen van”) de gemeentebesturen, of, voor zover het de waterstaat betreft, aan de besturen van waterschappen.

10.3

Uit de Provinciewet valt af te leiden dat gedeputeerden zonder delegatie of goedkeuring achteraf door provinciale staten niet bevoegd waren de provincie door de bedoelde toezegging te binden.

Aldus ook het Hof in zijn uitspraak in hoger beroep:

“Provinciale staten (PS) zijn het vertegenwoordigend college van de provincie (art. 7 Provw); hun bevoegdheden zijn nader geregeld in de artikelen 143 tot en met 156 Provw.

Op grond van art. 152 lid 1 Provinciewet kunnen PS hun bevoegdheden aan gedeputeerde staten (GS) of aan commissies overdragen (delegeren), mits deze zich naar hun aard lenen voor overdracht en/of op grond van lid 2 van art. 152 Provinciewet niet verboden is en/of

waarvan in het algemeen moet worden gezegd dat overdracht ervan onwenselijk zou zijn maar een verbod te ver zou gaan (MvA, EK 19 836, nr. 107a, p. 5). Delegatiebesluiten dienen op grond van lid 5 (let op: het huidige lid 4) van art. 152 Provinciewet bekend te worden gemaakt.

PS benoemen uit hun midden gedeputeerden (art. 35 Provw). GS bestaan uit de commissaris van de Koningin (let op: nu de commissaris van de Koning) en de gedeputeerden (art. 34 Provw); zij vormen tezamen het dagelijks bestuur van de provincie. GS kennen een collegiale besluitvorming. Via mandaatverlening (ex art. 166 lid 1 Provw) vindt veelal portefeuilleverdeling plaats waardoor gedeputeerden ‘zelfstandig’ naar buiten kunnen optreden; een krachtens mandaat uitgeoefende bevoegdheid bindt GS. In alle gevallen zijn GS en hun leden verantwoording verschuldigd aan PS voor het door hen gevoerde bestuur (art. 167 Provw).

De commissaris van de Koningin is voorzitter van de PS (art. 9 Provw), doch is geen lid van PS (art. 67 Provw). De commissaris van de Koningin mag wél deelnemen aan de beraadslaging van PS (art. 21 Provw), doch níet aan de besluitvorming (MvT, TK 19 403, nr. 3, p. 80).

Ofwel op grond van de wettelijke regels in de Provinciewet geldt: de publiekrechtelijke rechtspersoon de Provincie wordt gebonden door besluiten die genomen zijn door PS. PS kunnen bepaalde bevoegdheden delegeren, die neergelegd en bekend (openbaar) moeten worden gemaakt in delegatiebesluiten. GS kunnen bepaalde bevoegdheden door mandaat aan hun leden overdragen.”

10.4

De MvT bij het gewijzigde artikel geeft het antwoord:

“Op grond van het huidige (let op: dit is dus het oude) artikel 75, eerste lid, wordt het ambt van de commissaris bij verhindering of ontstentenis waargenomen door een door gedeputeerde staten aan te wijzen gedeputeerde. Deze waarneming betreft ook de uitoefening van het voorzitterschap van provinciale staten. In gedualiseerde verhoudingen is dat een merkwaardige figuur. Daarom wordt voorgesteld een statenlid met de waarneming van het voorzitterschap van provinciale staten te belasten. In eerste instantie is de «nestor» (= het langstzittende lid van provinciale staten) hiervoor de aangewezen persoon. Zijn er twee of meer statenleden die even lang zitting hebben, dan zal de oudste van deze personen als waarnemend voorzitter optreden. Overigens hebben provinciale staten altijd de mogelijkheid om de tijdelijke waarneming van het statenvoorzitterschap bij een ander statenlid te leggen. De waarneming van de overige werkzaamheden van de commissaris kan het beste door een gedeputeerde blijven gebeuren.”