De Werkplaats Industriële en Conceptuele Woningbouw heeft vooralsnog zeven belangrijke lessen opgeleverd. In onderstaand artikel zet Wouter van Riet Paap ze voor je op een rij.
We hebben de afgelopen jaren enorme stappen gezet in industriële woningbouw.
Nieuwe bouwsystemen. Nieuwe fabrieken. Nieuwe concepten.
Maar echt opschalen lukt nog niet. Waarom is dat?
Tijdens de Werkplaats Industriële Woningbouw kwamen we tot een opvallende conclusie: Misschien omdat we nog steeds vooral naar de woning kijken als een product. Een woning staat echter nooit op zichzelf. Ze maakt onderdeel uit van een buurt, een straat en een leefomgeving.
De uitdaging zit daarom niet alleen in het verbeteren van het product, maar vooral in het verbinden van product, plek en maatschappelijke opgave.
Veel processen zijn nog steeds ingericht als een estafette.
De één geeft het stokje door aan de volgende:
Van beleid naar ontwikkeling.
Van ontwikkeling naar ontwerp.
Van ontwerp naar uitvoering.
Maar industriële woningbouw werkt anders: Keuzes over systeem, ontwerp, locatie, exploitatie en uitvoering beïnvloeden elkaar voortdurend. Toch organiseren we het proces vaak nog alsof die keuzes los van elkaar gemaakt kunnen worden.
Misschien moeten we minder denken in overdrachten en meer in samenwerking.
In discussies over woningbouw lijken er soms maar twee smaken te bestaan.
Meer regels. Of minder regels.
Maar goede projecten ontstaan zelden aan één van beide uitersten.
Te veel regels maken innovatie lastig, te weinig regels maken kwaliteit vrijblijvend.
De kunst zit ergens in het midden.
Duidelijke kaders over wat belangrijk is met ruimte voor verschillende manieren om daar invulling aan te geven. Gekaderde vrijheid dus.
Bijna iedereen in de bouw wil uiteindelijk hetzelfde.
Goede woningen. Tevreden bewoners. Succesvolle projecten.
En toch lopen processen vaak stroef. Niet omdat mensen niet samenwerken, maar omdat iedere partij logisch genoeg vooral zijn eigen deel optimaliseert. Allemaal logisch, maar een optimaal onderdeel levert nog geen optimaal geheel op.
Misschien ligt de volgende stap in industriële woningbouw niet in betere producten, maar in betere samenwerking.
Veel discussies over kwaliteit ontstaan op het moment dat plannen al bijna af zijn.
Dan wordt getoetst.
Aangepast.
Bijgestuurd.
Weer getoetst.
Maar dat is natuurlijk te laat. Hoe eerder ambities, kwaliteit en verwachtingen met elkaar besproken worden, hoe minder correcties achteraf nodig zijn.
Kwaliteit is geen eindcontrole. Kwaliteit is iets wat je aan de voorkant organiseert en daardoor voor versnelling zorgt.
Een buurt kan bestaan uit prima woningen, en toch geen fijne plek zijn.
Omdat leefomgeving over meer gaat dan gebouwen.
Het gaat over straten, over groen, ontmoeting, identiteit, veiligheid. Over de vraag of mensen zich ergens thuis voelen.
In discussies over woningbouw gaat het vaak over aantallen woningen.
Maar uiteindelijk wonen mensen niet in aantallen. Ze wonen in buurten.
Vaak wordt een ontwerper ingeschakeld wanneer het bouwsysteem al gekozen is. Maar veel belangrijke keuzes zijn dan al gemaakt. Juist bij industriële woningbouw heeft ontwerp invloed op de manier waarop systemen worden ingezet, gecombineerd en vertaald naar een specifieke plek.
Ontwerp gaat daarom niet alleen over de schil. Het gaat ook over keuzes aan de voorkant van het proces. Vaak nog vóór de eerste woning is getekend.
Deze afbeelding toont de 7 lessen rondom de ‘schijf van vijf’: corporatie, ontwikkelaar, ontwerper, bouwer en overheid. Om de processen tussen deze partijen te verbeteren is het essentieel dat de toekomstige gebruikers en de maatschappelijke opgaven in het hart van de samenwerking worden geplaatst.
De Werkplaats Industriële en Conceptuele Woningbouw is een initiatief van Platform Ontwerp NL in samenwerking met de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit, Vereniging Deltametropool en diverse partners binnen het IOP (Innovatie- en Opschalingsprogramma Woningbouw) van het ministerie van VRO.
Tijdens de Werkplaatsbijeenkomsten werken gemeenten, corporaties, ontwikkelaars, ontwerpers en bouwers samen aan een gedeelde ambitie: het realiseren van toekomstbestendige en kwalitatief hoogwaardige leefomgevingen met behulp van conceptuele en industriële woningbouw.
