De Wereld Bank publiceert elk jaar hoe gemakkelijk het is om in een land zaken te doen. Dit wordt bepaald aan de hand van financiële maar ook juridische aspecten. Een van de indicatoren is hoe gemakkelijk het in een land is om een vergunning te krijgen voor het bouwen van en bouwwerken. Tevens wordt in deze indicator ook meegenomen hoe gemakkelijk het is om de verkregen vergunning na te leven. Uit de meting van 2011 blijkt dat Nederland van de 183 landen op de 99e plek staat. Opvallend is dat deze benchmark uitgevoerd is in juni 2011. De Wabo was toen al in werking. Blijkbaar draagt de Wabo, volgens de Wereld Bank, onvoldoende toe aan het verminderen van de lasten om een vergunning te verkrijgen en na te leven.
De Wereld Bank publiceert elk jaar hoe gemakkelijk het is om in een land zaken te doen. Dit wordt bepaald aan de hand van financiële maar ook juridische aspecten. Een van de indicatoren is hoe gemakkelijk het in een land is om een vergunning te krijgen voor het bouwen van en bouwwerken. Tevens wordt in deze indicator ook meegenomen hoe gemakkelijk het is om de verkregen vergunning na te leven. Uit de meting van 2011 blijkt dat Nederland van de 183 landen op de 99e plek staat.
Opvallend is dat deze benchmark uitgevoerd is in juni 2011. De Wabo was toen al in werking. Blijkbaar draagt de Wabo, volgens de Wereld Bank, onvoldoende toe aan het verminderen van de lasten om een vergunning te verkrijgen en na te leven.
Kunnen de RUD's in wording misschien iets leren van een internationale kijk en doen we het in Nederland echt zo slecht zoals de Wereld Bank aangeeft?
In dit artikel wordt de situatie in Nederland vergeleken met de situatie in Engeland/Noord Ierland, Australië en de EU. Engeland/Noord Ierland zijn gekozen omdat deze landen te boek staan als landen waar een gedegen handhavingscultuur aanwezig is. Australië omdat de handhavingspriramde, het instrument dat veelal gebruikt wordt om het gedrag van de handhaver af te stemmen op het gedrag van de ondertoezichtgestelde, zijn oorsprong vindt in Australië en de Europese Unie omdat veel wetgeving uit de fysieke leefomgeving zijn oorsprong vindt in EU verband.
Noord Ierland
Sinds 2001 is in Noord Ierland het begrip gekomen dat milieuhandhaving een verbeteringsslag kan doormaken. Deze verbeteringsslag bestaat uit het vergroten van bekendheid van de regels, het vergemakkelijken van de aanvraag procedure, het uitvoeren van meer en eenduidige controles en de welwillende bedrijven belonen.
Om dit te bereiken wordt ingezet op risico gerichte handhaving en toezicht en een werkwijze gericht op transparantie, consistentie en het werken in gedachte van de geest van de wet.
Bij het inschatten van risico's wordt rekening gehouden met de handhavinghistorie, het aanwezige milieuzorgsysteem en de lokale situatie.
Uit de evaluatie uit 2010 blijkt dat de ingeslagen weg resultaten oplevert. De overheid geeft aan dat verbetering een continue proces moet zijn en dat er dus nimmer gesproken kan worden over een optimale eindsituatie.
Australië
Om de kwaliteit van handhaving te verbeteren wordtin Australië ingezet op het kenbaar maken van de voordelen van naleving en de nadelen van niet-naleven, het verwijderen van obstakels die het gewenste gedrag in de weg staan en het verwijderen van factoren die ongewenst gedrag stimuleren. In vergelijking met Engeland en Noord Ierland zet Australië dus veel meer in op gedragsbeïnvloeding en niet zo zeer op technische maatregelen. Op dit gedrag te stimuleren zijn voor diverse branches controlelijsten gemaakt zodat ondernemers zelf controles kunnen uitvoeren (zie:
http://www.environment.nsw.gov.au/sustainbus/industryandsmallbusiness.htm
).
Het gedrag van een bedrijf staat niet alleen centraal bij het voorkomen van overtredingen. Bij het vaststellen van sancties is het gedrag bepalend. Heeft het bedrijf de overtreding zelf aangegeven dan is de sanctie lager dan wanneer het bedrijf dit niet doet. Ook aspecten zoals de naleefgeschiedenis, het commercieel belang en kans op recidive spelen een rol bij het bepalen van de sanctie.
De Europese Commissie.
Ook voor de Europese Commissie is betere handhaving en vergunningverlening een punt van aandacht. In het begin was de aandacht vooral gericht op gemakkelijk en eenduidige wetgeving en handhaving. De laatste jaren wordt veelal ingezet op 'slimmere' regelgeving, regelgeving die betrekking heeft op de hele beleidscyclus, zorgt voor voordelen in de hele cyclus en wordt opgesteld in samenspraak met belanghebbende. De Europese Commissie blijft hameren op het subsidariteitsbeginsel, probeer zo veel mogelijk zaken lokaal en niet nationaal te regelen. Andere zaken die in het kader van betere handhaving volgens de Europese Commissie aandacht behoeven zijn: het sluiten van de beleidscyclus, uitvoering transparant maken door gebruik te maken van uitvoeringsplannen, het uitvoeren van een effectbeoordeling alvorens nieuw beleid te introduceren, de inspraak van burgers en belanghebbende versterken alsmede in te zetten op vernieuwde handhavinginstrumenten als zelftoezicht en gecertificeerd toezicht.
Een nadere beschouwing van de Wereld Bank.
Zoals gezegd is het volgens de Wereld Bank slecht gesteld met de Nederlandse vergunningssituatie.
Uit de uitgebreide analyse blijkt dat voor het bouwen van een 'standaard' bedrijfsgebouw 15 procedures en 176 dagen gemoeid zijn. Amerika, het land met de snelste proceduretijd, heeft ook 15 procedures maar gebruikt hiervoor maar 26 dagen. Waar zit dan het verschil?
In Amerika wordt al gewerkt met een systeem dat vergelijkbaar is met de in Nederland voorgestelde gecertificeerde bouwplantoetser. Amerika legt dus de verantwoordelijkheid volledig bij de initiatiefnemer. Als beide landen worden vergeleken op het aantal controle bezoeken en de tijd die hiervoor benodigd is, blijkt geen verschil op te treden. De tijdswinst wordt dus puur behaald in de beperkte toetsing van de overheid bij het onderdeel vergunningverlening. De vorming van de RUD's, voor het onderdeel toezicht en handhaving, zal dus voor de Wereld Bank geen verbetering opleveren. Blikken we even opzij naar de vorming van de omgevingswet dan blijkt volgens een publicatie van het planbureau voor de leefomgeving dat niet zo zeer het aantal procedures maar de restrictiviteit de beperkingen die de wet oplegt de remmende factor is.
Tips voor de RUD's
Wat kunnen de RUD's nu leren van deze internationale blik?
Volgens BZK is goed toezicht selectief, slagvaardig,samenwerkend, onafhankelijk, transparant en professioneel. Deze visie sluit aan bij de visies van de onderzochte landen. Veel overheden hebben dus het zelfde beeld over hoe toezicht en handhaving zou moeten zijn. Samenwerking tussen deze partij is echter zeer beperkt. Dit sluit aan bij het beeld van de commissie Dekker over de RUD's. Een belangrijke tip is dus om het proces meer extern gericht te krijgen. Niet alleen lokaal, ook regionaal en (inter)nationaal kan samenwerking voordelen bieden.
De belangrijkste aanbeveling die gedaan kan worden is dat elke toezichthoudende organisatie een duidelijke visie moet hebben. De huidige aanpak van kwaliteitsverbetering heeft beperkt geleid tot een verbetering. Sprake van een duidelijke cultuur omslag komt niet naar voren. Deze roep om een duidelijke visie wordt zowel landelijk (l PUMA, professor Mertens) als internationaal (DETI, Shimshack) geuit. Met een duidelijke visie waarin wordt omschreven wat het doel is van de RUD en ook wat de relatie is tussen de RUD en de (strafrechtelijke) ketenpartners. Met een duidelijke en inspirerende visie kan een cultuur omslag te weeg worden gebracht. Een cultuuromslag kan alleen door en met mensen worden gerealiseerd. Vergeet dit menselijke aspect niet in het proces.
Als dan eenmaal de basis voor de RUD bekend is, wees dan transparant, consistent en eenduidig in de dagelijkse gang van zaken. Zorg voor sluitend beleid. Verbetering is een continue proces dat niet stopt bij het formuleren van beleid. Betrek ook bij het evalueren van beleid externe partijen. Wordt immers de toezichtslast wel zo ervaren als de toezichthouder dit formuleert? Betrek bij het beleid en de sanctie ook het gedrag van de ondertoezichtgestelde. Differentiatie in de strafmaat is in Nederland mogelijk. Enige aandachtspunt is wel het proportionaliteitsbeginsel. Als dit eenduidig in het beleid wordt opgenomen, hoeft dit geen probleem te geven.
Een belangrijk aspect van goed toezicht is selectiviteit. De EU en ook de nationale overheid pleit ervoor om beleid zo laag mogelijk in de keten te laten vaststellen. Maar dadelijk hebben we de RUD's. Gaan de RUD's dan voor alle gemeenten het beleid bepalen? Zo ja, kan men dan wel afdoende de lokale situatie betrekken in het generieke beleid? Zowel de RUD als het bevoegd gezag moet hier een keuze in gaan maken. Wat wordt de rol en plaats van de RUD ten opzichte van het lokaal bevoegde gezag. Wordt beleid in mandaat (b&W kan nog regie voeren) of middels delegatie opgesteld. Keuzes die bepalend zijn voor de effectiviteit van het beleid en de slagkracht van de RUD.
Zoals al eerder gezegd in een artikel over de RUD's is een kwaliteitsslag zeker haalbaar. We zullen dan wel met z'n alle aan de slag moeten gaan. Nu is het moment om in te zetten op een positief veranderingstraject."Change is the law of life and those who look only to the past or present are certain to miss the future (John F. Kennedy)"
Bronnen:
Environmental & Heritage Service,2008, Better Regulation for a Better Environment, verkregen via
http://www.doeni.gov.uk/better_regulation_for_a_better_environment.pdf
Department of Enterprise, Trade and Investment, 2010, Northern Ireland Better Regulation Strategy, Annual Repport 2009-2010, verkregen via
http://www.detini.gov.uk/better_regulation_annual_report_2009-10_pdf.pdf
Euopean Commision, n.d., Better Regulation Key Documents, verkregen via
http://ec.europa.eu/governance/better_regulation/key_docs_en.htm
European Commision, 2010, Smart regulation in the European Union, verkregen via
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0543:FIN:NL:PDF
European Commision, 2009, Third strategic review of Better Regulation in the European Union, verkregen via
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2009:0015:FIN:NL:PDF
European Commision, 2005, Working together for growth and jobs, verkregen via
http://ec.europa.eu/archives/growthandjobs/pdf/integrated_guidelines_en.pdf
World Bank the, 2011, Doing Business 2012 Doing Business in a More Transparent World, verkregen via
http://www.doingbusiness.org/rankings
Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts, 2010, Annual Report 2009-10, verkregen via
http://www.environment.gov.au/about/publications/annual-report/09-10/corporate-sustainability.html
Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts, 2010, enforcement strategy, verkregen via
http://www.environment.gov.au/about/publications/pubs/compliance-enforcement-policy.pdf
Bowles, C., Promises to keep: My years in public service 1941-1969, 25 (1971).
Kagan, R. A., Thornton, D., & Gunningham, N., Explaining Corporate Environmental Performance: How Does Regulation Matter?, 37(1) LAW & SOC. REV. 51 (2003).
Shimshack, J.P., 2005,, Regulator Reputation, Enforcement, and Environmental Compliance, Journal of Environmental Economics and Management Volume 50, Issue 3
Northern Ireland Environment Agency, 2009, Targeted Risk Based Approaches to Compliance Assesment, verkregen via
http://www.sniffer.org.uk/Webcontrol/Secure/ClientSpecific/ResourceManagement/UploadedFiles/UKCC20_final.pdf
Iacovidou-anastasiadou, k. en A. Kotronarou, 2002, the impel food project: environmental compliance and Enforcement to selected sub-sectors of the European Food industry verkregen via
http://www.inece.org/conf/proceedings1/preceedingsbook%2520137-146.pdf
Uitvoering met Ambitie (PUMA), 2011, Notitie verkenning verhouding en afstemming bestuur Openbaar Ministerie, verkregen via
www.uitvoeringmetambitie.nl
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2005, Minder last, meer effecct, ezes principes van goed toezicht.
Dekker S., Bestuurlijke ronde januari-juli 2011, Bevindingen en aanbevelingen verkregen via:
http://www.uitvoeringmetambitie.nl/bestanden/Bestuurlijke%20ronde%20verslag.pdf
Oudshoorn W., , 2011, 'Toezicht verkeert in crisis,maak werk van co-regulering, in: Vakblad Handhaving 2011, nmr 5.
Boonstra, 2011, Leiders in cultuurverandering, Uitgeverij van Gorcum
Planbureau voor de leefomgeving 2011, omgevingsrecht en het proces van gebiedsontwikkeling. Verkregen via :
http://www.planbureauvoordeleefomgeving.nl/publicaties/2011/omgevingsrecht-en-het-proces-van-gebiedsontwikkeling
Door InterConcept
