De meicirculaire 2026 bevat geen nieuwe financiële afspraken over de Omgevingswet of Wkb. Wel zijn er relevante ontwikkelingen voor gemeenten in het fysieke domein, vooral rond klimaat, energie, gebiedsontwikkeling en het gemeentefonds.
De meicirculaire 2026 bevat voor het fysieke domein geen grote nieuwe financiële ontwikkelingen rond de Omgevingswet of de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). Er komen geen aanvullende structurele middelen beschikbaar en ook zijn er geen wijzigingen aangekondigd in de manier waarop deze stelsels worden bekostigd.
Wel bevat de circulaire een aantal ontwikkelingen die relevant zijn voor gemeenten binnen de fysieke leefomgeving.
De belangrijkste mutatie voor het fysieke domein betreft de decentralisatie-uitkering Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE). De voor 2027 gereserveerde uitvoeringsmiddelen zijn overgeheveld van de begroting van het ministerie van Economische Zaken naar het gemeentefonds.
In totaal gaat het om € 671 miljoen. Hiervan wordt € 583 miljoen verdeeld op basis van gemeentelijke taken en objectieve verdeelmaatstaven. Daarnaast is € 85,9 miljoen beschikbaar voor plannen rond aardgasvrije wijken, wind- en zonne-energie en zero-emissiezones. Voor de Nationale Agenda Laadinfrastructuur is aanvullend € 1,9 miljoen beschikbaar.
Met deze middelen kunnen gemeenten hun bestaande inzet voor klimaat- en energiebeleid voortzetten en de daarvoor benodigde structurele capaciteit bekostigen. Dit is van belang voor onder meer de energietransitie, het aanpakken van netcongestie, de verduurzaming van woningen en de ondersteuning van woningbouw- en gebiedsontwikkelingsprojecten.
De middelen voor de periode 2028 tot en met 2030 staan nog gereserveerd op de EZ-begroting. Naar verwachting ontstaat hierover meer duidelijkheid in de septembercirculaire. Voor gemeenten is meerjarige zekerheid van belang, omdat deze middelen grotendeels worden ingezet voor structurele capaciteit en uitvoering.
De circulaire bevat geen nieuwe grote woningbouwimpuls. Wel wordt bestaande inzet voortgezet via verschillende decentralisatie-uitkeringen. Relevant zijn onder meer de middelen voor de Wet betaalbare huur, NOVEX-samenwerking, het Koplopersprogramma Gebiedsgericht Beter Benutten, funderingsproblematiek en het Nationaal Programma Vitale Regio's.
Deze instrumenten ondersteunen gemeenten bij gebiedsontwikkeling, woningbouwversnelling en de ruimtelijke opgaven die daarmee samenhangen. Ook de klimaat- en energiemiddelen zijn hierbij van belang, omdat energie-infrastructuur en netcapaciteit steeds vaker bepalend zijn voor woningbouwontwikkeling.
Voor de uitvoering van de Wet betaalbare huur blijven gemeenten middelen ontvangen via een decentralisatie-uitkering voor toezicht en handhaving.
Het verdeeltraject van de nieuwe verdeling van het gemeentefonds wordt bevroren tot en met 2028. Daarmee blijft de financiële positie voor veel gemeenten stabieler dan eerder voorzien. Een volgende stap in de herverdeling wordt pas per 2029 overwogen.
Voor gemeenten biedt dit meer zekerheid bij de financiering van langjarige investerings- en uitvoeringsopgaven, waaronder opgaven in de fysieke leefomgeving.
De financiële vooruitzichten voor gemeenten zijn gunstiger dan eerder geraamd. De algemene uitkering van het gemeentefonds groeit van € 41,7 miljard in 2026 naar € 48,9 miljard in 2031.
Tegelijkertijd wordt een belangrijk deel van deze groei ingezet voor loon-, prijs- en volumeontwikkelingen, met name binnen het sociaal domein. Daardoor blijft de ruimte voor nieuwe investeringen in de fysieke leefomgeving beperkter dan de groei van het gemeentefonds op het eerste gezicht doet vermoeden.
Vanuit het perspectief van de fysieke leefomgeving is de meicirculaire 2026 relatief beleidsarm. De circulaire bevat geen nieuwe financiële afspraken over de Omgevingswet of de Wkb.
De belangrijkste ontwikkeling is de voortzetting van de uitvoeringsmiddelen voor klimaat- en energiebeleid en de tijdelijke stabiliteit die ontstaat doordat het verdeeltraject van het gemeentefonds tot en met 2028 wordt bevroren.
Tegelijkertijd blijft aandacht nodig voor de structurele uitvoeringskosten van de Omgevingswet, vergunningverlening, toezicht en handhaving, de doorontwikkeling van het DSO en de uitvoering van nieuwe wet- en regelgeving, zoals de Wet betaalbare huur. Het uitblijven van aanvullende middelen voor de Omgevingswet en de Wkb bevestigt de eerder door de VNG gesignaleerde spanning tussen de omvang van de gemeentelijke uitvoeringsopgaven en de beschikbare structurele financiering.
