Gemeente koppelt geschiedenis aan woningbouw, duurzaamheid en leefkwaliteit. Soest heeft een nieuw Erfgoedprogramma vastgesteld dat cultuurhistorie een prominente plaats geeft binnen de ontwikkeling van de gemeente. Het programma laat zien hoe erfgoed kan bijdragen aan actuele opgaven zoals woningbouw, verduurzaming, klimaatadaptatie en participatie. Daarmee krijgt erfgoed een bredere rol dan alleen het beschermen van monumenten: het wordt een instrument om de kwaliteit en identiteit van Soest en Soesterberg te versterken.
Het programma is de eerste integrale uitwerking van het erfgoedbeleid binnen de Omgevingswet en vormt een belangrijke stap richting 2032, wanneer gemeenten volledig aan de nieuwe wettelijke eisen op het gebied van cultureel erfgoed moeten voldoen.
Volgens het programma is erfgoed veel meer dan een verzameling oude gebouwen. Het omvat ook historische landschappen, karakteristieke structuren, archeologische waarden en de verhalen die inwoners verbinden met hun omgeving. De gemeente ziet erfgoed als een levend onderdeel van de samenleving dat richting kan geven aan toekomstige ontwikkelingen.
Die visie sluit aan bij de Omgevingsvisie van Soest, waarin de kwaliteiten "dorps, groen en vitaal" centraal staan. Het erfgoedprogramma werkt uit hoe deze kwaliteiten behouden en versterkt kunnen worden in een periode waarin de druk op de ruimte toeneemt.
Het programma is opgebouwd rond vier hoofdthema's:
De gemeente wil zorgen voor een stevige basis voor erfgoedzorg. Dat betekent onder meer voldoende deskundigheid, duidelijke bescherming van erfgoedwaarden en een goede verankering van erfgoed in het omgevingsplan. Ook worden gemeentelijke monumenten beter beschreven en krijgen cultuurhistorische waarden een duidelijkere plaats binnen de gemeentelijke besluitvorming.
Erfgoed wordt gezien als een kwaliteit die ruimtelijke ontwikkelingen kan versterken. Bij nieuwe bouwprojecten wil de gemeente nadrukkelijk kijken naar bestaande historische structuren, gebouwen en landschappen. Hierdoor ontstaat volgens Soest meer samenhang tussen verleden en toekomst.
Bijzonder is dat het programma uitgaat van het principe dat behoud en hergebruik van waardevolle gebouwen vaak de voorkeur verdienen. Tegelijkertijd blijft ruimte bestaan voor een integrale afweging van verschillende belangen.
De gemeente wil erfgoed zichtbaarder en beleefbaarder maken. Denk aan erfgoedroutes, informatiepunten, educatieve projecten, digitale toepassingen en het verzamelen van verhalen van inwoners. Daarbij krijgt ook het landschap een belangrijke rol als drager van identiteit en kwaliteit.
Participatie vormt een belangrijk onderdeel van het programma. De gemeente wil blijven samenwerken met historische verenigingen, monumenteigenaren, vrijwilligers, scholen en inwoners. Erfgoed wordt daarbij gezien als een onderwerp dat mensen met elkaar verbindt.
Een opvallend onderdeel van het programma is de aandacht voor het militaire verleden van Soesterberg. De voormalige vliegbasis, bunkers en andere militaire structuren worden beschouwd als erfgoed van bijzondere betekenis. De gemeente wil deze waarden beter in beeld brengen, onderzoeken welke bescherming passend is en tegelijkertijd de beleefbaarheid vergroten. [erfgoed | PDF]
Ook archeologie speelt een belangrijke rol. De afzonderlijke Nota Archeologie benadrukt dat archeologische kennis kan bijdragen aan het verhaal van Soest en nieuwe inspiratie kan bieden voor ruimtelijke ontwikkelingen. Daarbij wordt nadrukkelijk gezocht naar een evenwicht tussen bescherming van archeologische waarden en maatschappelijke opgaven zoals woningbouw en energietransitie.
Een van de meest actuele thema's in het programma is de koppeling tussen erfgoed en duurzaamheid. Volgens de gemeente zijn historische gebouwen vaak al duurzaam doordat zij lang meegaan, reparabel zijn en hergebruik mogelijk maken. Het behoud van bestaande gebouwen sluit daarmee aan bij de ambities voor circulariteit en CO₂-reductie.
Daarnaast ziet Soest kansen om historische landschappen en structuren in te zetten voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en waterbeheer. Erfgoed wordt daarmee niet alleen beschermd, maar ook actief benut als onderdeel van oplossingen voor de toekomst.
Het Erfgoedprogramma van Soest laat zien hoe gemeenten erfgoed kunnen verbinden met de brede opgaven van de Omgevingswet. Wonen, landschap, klimaat, cultuur, economie en participatie worden niet afzonderlijk benaderd, maar juist met elkaar verbonden.
Daarmee biedt het programma niet alleen een koers voor Soest zelf, maar ook inspiratie voor andere gemeenten die zoeken naar manieren om erfgoed een betekenisvolle plaats te geven binnen hun ruimtelijke en maatschappelijke ambities. Vanuit die gedachte wordt erfgoed niet gezien als iets dat uitsluitend behouden moet worden, maar als een waardevolle kracht die helpt om een herkenbare, aantrekkelijke en toekomstbestendige leefomgeving te creëren.
Deze 2-daagse cursus Erfgoed en Monumenten: wetgeving en beleid biedt inzicht in het nieuwe instrumentarium voor de omgang met cultureel erfgoed en monumenten, zowel beleidsmatig als juridisch als omgevingsplan, evenals de gevolgen voor ambtenaar, initiatiefnemers en adviseurs.
