Dat scenario zit in een risicoplot dat ik heb opgesteld voor scenario’s die onder de Wkb, juist door de manier waarop deze wet in elkaar zit, kunnen gebeuren. Het zijn geen theoretische hersenspinsels: ze zijn gebaseerd op 'winstwaarschuwingen' uit de wetenschap, kamervragen, concrete lessen uit gereguleerde sectoren, maar ook BWT-vraagstukken in het buitenland. Vooral Nieuw-Zeeland, Australië en het Verenigd Koninkrijk.
Een instrument schorsen is geen doemscenario, maar een bewuste wettelijke maatregel. Bovendien, uit de halfjaarsrapportage van de TloKB kun je opmaken dat:
‘twee instrumentaanbieders “stelselmatig en langdurig tekortschieten” en “Om die reden heeft de TloKB aan deze twee instrumentaanbieders een voornemen om een last onder dwangsom op te leggen gestuurd.”’
Maar zodra een instrument een substantieel marktaandeel heeft, ontstaat een dilemma:
- Niet schorsen? Dan wordt een private partij feitelijk 'too important to suspend'. Oftewel dit ondermijnd het stelsel.
- Wel schorsen? Dan valt in één klap een derde van de kwaliteitsborgingscapaciteit stil.
De ketenreactie die bij wel schorsen volgt:
- Markt op slot: Resterende instrumenten en borgers kunnen deze capaciteit niet zomaar opvangen.
- Woningbouw stagneert: Zonder borgersverklaring geen gereedmelding — en mag een woning formeel niet in gebruik worden genomen.
- Voor de gemeenten: Handhaven betekent opleveringsklare woningen leeg laten staan. Niet-handhaven vraagt om een juridisch hachelijke afweging.
- Een strop voor de bouwconsument: Een nieuwe kwaliteitsborger kan/wil al weggewerkt werk niet zomaar aftekenen. Het gevolg: herstelwerk, vertraging en extra kosten, of een bouwwerk wat niet of illegaal betrokken (mag) worden.
Hoewel de Wkb overgangsregelingen kent, ontbreekt een in dit geval een vooraf ingerichte ‘provider of last resort’ of ‘bridge-functie’. Tijd krijgen om over te stappen helpt immers niet als er niemand is om je over te nemen.
Dit is slechts één van de vele scenario’s uit het risicoplot, maar dit ene scenario legt wel een fundamentele vraag bloot:
Hoe robuust is een stelsel als de toepassing van de eigen wettelijke sancties direct leidt tot het vastlopen van de woningbouw?
En als dit risico nu al zo voorzienbaar is:
Moet het ‘leeg trekken’ van artikel 2.17 Bbl dan niet ten minste als serieuze en geloofwaardige beleidsoptie op tafel liggen?
Door Maarten Worp
