De discussie over vergunningvrij bouwen (Wet regie / Besluit regie) wordt vaak gepresenteerd als een eenvoudige keuze: vergunningplicht met vertraging, of vergunningvrij met snelheid. Dat is misleidend. Het probleem is niet dát er een vergunningplicht is, maar hóe die is ingericht. Een goed ontworpen vergunningplicht kan juist bijdragen aan versnelling.
De Omgevingswet kent de juiste instrumenten, zoals de instructieregel. Het is ruim 2,5 jaar na invoering van de Omgevingswet hoog tijd om het Ow-instrumentarium ook daadwerkelijk te benutten. Daarmee kan het Rijk sturing geven. En gemeenten kunnen kiezen voor vergunningvrij (eventueel met informatie-/meldingsplicht) of vergunningplichtig. Die keuze kan gemeentebreed of per deelgebied anders zijn, afhankelijk van de lokale omstandigheden.
Die ruimte voor maatwerk is essentieel: de ene woonwijk is de andere niet, en niet elke ontwikkeling heeft dezelfde impact. Een generieke, landelijke keuze voor vergunningvrij bouwen gooit dat onderscheid overboord. De Wet en Besluit regie kiezen voor een one-size-fits-all-benadering.
De rekening, die komt bij gemeenten (bijv. hogere uitvoeringskosten, complexere handhaving, minder sturingsmogelijkheden) en inwoners (bijv. meer onzekerheid, grotere kans op conflicten met de buren, minder vertrouwen in de overheid).
Bovendien leidt het schrappen van vergunningplichten niet automatisch tot versnelling. Zelfs áls dat zo zou zijn: een vergunningprocedure duurt weken, de echte tijdswinst zit in jarenlange planvorming en juridische procedures voor de rechter.
En andere vergunningplichten (zoals stikstof, kappen, …) blijven bestaan. Hoe vergunningvrij is vergunningvrij?
Vergunningvrij betekent niet minder regels, maar minder grip. Geen duidelijkheid aan de voorkant, maar interpretatie. En dus geen toetsing vooraf, maar discussies en handhaving achteraf.
Procedures verdwijnen niet, ze verplaatsen zich in het proces. Versnelling is daarmee geen zekerheid.
Kijk maar naar de praktijk over vergunningvrij bouwen onder de Wro/Wabo. Jurisprudentie en praktijkverhalen genoeg over hoeveel vragen, discussies en daarmee vertraging vergunningvrij oplevert.
De Wet en Besluit regie kiezen voor correcties achteraf, in plaats van sturing en duidelijke kaders vooraf. Is dat regie?
Regie zonder sturing aan de voorkant is geen regie. Het is het organiseren van onzekerheid. Dat kost uiteindelijk tijd, geld en vertrouwen.
En misschien nog wel belangrijker: waar is de onderbouwing dat het systeem van de Wet/Besluit regie daadwerkelijk sneller en goedkoper is? Waar is een analyse van de potentiële negatieve effecten, en hoe die gemitigeerd worden? Dat is nog niet uitgewerkt.
Snip: zie:
https://www.internetconsultatie.nl/besluitregievolkshuisvesting2/b1
