De minister van BZK heeft voorstellen gedaan om het kostenverhaal rond grondbeleid aan te passen. Het is hoopgevend en hoognodig dat er aanpassingen komen in het kostenverhaal voor gemeenten. De minister benoemt de goede punten. Maar een goede uitwerking van de instrumenten is nog allesbehalve zeker.

Als iemand woningen wil bouwen, schiet de gemeente de kosten voor de aanleg van wegen, groen, voorzieningen en aanpassing van het omgevingsplan voor. De minister benoemt in de Kamerbrief (pdf, 530 kB) allerlei goede punten en overwegingen, die ervoor kunnen zorgen dat gemeenten hun voorgeschoten kosten eerlijk kunnen terugkrijgen.
De praktijk is namelijk dat gemeenten er nu vaak financieel bij inschieten en dat kan zo niet doorgaan. Dan wordt er geen riool en geen weg meer aangelegd. En dan kunnen er ook geen huizen worden gebouwd. Dat ziet de minister ook.
De minister gaat echter mee met een meerderheid van de Tweede Kamer door te kiezen voor de residuele methode. Het positieve is dat daarmee het prijsopdrijvende vergelijken van percelen bij taxeren een halt wordt toegeroepen. Die comparatieve methode is al jaren een doorn in het oog van gemeenten, omdat dit een belangrijke reden is van alsmaar stijgende grondprijzen.
Het risico is echter levensgroot dat die residuele methode bij het berekenen van de inbrengwaarde voor het kostenverhaal voor eindeloze discussies en rechtszaken gaat zorgen. Dit is ook een tegenstrijdigheid omdat zowel de markt als de rijksoverheid eenvoudige regelgeving willen, maar hiermee kiezen voor een complexe en vertragende variant.
Om gemeenten de door hen voorgeschoten kosten toch te laten terugkrijgen, moeten er rond die residuele methode strakke afspraken worden gemaakt over het taxeren en een korte overgangsperiode. Anders verandert er niets.
De VNG noemt nog maar eens de eenvoudige en transparante gebruikswaarde als oplossing voor dezelfde problemen. Ook op de grondprijzenstijging en speculatie heeft deze gebruikswaarde een gunstiger effect. Interessante punten voor een toekomstige evaluatie.
Naast bovenstaande manier om meer ruimte in de waardestijging van grond te reserveren voor de kosten van gemeenten, kondigt de minister ook uitbreiding en intensivering van het kostenverhaal aan. Dit heeft nadrukkelijk de steun van de VNG. De tijd verandert en de gemeente moet meer en andere kosten maken om de ontwikkeling mogelijk te maken. Het is niet meer dan vanzelfsprekend dat initiatiefnemers daaraan meebetalen.
Gemeenten werken hard aan leefbare dorpen en steden, maar zonder geld wordt er ingeboet op groen, bereikbaarheid, voorzieningen en de betaalbaarheid van de woningen of gaat het plan simpelweg niet door.
