Van groene ambitie naar concrete ontwerpkeuzes voor een gezonde leefomgeving. De 3-30-300-regel helpt om de ambitie voor het maken van groene wijken concreet te maken. De regel verbindt drie aspecten van een groene leefomgeving: wat mensen zien, hoeveel boomkroon aanwezig is en hoe dichtbij openbaar groen bereikbaar is. Daarmee is 3-30-300 een bruikbaar vertrekpunt voor een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving.

De regel is ontwikkeld door Cecil Konijnendijk en bestaat uit drie eenvoudige uitgangspunten:
• 3: vanuit iedere woning zijn minimaal drie goed ontwikkelde bomen zichtbaar;
• 30: een buurt heeft minimaal 30 procent boomkroonbedekking;
• 300: op maximaal 300 meter loopafstand ligt een toegankelijke groene plek.
Het gaat dus om zichtbaar, aanwezig en bereikbaar groen. Het is een hulpmiddel voor onder meer gemeenten, stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten en projectontwikkelaars.
Wat betekenen deze drie cijfers voor het ontwerp?
De 3 gaat over de dagelijkse beleving van groen. Niet alleen de hoeveelheid groen telt, maar ook waar het ligt. Dat vraagt om aandacht voor zicht vanuit woningen en verblijfsplekken, bomen in straatprofielen en groen op plekken waar mensen dagelijks komen. De ontwerpvraag verschuift daarmee van ‘waar kunnen we groen kwijt?’ naar ´waar heeft groen de meeste betekenis? ‘
Bij de 30 gaat het niet alleen om het aantal bomen, maar vooral om hun kroonoppervlak. Eén boom die gezond kan uitgroeien kan uiteindelijk meer bijdragen dan meerdere bomen met nauwelijks groeiruimte.
In het artikel ‘Zo ontwerp je groen dat verkoelt’ laten we zien dat verkoelend groen vraagt om voldoende boven- en ondergrondse groeiruimte én om een goede koppeling met bodem en water. Bomen zorgen met name door schaduw en verdamping voor verkoeling. Het RIVM benadrukt daarbij dat voldoende, vocht in de bodem en groeiruimte belangrijk zijn voor hun werking.
De ‘30 procent kroonbedekking’ heeft vanaf het begin gevolgen voor straatprofielen, parkeren, kabels en leidingen en de ruimte die voor bomen wordt gereserveerd.
De 300 gaat over bereikbaarheid. Maar 300 meter op de kaart zegt niet alles. Ook de route naar het groen doet ertoe. Kan iemand er prettig en veilig naartoe lopen? Is er onderweg schaduw? En is de groene plek aantrekkelijk genoeg om er daadwerkelijk gebruik van te maken?
Ook het halen van de 3-30-300-ambitie begint dus op de tekentafel (zie het artikel ‘Hittestress beperken begin op de tekentafel’). Groen staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van de stedenbouwkundige structuur en van wandelroutes, verblijfsplekken, water en andere groenverbindingen.
Ook materiaalgebruik speelt daarbij een rol (lees hier meer over in het artikel ‘Een materiaalkeuze is ook een klimaatkeuze’); de inrichting van zo'n route bepaalt hoeveel warmte wordt opgenomen en hoe comfortabel een plek op hete dagen aanvoelt.
Een jonge boom levert nog geen volwassen boomkroon. Daarom vraagt 3-30-300 ook om vooruitkijken. Welke bestaande bomen kunnen behouden blijven? Hoeveel ruimte krijgen nieuwe bomen om uit te groeien? En hoe ziet de groenstructuur er over twintig of dertig jaar uit?
Juist bij nieuwe gebiedsontwikkelingen kun je die ruimte vanaf het begin reserveren. Groen hoeft dan niet achteraf te concurreren met woningen, wegen, parkeren en andere functies.
De kracht van 3-30-300 zit in de eenvoud. Tegelijk zijn de mogelijkheden niet overal gelijk. De mogelijkheden om aan de regel te voldoen verschillen per gebied. In een historische binnenstad is de beschikbare ruimte bijvoorbeeld heel anders dan in een nieuwe woonwijk. Onderzoek naar toepassing van de regel laat ook zien dat bestaande stedelijke structuren sterk bepalen in hoeverre de drie uitgangspunten haalbaar zijn.
De Omgevingswet schrijft 3-30-300 niet voor. Wel past de benadering bij de ruimte die de wet biedt om gezondheid mee te nemen in de fysieke leefomgeving. Overheden kunnen eigen gezondheidsambities formuleren en uitwerken. Daarmee zien we 3-30-300 vooral als richtinggevend ontwerp- en beleidsprincipe: een manier om een algemene ambitie voor groen concreter te maken en vroeg in een gebiedsontwikkeling het gesprek te voeren over de ruimte die daarvoor nodig is.
De waarde van 3-30-300 zit niet in het halen van drie getallen, maar in de vragen die de regel oproept: Waar zien bewoners groen? Krijgen bomen voldoende ruimte om volwassen te worden? Is groen goed bereikbaar? En zijn bodem, water, materiaalgebruik en ruimtelijke structuur zo ontworpen dat het ook tijdens warme en droge perioden kan functioneren? Zo wordt groen geen sluitpost van het ontwerp, maar een structurerend onderdeel van het plan.
Een koele leefomgeving vraagt om slimme keuzes in ontwerp én inrichting. In dit vierluik bekijken we hittestress vanuit vier invalshoeken: stedenbouw, groen, materialen en de 3-30-300-regel. Bekijk de andere artikelen in de serie:
