Met het nieuwe Datamodel Natuurmaatregelen zet het Verbeterprogramma VHR-monitoring (VVM) een belangrijke volgende stap in zijn doel om te komen tot een landelijk uniforme registratie van natuurherstelmaatregelen. Maar wat is precies de meerwaarde van dit datamodel?
Van het vaker maaien van stroomdalgrasland en het verbinden van heideterreinen tot het uitbreiden van heide door boskap en het herstellen van compartimenten in hoogveengebieden om water langer vast te houden. De verschillende provincies en natuurorganisaties voeren natuurherstelmaatregelen uit, maar monitoren die op hun eigen manier.
Daar komt nu verandering in. Het Datamodel Natuurmaatregelen vormt de basis voor een landelijke, uniforme manier van registreren, rapporteren en analyseren van natuurherstelmaatregelen. Het datamodel schrijft niet alleen voor welke gegevens moeten worden vastgelegd, maar ook welke codetabellen en definities daarbij horen. Denk bijvoorbeeld aan drukfactoren, habitattypen en de kenmerken van een maatregel zelf. Daardoor ontstaat een gezamenlijke taal voor alle organisaties die betrokken zijn bij natuurherstel.
Afgelopen juni stelde de Stuurgroep Natuurmonitoring en informatievoorziening versie 1.0 van het Datamodel Natuurmaatregelen vast. Het datamodel is ontwikkeld binnen de programmalijn Natuurmaatregelen van VVM. Later dit jaar wordt het model ondersteund door de nieuwe registratieapplicatie Merian. Begin 2027 zal de landelijke MESN-rapportage, die de voortgang van stikstofbronmaatregelen en natuurherstel in kaart brengt, volgens de nieuwe standaard van het datamodel plaatsvinden.
Volgens René Tank, projectleider Natura 2000-inrichtingsprojecten bij de provincie Overijssel en sinds begin betrokken bij de afstemcirkel Natuurmaatregelen, is die gezamenlijke taal de grootste meerwaarde die het datamodel brengt. “We kunnen nu op een gestructureerde manier alle data gaan vastleggen rond natuurherstelmaatregelen, met duidelijke afspraken over hoe je gegevens verzamelt en welke begrippen je gebruikt. Uiteindelijk gaan we dat over heel Nederland op dezelfde manier doen.”
Die eenduidigheid is hard nodig. Veel provincies beschikken momenteel over informatie die verspreid staat in Excel-bestanden, Word-documenten en verschillende systemen. “Voor Overijssel is het belangrijk dat al die informatie centraal en op een uniforme manier wordt beheerd”, legt Tank uit. “Daarnaast willen we het databeheer ook voor de toekomst goed borgen. Mensen vertrekken weleens uit een functie. Dan moet de informatie overdraagbaar zijn en moet een opvolger direct begrijpen hoe alles in elkaar zit.”
Juist doordat alle gegevens straks op dezelfde manier worden geregistreerd, ontstaan nieuwe analysemogelijkheden. Karolien Gerritsen, beleidsadviseur bij het directoraat-generaal Landelijk Gebied en Stikstof (DG LG&S) van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) en lid van de afstemcirkel binnen het project, ziet daarin een belangrijke meerwaarde voor beleidsmakers. “Als je die gegevens bij elkaar optelt en je doet dat over heel Nederland, dan kun je hele mooie doorsnedes maken. Je kunt bijvoorbeeld zien aan welke drukfactoren het meest wordt gewerkt, welke habitattypen extra aandacht vragen en waar vooral maatregelen voor systeemherstel worden uitgevoerd.”
Voor het ministerie vormt het datamodel daarmee een belangrijke informatiebron. De verzamelde gegevens maken zichtbaar waar knelpunten ontstaan en waar eventueel extra ondersteuning nodig is.
“Het levert ons inzichten op die kunnen leiden tot nadere analyses en die heel behulpzaam zijn”, zegt Gerritsen. “Je krijgt aanknopingspunten voor wat er allemaal gebeurt. Vervolgens kun je die gegevens ook verbinden aan de veranderingen die je in het veld wilt bereiken. Uiteindelijk wordt het interessant om te onderzoeken of de maatregelen daadwerkelijk het beoogde effect hebben. Wat werkt goed en wat niet? Dat levert waardevolle lessen op voor het natuurbeheer.”
Het datamodel vormt ook de basis voor Merian, de nieuwe landelijke registratieapplicatie die later dit jaar wordt gelanceerd. Dankzij Merian kunnen natuurmaatregelen eenvoudiger worden geregistreerd en gerapporteerd. De kracht van de applicatie zit vooral in de afspraken die onder de motorkap zijn vastgelegd.
Met het datamodel is immers precies vastgelegd welke gegevens worden ingevoerd en welke codetabellen daarbij gebruikt moeten worden. Daardoor ontstaat een uniforme registratie, ongeacht welke organisatie de gegevens invoert.
Aan de totstandkoming van het datamodel ging een intensief traject vooraf. Ongeveer drie jaar geleden begon dat traject met een inventarisatie van alle informatie die nodig is om natuurmaatregelen goed te registreren. “Toen hebben we eerst gekeken welke gegevens gewenst zijn voor rapportages over maatregelen”, vertelt Tank. “Welke attributen hebben we nodig? Wat willen we uiteindelijk met die informatie doen? Daarmee hebben we de basis neergezet.”
Sinds vorig jaar heeft een ontwikkelteam van VVM die basis in een reeks sprints verder uitgewerkt tot de huidige versie 1.0. Elk voorstel werd besproken binnen de afstemcirkel, waarin vertegenwoordigers uit verschillende organisaties beoordeelden of het model aansloot op de praktijk en op andere onderdelen van het Verbeterprogramma VHR-monitoring. “Wij hebben gekeken of het werkbaar is en of we het bij onze leidinggevenden konden voorleggen ter instemming”, zegt Gerritsen. “Als afnemer weet ik nu waar we mee gaan werken en aan welke eisen we voldoen.”
Ook praktijkproeven leverden belangrijke inzichten op, gaat ze verder: “We hebben een aantal pilots gehad, bijvoorbeeld rond visinformatie. Het is echt een lerend proces geweest dat heeft geleid tot het datamodel waarmee we nu kunnen gaan werken.”
Voor provincies biedt het datamodel direct praktische voordelen. Tank verwacht het onder meer te gebruiken voor de beheerplannen Natura 2000 2.0 en de natuurdoelanalyses. “Als provincie moeten wij de voortgang rapporteren en willen we kunnen zien welke maatregelen al zijn uitgevoerd en welke nog moeten gebeuren. Daarvoor is een eenduidige manier van registreren essentieel. Iedereen gebruikte altijd weer andere termen. Nu hoeven we die discussies niet meer te voeren, want het staat vast in het datamodel.”
Hoewel versie 1.0 nu officieel is vastgesteld, zien beide betrokkenen dit vooral als het begin. Tank verwacht dat het model zich de komende jaren verder zal ontwikkelen richting een versie 2.0. Volgens Gerritsen ligt de grootste uitdaging nu bij de implementatie. “Wat er nu ligt, is echt knap werk. Maar een model moet uiteindelijk ook gevuld worden met gegevens. Het belangrijkste is dat iedereen erachter staat en ermee gaat werken. Dat wordt een spannende fase.”
Tank sluit zich daarbij aan. “Belangrijk is dat bestuurders ons daarbij ondersteunen en dat alle partijen dit ook echt gaan toepassen. We hebben iets heel moois neergezet. Dan moeten we er ook voor zorgen dat we het allemaal op dezelfde manier gebruiken. Als iedereen weer uitzonderingen gaat maken, wordt het opnieuw ingewikkeld. Juist de gezamenlijke werkwijze maakt dit datamodel zo waardevol.”
