Vergunningvrije mantelzorg- en familiewoningen (in het Bbl)

Hierin beoogt wetgever o.a. dat de vergunningvrije regels voor (huisvesting van) mantelzorg vanuit het omgevingsplan overgeheveld moet worden naar het Bbl. Men gaat mantelzorgwoningen weer op Rijksniveau regelen. Feitelijk een voortzetting van het oude recht zoals dat gold ten tijde van de Wabo en bijlage II Bor. Ook introduceert wetgever in het Bbl de mogelijkheid om percelen zogenaamde familiewoningen vergunningvrij te kunnen plaatsen. De nieuwe vergunningvrije regeling treedt 1 januari 2027 in werking.

In deze regeling gaat het volgende wijzigingen t.o.v. de huidige mantelzorgregels:

• Het begrip 'mantelzorg' wordt aangepast cf. definitie Wmo 2015. De mantelzorgverklaring (huisarts, wijkverpleegkundige etc) komt daarmee te vervallen.
• Huisvestiging voor mantelzorg mag met de nieuwe regeling meer zijn dan "slechts 2 personen". Dat betekent dat onder de nieuwe regeling ook gezinnen in mantelzorgwoning mogen worden gehuisvest;
• Familiewoningen worden (ruimtelijk) vergunningvrij in het achtererfgebied en is van toepassing op meerderjarige familieleden in de eerste graad (partner, (schoon-, stief- en adoptie-)ouders, (pleeg-, stief- en adoptie-)kinderen en schoondochters en zonen) en hun huishouden. Het fenomeen pre-mantelzorg en de verschillende regelingen die gemeenten er nu zelf om na houden, komt hiermee wel in een ander daglicht te staan;
• Op erven mag je naast mantelzorg ook familiewoningen (tegelijkertijd) realiseren, mits passend binnen de randvoorwaarden zoals bouwen in het achtererfgebied en voldoende vierkante meters;
• Ook in deze regeling is het mogelijk om mantelzorg- of familiewoning te realiseren bij een bedrijf tenzij er op het perceel ook sprake is van een (bedrijfs)woning. De toelichting in deze regeling benoemt expliciet dat het ook mogelijk is om een mantelzorg- of familiewoning te realiseren op een perceel waar bijv. een agrarische schuur het hoofdgebouw is, zolang op het perceel ook sprake is van een (bedrijfs)woning. Dit is een voortzetting van de huidige bedoeling van wetgever (zie Stb 2014, 333), echter in deze regeling explicieter toegelicht;
• Mantelzorg- en familiewoningen krijgen geen eigen adres. Bewoners worden in principe ingeschreven op hetzelfde adres als hoofdbewoner van het perceel. Dit kan mogelijkerwijs gevolgen hebben voor de toekenning van uitkeringen en toeslagen. Het is aan de bewoners zelf om de gevolgen hiervan te beoordelen en daarin een eigen afweging te maken;
• Wetgever kiest in deze regeling ervoor om de regels voor geluid, trilling, geur en slagschaduw niet van toepassing te laten zijn op mantelzorg- en familiewoningen. In de toelichting wordt uitgelegd dat deze keuze niet tot gevolg heeft dat milieu ruimte van eventueel omliggende bedrijven beperkt worden. Feitelijk is dit is een voortzetting van de 'reparatie' zoals dat per 1 oktober 2025 is opgenomen in de Vangnetregeling Omgevingswet;
• De mantelzorg- en familiewoningen worden gezien als een 'bijbehorend bouwwerk' die een functionele relatie hebben met het aanwezige hoofdgebouw. De bouwactiviteit (technisch) vergunningvrij voor mantelzorg- en familiewoningen. Dat regelt artikel 2.25 Bbl. In dat geval geldt geen vergunningplicht en dus ook geen bouwmelding (Wkb).
• Vergunningvrij maakt niet regelvrij. De bouwtechnische regels vanuit Bbl blijven daarmee zeker van toepassing op het (ver)bouwen of (ver)plaatsen van deze 'woningen'.

Lees hier meer over de wijzigingen in het Bbl